कूर्मपुराणम्

तत्र तु मुनयः केचित् जटिलाः केचित् मुण्डिताः, शुक्लयज्ञोपवीतीनः दृष्यमानाः आसन्। ते ब्रह्मचार्यनिष्ठाः शान्ताः वेदान्तज्ञानपरायणाश्च, विधिवत् पूजानन्तरं सम्यगुपास्ते सन्तः वचः प्रोचुः। तेषां मध्ये पैलादयः शिष्याः तान् ब्रह्मनिष्ठान् ऋषीन् समुपगम्य संबोधितवन्तः। तत्रैव व्यासः स्वयं हृषीकेशः, येन वेदाः विभागिता इति ख्यातः, सन्दृश्यते। तेन भगवता स्वांशेन एव शुक इति पुत्ररूपेण अवतरणं कृतम्। स च शुकः परभक्त्या शरणं गत्वा दिव्यं ज्ञानं प्राप्य सिद्धिं प्राप्तवान्। तदा तेषां चित्तानि एकाग्राणि भूत्वा सत्यमतीनां सत्यवत्याः पुत्रं व्यासं नमस्कृत्य इदं वचः ऊचुः— "यः परमं महेश्वरं, देवदेवस्य प्रसादरूपं तत्त्वं अस्ति, स भगवान् शीघ्रं अस्माभिः द्रष्टव्यः स्यात्, युष्मद्वदनात् श्रुत्वा।" स च योगविदां श्रेष्ठः व्यासः तद् उत्तमं ज्ञानं योगिभ्यः सम्यगुपादिशत्। तत्रैव तान् ब्राह्मणान् समाधिस्थान् क्षणेनैव लीनान् दृष्ट्वा, स पाइलादीन् प्रति मध्यमेशस्य माहात्म्यं न्यवेदयत्। भगवान् सदा तत्र रुद्रैः परिवृतः रमते स्म। कृष्णोऽपि तत्र संवत्सरमेकं पशुपतिभक्तैः परिवृतः स्थित्वा, हरिः शम्भुं पशुपतिव्रतम् आस्थाय पूजयामास। तस्य वचसः प्रसादेन तैः महादेवं साक्षात्कृतवन्तः। भगवान् वरदः श्रीकृष्णाय परमं वरं दत्तवान्। तेषां दिव्यं ज्ञानं विश्वव्यापि भविष्यति। "मम प्रसादात् द्विजातिभिः निःसंशयं पूज्यः भविष्यसि," इति स भगवान् उक्तवान्। ब्रह्महत्यादिपापानि शीघ्रं नश्यन्ति, तदन्ते परमं पदं प्राप्नुवन्ति—त्रुटिरपि नास्ति। ते महादेवं मध्यदेशपतिं पूजयन्ति। यः ब्राह्मणः तद् आचरति, स सप्तमं कुलं शुद्धयेयुः। यद् फलमिह मृत्युलोके लभ्यते, तद् अत्र दशगुणं भवति। स च भगवान् दीर्घकालं महादेवं पूजयित्वा स्थितवान्। अनन्तरं भगवतः व्यासस्य नेतृत्वे जैमिन्यादिसर्वर्षिभिः परिवृतः स भगवान् व्यासः प्रस्थितवान्। तेन विश्वरूपं तीरं तथा तालतीर्थं पुण्यतमं दृष्ट्वा, स्वर्णोलमहातीर्थं गौरितीर्थं च, धर्माख्यं जम्बुकेश्वरतीर्थं, नारायणतीर्थं, वायुतीरं, पुण्यं यमतीर्थं, शुभं संवार्तकतीर्थं, नागतीर्थं, सोमतीर्थं, सूर्यतीर्थं, घटोत्कचतीर्थं, श्रीतीर्थं, पितामहततीर्थं, कपिलतीर्थं, सोमेशतीर्थं, ब्रह्मतीर्थं च दृष्ट्वा। तत्र विष्णुना दिव्यं लिङ्गं प्रतिष्ठापितम्। "एतत् लिङ्गं मया नीतम्; किं हेतोः त्वया प्रतिष्ठापितम्?" इति पृष्टे, "अतः एतत् लिङ्गं तव नाम्ना प्रसिद्धं भविष्यति," इति उक्तम्। ततः गन्धर्वतीर्थं, वह्नेयतीर्थं, चित्राङ्गदेश्वरतीर्थं, विद्याधरेश्वरतीर्थं च पुण्यस्थानानि दृष्टानि। एवं व्यासः मुनिसंघैः सह पुण्यतीर्थयात्रां कृत्वा, सर्वत्र शिवमाहात्म्यं श्रावयन्, भगवत्स्मरणपरः स्थितवान्।