कूर्मपुराणम्

एकदा भगवतः साक्षात्कारं शीघ्रं कः कर्तुं शक्नोति, इति जिज्ञासा किल कस्यचित् सञ्जाता। स भगवान् शङ्करः पृष्टः—हे शङ्कर, किमन्यत् कष्टतरं कर्मास्मिन्संसारे विद्यते? तदा श्रीभगवान् उवाच—सर्वेषां देहिनां साक्षात् द्रष्टव्य एवायं भगवाञ्शुभ्रः, सूक्ष्मत्वादपि। भक्तानां हितार्थं, हे कामान्तक, तत्त्वमेतद् निरूपयामि यत् परमहंसैः प्रतिपादितम्। एतत्तत्त्वं सर्वभूतानां संसारसागरात् मोक्षदं भवति। तत्र महात्मानः परमसंयमस्थिताः वसन्ति। सर्वविद्यायाम् उत्तमा ममैवाक्षरा विद्या। एषा तु केवलं श्मशानेषु वसतां वा दिव्यलोकं प्राप्तानां दृष्टिगोचरा। अनियुक्ताः तन्न पश्यन्ति, नियुक्तास्तु मनसा तां वेदयन्ते। अहं कालरूपं भूत्वा, हे सुन्दरि, इमं लोकं संहरामि। मम भक्तास्तत्र यान्ति, मय्येव प्रविशन्ति। तत्र ध्यानं, स्वाध्यायः, ज्ञानं च सर्वमक्षरं भवति। यः अविमुक्तं प्रविशति, तस्य सर्वं नश्यति। यत्र स्त्रियः, म्लेच्छाः, पापकुलसम्भवाश्च, ये च अविमुक्ते मृत्युमुपयान्ति, ते शिवस्य मम पुरीमवाप्य, मानवत्वं पुनः प्राप्नुवन्ति, हे देवि। सर्वे भगवदनुग्रहेण परमं पदमवाप्नुवन्ति। यः कश्चिदपि वाराणस्यां शिलया पदं ताडयित्वा निवसति, स यत्र कुत्रापि मृत्युमुपयाति, तस्य संसारात् मोक्ष एव निष्कर्षः। ये मम मायया मूढाः, ते न पश्यन्ति, ते पुनः पुनः मलमूत्रशुक्रेषु वसन्ति। यः तु परमं पदमवाप्नोति, स तत्र दुःखं न अनुभवति। तदप्राप्यः कृतकृत्यत्वं प्राप्नोति, इति मनीषिणः मन्यन्ते। तत् परमं पदमवाप्तुं केवलमविमुक्त एव लभ्यते। प्राज्ञाः अविमुक्तं स्वपरेमोद्धारकं विदुः। अविमुक्तं परमार्थः, अविमुक्तं परं शिवं। तेषां मया तत्परं ज्ञानं दत्तं, चान्ते परमं पदम्। केदारं, भद्रकर्णं, गयां, पुष्करं, प्रभासं, विजयेेशानं, गोकर्णं, भद्रकर्णकं च—एतेषां क्षेत्राणां मध्ये, ये वाराणस्यां म्रियन्ति, ते सर्वोत्तमं मोक्षं लभन्ते, अन्ये न। तत्र प्रवेशनमात्रेणैव शतजन्मार्जितपापानि विनश्यन्ति। वाराणस्यां सर्वे व्रतानि दुर्लभानि। यः सदा वाराणस्यां वायुभक्षः तिष्ठति, स सर्वान् शुद्धिं प्राप्नोति। वाराणसीं प्राप्तः पुरुषः सर्वान् पावयति। सर्वपापविनिर्मुक्ताः, ते गणेश्वरा इव ज्ञेयाः। तदपि परमं पदं सहस्रजन्मसु लभ्यते; किन्तु वाराणस्यामेकस्मिन्नेव जन्मनि परमं मोक्षमवाप्नुवन्ति। अविमुक्तं प्राप्त्वा, अन्यं तपोवनं गन्तव्यमिति न। एतदेव गुह्यतमं रहस्यं; एतद्विज्ञाय विमुक्तिर्भवतीति।