कूर्मपुराणम्

कुरुवंशसम्भूत महाभाग, त्वं प्रयागयात्रायाम् दृढचित्तः स्यान्। तत्रैव हि पुण्यस्थानानां सन्निधिः अस्ति, इति विदितम्। गङ्गायमुनयोः संगमे यः जीवितं त्यजति, तस्य तत् भाग्यं भवति। त्रैलोक्यप्रसिद्ध प्रयागं न प्राप्नुवन्तः अपि, सर्वपापात् विमुक्ताः भवन्ति, यथा चन्द्रः राहोः मुखात् मुक्तः। तत्र स्नानपानादिभिः सर्वदोषात् विमुक्तिः लभ्यते। प्रथमं स्वं उद्धरति, ततः दश पूर्वपितृन् तथा दशोत्तरपुत्रान् उद्धरति। यावद् होमाग्निः अस्ति, तावत् स्वर्गलोकं प्राप्नोति। सर्वसागराणां संगमः तत्र प्रसिद्धः, यः आधारः कथ्यते। सर्वपापशुद्धचित्तः अश्वमेधफलम् प्राप्नोति। तत्र हंसप्रपतनो नाम तीर्थं त्रैलोक्यविख्यातम् अस्ति। यावच्चन्द्रसूर्यौ तिष्ठतः, तावद् स्वर्गे पूज्यते। तत्र यः जीवितं त्यजति, तस्य फलम् शृणु। सः स्वपितृभिः सह स्वर्गे वसति, राजन्। शुद्धात्मा यः तत्र पूजां करोति, ब्रह्मलोकं प्राप्नोति। दशलक्षसहस्रवर्षाणि स्वर्गे पूज्यते। तद् स्थानं सिद्धिक्षेत्रं, तत्र संशयः नास्ति। स्वर्गे देवाः उद्धार्यन्ते, अतः त्रिपथं इति प्रसिद्धम्। तावद् सहस्रवर्षाणि स्वर्गे पूज्यते। सर्वपापिनः अपि तत्र मोक्षं लभन्ति। गङ्गाद्वारे, प्रयागे, गङ्गासमुद्रसंगमे—मुक्तिमिच्छतां गङ्गायाः पथः तुल्यः नास्ति। शिवस्य अप्रसन्ना अपि, गङ्गा शुभा पापहारिणी। द्वापरे कुरुक्षेत्रं श्रेष्ठम्, कले गङ्गा सर्वोत्कृष्टा। कले पापघ्नं अन्यत् किञ्चिद् नास्ति। यः तत्र मृत्युम् उपगच्छति, स्वर्गे जन्म लभते, नरकं न पश्यति। माघमासे जनाः गङ्गायमुनयोः संगमं गच्छन्ति। प्रयागे माघमासे त्रिदिनस्नानस्य फलम् इदं—यः विकलः न, रोगरहितः, पञ्चेन्द्रियसम्पन्नः भवति, सः चन्द्रवत् राहोः मुखात् मुक्तः, तावद् सहस्रवर्षाणि स्वर्गे पूज्यते। बहून् सुखान् अनुभव्यात्, पुनः तद् तीर्थं प्राप्नोति। षष्टिसहस्रवर्षाणि षष्टिशतवर्षाणि च तत्र फलम्। तस्मात् पतित्वा, राजन्, सः समृद्धकुले जन्म लभते। शतसहस्रवर्षाणि स्वर्गे पूज्यते। सुखान् अनुभूय, पुनः तद् तीर्थं प्राप्नोति। पक्षिणां भुक्तं फलं शृणु। तस्मात् पतित्वा धर्मराजः भवति। सुखान् अनुभूय, पुनः तद् तीर्थं प्राप्नोति। ऋणप्रमोचनं नाम तीर्थं परमं कथ्यते। तत्र आदित्यलोकं प्राप्नोति, सदा ऋणमुक्तः भवति। एवं प्रयागतीर्थस्य, गङ्गायाः, हंसप्रपतनोः, ऋणप्रमोचनस्य च महात्म्यं श्रुत्वा, श्रद्धया तत्र गमनं, स्नानं, पूजनं च कर्तव्यम्।