कूर्मपुराणम्

यत्र पुण्यसलिलया यमुनया समागता महात्मानः, तत्रैव पुण्यश्लोकाः सन्तः एकत्र समवेताः। तस्यां यमुनायां केवलं नामग्रहणमपि सहस्रयोजनदूरात् पापं नाशयति। यः कश्चित् तत्र प्राणान् त्यजति, स परमां गतिम् आप्नोति। ये च तत्र स्नात्वा प्रेत्य गच्छन्ति, ते स्वर्गलोकं यान्ति, पुनर्जन्म न लभन्ते। धर्माधिपतेः समीपे महापातकात् विमुक्तिर्भवति—अत्र न संशयः। मुनयः प्रायागे एतानि क्षेत्राणि प्रतिष्ठितानि इति घोषयन्ति। दिवि, पृथिव्यां, नभसि च सर्वत्रैतानि जाह्नवीत्येव प्रसिद्धानि। एषा गङ्गातटे स्थितं सिद्धिक्षेत्रं विद्धि। वटेश्वरः सदा तत्र वसति—स एव तद्देवस्थानम्, स एव तपोवनम्। एतत् मित्रस्य वा भक्तशिष्यस्य वा कर्णे पठनीयम्। एष धर्म्यम्, रमणीयम्, पावनम्, परमधार्मिकं च। द्विजः यः अत्र एकमध्यायं पठति, स शुद्धिं प्राप्नोति। स जन्मस्मरणं लभते, परमस्वर्गे च मोदते। तस्मात्, कौरेव्य, पुण्यस्थलेषु स्नात्वा, मनः सम्यक् कुरु; माक्रूरभावः। स मुनिः पृथिव्यां यानि पुण्यस्थानानि सन्ति, तानि सर्वाणि वर्णयामास। प्रश्नानन्तरं स सर्वं निगद्यो ततः प्रस्थितवान्। एवं स सर्वपापेभ्यः विमुक्तः रुद्रलोकं याति। ततः सूत उत्तरे पृथिव्यादीनां निर्णयं विषये पृष्टः। ते त्रैलोक्यस्य मण्डलम् अधुना श्रोतुम् इच्छन्ति स्म। वनानि, नद्यः, सूर्यग्रहाणां स्थितयः च अपि श्रोतुम् इच्छन्ति। हे सूत, राज्ञां विषये संक्षिप्तं वक्तव्यम्। अनन्ताय नमस्कृत्य, तस्य प्राज्ञस्य यदुक्तं तत् कथ्यते। तस्य दश पुत्राः आसन्, ये प्रजापतिसमाः। मेधा, मेधातिथि, हव्यम्, सवनं च तस्य पुत्राः आसन्। ते धर्मिष्ठाः, दाननिष्ठाः, सर्वभूतदया परायणाः च। पुण्यश्लोकाः, पूर्वजन्मस्मृतिमन्तः, न राज्ये मनः न्यवेशयन्। स राजा स्वपुत्रं अग्नीध्रं जम्बूद्वीपाधिपतिं नियुक्तवान्। वपुष्मन्तं शाल्मलद्वीपस्य अधिपतिं अभिषिच्य राजा कृतवान्। द्युतिमन्तं क्रौञ्चद्वीपस्य राजानम् अकरोत्। सवनं पुष्करस्य अधिपतिं, प्रजापतिं चकार। धातिः च किश्च च—एते द्वौ श्रेष्ठपुत्रौ अपि तस्य आसन्। तस्य प्रदेशः नाम्ना धातकी, धातकीखण्ड इति च कथ्यते। कुसुमोत्तरः ततः मोदाकी, सप्तमः महाद्रुमः। कुमारस्य तृतीयः सुकुमार इति विख्यातः। षष्ठः मोदाकः, सप्तमः महावृक्षः। तेषु प्रथमः कुशलः, द्वितीयः रमणीयः। क्रौञ्चद्वीपस्य शुभप्रदेशाः स्वनामभिः प्रसिद्धाः। षष्ठः प्रभाकारः, सप्तमः कपिल इति च विज्ञेयः। एते सप्त द्वीपेषु विज्ञेयानि, अन्यो न कश्चन गण्यते। वैद्युतः मानसः च, सप्तमः सुप्रभ इति प्रसिद्धः। एवं महर्षिणा पृष्टः सूतः सर्वं यथावत् कथयामास, पुण्यस्थलानां माहात्म्यं, द्वीपानां विभागं, राज्ञां नियुक्तिं च।