कूर्मपुराणम्

युधिष्ठिरः महात्मा तं मुनिं सस्नेहमभ्यर्चयत्। स तु महर्षिः तुष्टः सन् प्रीतिसम्बन्धेन युधिष्ठिरं प्रति वदति— "अद्य मम पितरः संतुष्टाः, यतः त्वं महर्षिं सन्तुष्टं कृतवान्। किं त्वं, विद्वन्, मुह्यसि? अहं सर्वमविद्यं जानन् आगतः अस्मि। संक्षेपेण ब्रूहि, केन प्रकारेण पापात् मोक्षः स्यात्?" ततः युधिष्ठिरः सप्रश्नं पृच्छति— "सर्वैः कौर्वैः सह, हे मुनिश्रेष्ठ, नानाविधेषु सन्दर्भेषु, कः उपायः पापविमोचनाय? एष पापमोक्षः कथयितव्यः।" तदा महर्षिः प्रत्यवदत्— "मनुष्याणां प्रयागयात्रा परमा, सा पापनाशिनी। तत्र भगवाञ्छ्वयम्भूः ब्रह्मा देवैः सहितः निवसति। ये तत्र म्रियन्ति, स्नानं कुर्वन्ति, तेषां किम् अन्तःफलम्? एतत् त्वं जानासि, तद् वद, नमोऽस्तु ते।" स मुनिः पुनरुवाच— "पूर्वं मया एतत् महर्षिभिः सम्यक् श्रुतम्। ये तत्र स्नात्वा म्रियन्ति, ते स्वर्गं यान्ति, पुनर्न जायन्ते। तत्रान्ये बहवः पुण्यक्षेत्राणि पापनाशनानि सन्ति। संक्षेपेण प्रयागस्य माहात्म्यं वक्ष्यामि।" "सप्ताश्वयुक्तः सूर्यः सदा यमुनां रक्षति। हरिः तं मण्डलं सर्वैर्देवैः पूजितं रक्षति। देवाः अपि एतत् पुण्यक्षेत्रं पापनाशनं रक्षन्ति। यः प्रयागं स्मरति, तस्य सर्वे पापा विनश्यन्ति। केवलेन मृत्तिकास्पर्शनात् अपि पापविमुक्तिः स्यात्। यदा पुरुषः प्रयागं प्रविशति, तदा एव तस्य पापं नश्यति।" "दुष्कृत्यं कृतवानपि पुरुषः तत्र परां गतिं लभते। तथा, राजन्, तत्र स्नानात् स्वर्गे पूज्यते। यः गङ्गायमुनयोः संगमे प्रयातः, प्रयत्नेन तत्र प्राणान् त्यजति, स कामान् लभते, इति श्रेष्ठमुनयः वदन्ति।" "स शुभलक्षणैः भूषितः रमणीयाभिः स्त्रीभिः सह मोदते। यावत् स्वजन्म न स्मरति, तावत् स्वर्गे पूज्यते। स सुवर्णरत्नसमृद्धे कुलोत्कर्षे जायते। स्वदेशे, वने, परदेशे, वा गृहे, यत्रकुत्रापि स्यात्, स ब्रह्मलोकमवाप्नोति, इति श्रेष्ठमुनयः वदन्ति।" "स तत्र गच्छति, यत्र ऋषयः, मुनयः, सिद्धाश्च वसन्ति। स तत्र मुनिभिः सह कृतकर्मणः फलरूपेण रमते। स्वर्गात् पतितः स जम्बूद्वीपे स्वामी भवति।" "सत्यधर्मनिष्ठः सन्, कायकर्मणा, मनसा, वाचा च स्थितः। सुवर्णं, मुक्ताफलानि, अन्यानि दानानि च यानि, तस्य तद् तीर्थयात्रा फलं न स्यात्, यावत् फलं न प्राप्नोति। सर्वेषु कालेषु द्विजः सततम् अप्रमत्तः स्यात्।" "स्वर्णशृङ्गी, रजतखुरी, ग्रीवावस्त्रयुक्ता, क्षीरदा गौः, यः ददाति, स रुद्रलोक उपास्यते तावत्संख्यकवर्षसहस्राणि।" "मुनिवचनानुसारं यथादृष्टं यथाश्रुतं च, वृषारूढः सन् तस्य फलं शृणु।