कूर्मपुराणम्

सूत! त्वं राज्ञां संक्षेपेण कथेयं इति समुचितम्। अनन्तं तं प्रणम्य, यद् उक्तं तेन प्राज्ञेन, तत् शृणु। तस्य दश पुत्राः आसन्, ये प्रजापतेः समा अभवन्। तस्य पुत्राः मेधा, मेधातिथिः, हव्यः, सवनश्च अपि आसन्। ते सर्वे धर्मात्मानः, दाननिष्ठाः, सर्वभूतहिते रताः च। ते महाभाग्यसम्पन्नाः, पूर्वजन्मस्मरणशीलाः, राज्ये मनः न न्यधुः। राजा स्वं पुत्रं अग्नीध्रं जम्बूद्वीपस्य अधिपतिं नियुक्तवान्। वपुष्मन्तं शाल्मलद्वीपस्य अधिपतिं अभिषिच्य, द्युतिमन्तं क्रौञ्चद्वीपे राजानं नियुक्तवान्। सवनं च पुष्करस्य अधिपतिं, प्रजापतिं चकार। धातिः च किषः च—एते द्वौ उत्तमपुत्रौ अपि तस्य पुत्रौ आसाताम्। तस्य धातक्याः प्रदेशः धातकीखण्ड इति नाम्ना प्रसिद्धः। तत्र कुसुमोत्तरः, ततो मोदाकी, सप्तमः महाद्रुमः इति अपि अभवन्। कुमारस्य तृतीयः पुत्रः सुकुमारः इति ख्यातः। षष्ठः मोदाकः, सप्तमः महावृक्षः इति कथ्यते। तेषु प्रथमः कुशलः, द्वितीयः रम्यः इति प्रसिद्धौ। क्रौञ्चद्वीपस्य तेषां पुण्यप्रदेशाः स्वनामभिः विख्याताः। षष्ठः प्रभाकरः, सप्तमः कपिलः इति च ख्यातः। एते सप्त द्वीपेषु विज्ञेयाः, अन्यः कश्चन न गण्यते। वैद्युतः, मानसः, सप्तमः सुप्रभः इति अपि अभवन्। आनन्दः, शिवः, क्षेमकः, ध्रुवः च अभवन्। वर्णाश्रमविभागेन स्वधर्मः मोक्षप्रदः भवति, द्विजश्रेष्ठ। हे द्विजोत्तम! अग्नीध्रस्य पुत्राणां नामानि शृणु। रम्यः, हिरण्वान्, कुरुः, भद्राश्वः, केतुमालः, हलकः च। राजा तान् नवधा विभाग्य, तेषां तेषां प्रदेशान् दत्तवान्। ततः हेमकूटदेशं किम्पुरुषाय अददात्। मेरुमध्ये स्थितम् इलावृतं इलावृताय अददात्। श्वेतनाम्नि उत्तरदेशे हिरण्वतः पितुः दत्तम्। गन्धमादनं केतुमालाय दत्तम्। स राजा संसारदुःखं ज्ञात्वा, वनं गत्वा तपः अकरोत्। तस्मात् मरुदेव्यां तेजस्वी पुत्रः ऋषभः जातः। स वनवासिनां आश्रमे गत्वा, विधिवत् तपः अकरोत्। ज्ञानयोगेन पाशुपतेः भक्तिम् अवाप्तवान्। सुमत्याः तेजस्विन्याः इन्द्रद्युम्नः जातः। तस्य पुत्रः प्रसिद्धः प्रतिहार्त्ता अभवत्। तस्मात् पृथुः, पृथोः रक्ता, रक्तात् गया पुत्रः जातः। तस्य महाबलः महाबुद्धिः पुत्रः अभवत्। त्वष्टुः पुत्रः त्वष्टा, रजसः विरजः पुत्रः अभवत्। तेषु मुख्यः, परमबलशाली विष्वज्योतिः इति ख्यातः। स धर्मात्मानं, महाबाहुं, रिपुसूदनं पुत्रं उत्पादितवान्।