कूर्मपुराणम्

सारस्वततीर्थं प्रभासं च भद्रकर्णं पुण्यसरोवरं, हिरण्यगर्भं गोपरेक्ष्यं वृषध्वजतीर्थं च, त्रिलोचनं महातीर्थं लोलार्कं चोत्तरं नाम, शुक्रेश्वरं पुण्यफलदं चानन्दपुरं परमं—एतानि तीर्थानि, द्विजश्रेष्ठ, यथावत् संख्यातुं न शक्यन्ते। तत्र महर्षिः पाराशर्यः नियमपूर्वकं उपवासं कृत्वा, यत्र सर्वेश्वरः शिवः निवसति, पुनरपि तं देशं जगाम। धर्मात्मा सः शिष्येभ्यः उवाच—"स्वदेशं प्रतियातव्यम्" इति। ततः सः वाराणस्यां नियमानुष्ठानपूर्वकं वासमकारोत्। भिक्षया जीवनं कुर्वन्, शुद्धचित्तः ब्रह्मचर्यनिष्ठश्च सन्, सः विचरन् द्विजश्रेष्ठ, भिक्षां न प्राप्नोत्। अहं हि सर्वेषां विघ्नं करोमि, येन तेषां सिद्धिः न सिध्यति—इति कारणेन, तदा सा देवी स्वयमेव मानुषीं तनुं धृत्वा स्नेहेन समुपस्थितवती। "मत्तो भिक्षां गृहाण" इति शिवा तस्मै भिक्षां दत्तवती। "अत्र स्थातुं न अर्हसि; त्वं नित्यं कृतघ्नः" इति चोक्तवती। तदा सः प्रणम्य उत्तमैः स्तवैः तां स्तुत्वा उवाच। "एवं भवतु" इति देवी अनुमतिं दत्त्वा अन्तर्धानं गता। ततः सः, तस्याः स्थानस्य सर्वगुणान् विज्ञाय, तस्या एव समीपे स्थितवान्। तस्मात् पुरुषः सर्वप्रयत्नेन वाराणस्यां वसेत्। अथवा शान्तचित्तैः द्विजैः सह एतत् पाठयेत्; सः अपि परमं पदं प्राप्नोति। नद्याः तटे देवालयेषु च, सः भगवतः नाम पठित्वा प्रणमेत्; तदा सः परमं लक्ष्यं प्राप्नोति। अथ, प्रयागस्य माहात्म्यं श्रोतुमिच्छामः, पुण्यश्लोकिन्। सूत, सर्वार्थविज्ञ, त्वं अस्माकं कथय। प्रयागस्य माहात्म्यं, यत्र भगवाञ्छ्वयम्भूः पितामहः देवैः सह स्थितः, यथा युधिष्ठिराय उक्तं तथा अहं वः कथयामि। युधिष्ठिरः महदुत्कण्ठया सन्तप्तः मूर्च्छितः। हस्तिनापुरं प्राप्तः, राजद्वारे स्थितः। तत्र मार्कण्डेयः महर्षिः द्वारे प्रतीक्षते, त्वां द्रष्टुमिच्छन्। "स्वागतम्, महाबुद्धे! स्वागतम्, महर्षे! अद्य मम पितरः तुष्टाः, यतः त्वं संतुष्टः।" इति उक्त्वा युधिष्ठिरः तं महर्षिं सन्मान्य उवाच—"कस्मात् त्वं विमूढः, विद्वन्? अहं सर्वं ज्ञात्वा आगतः। संक्षेपेण मे वद, केन उपायेन पापात् मोक्षः स्यात्? अस्माभिः कौरवैः सह, विविधेषु सन्दर्भेषु, किमेतत् पापं विमुच्यते, तत् त्वं वक्तुमर्हसि।" महर्षिः उवाच—"प्रयागयात्रा मनुष्याणां परमा; सा पापानि नाशयति। तत्र भगवाञ्छ्वयम्भूः ब्रह्मा देवैः सह निवसति। तत्र मृतानां का गतिः? स्नातानां कः फलः? एतत् सर्वं त्वया ज्ञातं; तन्नः कथय। नमस्ते।