कूर्मपुराणम्

नदीतीरेषु देवालयेषु च भक्तः प्रणम्य भगवन्नाम स्मरेत्। एवं कृत्वा स परमं लक्ष्यं प्राप्नोति। ततः पुण्यश्लोकः शौनकाद्याः सूतं प्रार्थयन्ति— "प्रयागस्य महात्म्यं कथयस्व," इति। सूतः सर्वार्थविद् प्रीत्या तान् प्रत्यवदत्— "यथा युधिष्ठिराय प्रयागस्य महात्म्यं पूर्वं ब्रह्मणा कथितं, तथा अहं वः कथयिष्यामि।" युधिष्ठिरः दुःखातिभारेण मूर्चितः हस्तिनापुरं प्राप्त्वा राजद्वारे स्थितः। तत्र महान् ऋषिः मार्कण्डेयः द्वारि तं द्रष्टुम् इच्छन् प्रतीक्षते स्म। युधिष्ठिरः तं महर्षिं सत्कारयन् आवादयत्— "स्वागतं ते, महाबुद्धे! स्वागतं ते, महर्षे! अद्य मे पितरः तृप्ताः, यतः त्वं प्रसन्नः।" युधिष्ठिरः तं महर्षिं मान्यं पूजयामास। मार्कण्डेयः तं पप्रच्छ— "किं त्वं मोहितः, विद्वन्? अहं सर्वं ज्ञात्वा आगतः। संक्षेपेण वद, केन उपायेन पापात् मोक्षः भवति?" युधिष्ठिरः पुनः प्रार्थयत्— "सर्वे वयं कौरवाः विविधेषु प्रसङ्गेषु पापमुक्तिं इच्छामः। तद् त्वया वक्तव्यम्।" मार्कण्डेयः प्रत्यवदत्— "मानुषाणां प्रयागयात्रा परमं; सा पापानि नाशयति। तत्र ब्रह्मा स्वयम्भूः देवैः सह निवसति।" युधिष्ठिरः पुनः पप्रच्छ— "तत्र मृतानां किं गती? स्नानिनां किम् फलम्? एतद् त्वया ज्ञातं, वद। नमः ते।" मार्कण्डेयः अवदत्— "पूर्वं महर्षिभिः एतत् सम्यक् श्रुतम्। ये तत्र स्नात्वा मृताः, ते स्वर्गं यान्ति, पुनर्जन्म न भवति। अन्यानि तीर्थानि अपि तत्र पापनाशकानि सन्ति। संक्षेपेण प्रयागस्य स्तुतिं वक्ष्यामि।" "सप्ताश्वयुक्तः सूर्यः यमुनां सदा रक्षति। हरिः मण्डलं रक्षति, यत् सर्वैः देवैः पूज्यते। देवाः अपि एतत् पुण्यं पापनाशनं स्थलं रक्षन्ति। प्रयागं स्मरन्तस्य सर्वपापं नश्यति। तस्य मृत्तिकां स्पृष्ट्वा अपि पापमुक्तिः स्यात्। प्रयागं प्रविशन् क्षणेन एव पापं नाशयति।" "दुष्कृतिनः अपि तत्र उत्तमं स्थानं प्राप्नुवन्ति। स्नानात् स्वर्गे सम्मानं लभन्ति। गङ्गायमुनयोः संगमे यत्नेन जीवितं त्यक्त्वा, यत् इच्छन्ति, तत् प्राप्नुवन्ति, इति महर्षयः वदन्ति। शुभलक्षणैः भूषितः, रमणीयान् स्त्रियः मध्ये विहरति। यावत् जन्म न स्मरति, तावत् स्वर्गे सम्मानं लभते।" "सुवर्णरत्नसम्पन्ने कुले जन्म लभते। स्वदेशे, अरण्ये, विदेशे, गृहस्थे वा स ब्रह्मलोकं प्राप्नोति, इति महर्षयः वदन्ति। तत्र स यत्र ऋषयः, सिद्धाः, महात्मानः स्थिताः, तं लोकं गच्छति।" इत्येव प्रयागस्य महात्म्यं पुण्यश्लोकैः सूतः श्रुत्वा युधिष्ठिराय निवेदयामास।