कूर्मपुराणम्

सर्वज्ञः त्वं असि, भगवन्, न किञ्चिदस्ति यत् त्वया अज्ञातम्, इति परमर्षिः तं प्रणम्य वृषध्वजं गम्भीरया वाचा उवाच। केचन मुनयः सांख्ययोगमार्गेण प्रयन्ति, अन्ये तपसा युक्ताः सन्ति। अपरे अहिंसां सत्यम् जानन्ति, केचन त्यागविदः सन्ति। केचन तीर्थयात्रां कुर्वन्ति, अन्ये इन्द्रियनिग्रहे स्थिताः। यदि किञ्चित् अन्यद् रहस्यं अस्ति, तदपि त्वया वक्तव्यम्। एवं स मुनिः प्रणम्य वृषध्वजाय गूढार्थयुक्तां वाणीं प्राह। तदा महादेवः सर्वर्षीणां मध्ये रहस्यतमं रहस्यम् वक्तुम् उद्यतः, अन्ये च महर्षयः शुश्रूषवः आसन्। तत् रहस्यं सूक्ष्मदर्शिभिः सेवितं, अज्ञैः गूढं, न ज्ञातम्। वेदविज्ञानशून्यानां मध्ये तद् परमविद्या न शुभदा भवति। तदा देवी देवतानां मध्ये उपविष्टा महादेवं पप्रच्छ—"भगवन्, कथं जनः त्वां शीघ्रं पश्यति? हे शङ्कर, किमन्यत् कठिनतरं कृत्यं लोके अस्ति?" महेश्वरः उवाच—"भगवती, मम स्वरूपं सूक्ष्मत्वात् सर्वदेहिनाम् अपि दृश्यते। भक्तानां हिताय सर्वाणि रहस्यानि वदामि, कामदहन। यत् परमार्षिभिः उक्तं तत्त्वं, तत् त्वां प्रवक्ष्यामि। तद् सर्वभूतानां संसारसागरात् मोक्षदायकम्। महात्मानः परव्रते स्थिताः तत्र वसन्ति। सर्वविद्येषु या परमविद्या अव्यया सा मम एव। केवलं श्मशानेषु वासिनः, दिव्यस्थानं प्राप्ताः वा, तद् पश्यन्ति। अयुक्ताः तद् न पश्यन्ति, युक्ताः तु मनसा पश्यन्ति। कालरूपेण अहम्, सुन्दरि, इमं लोकं संहरामि। मम भक्ताः तत्र गच्छन्ति, मयि एव प्रविशन्ति। ध्यानं, स्वाध्यायः, ज्ञानं च—एतानि सर्वाणि तत्र अविनाशिनि भवन्ति। योऽविमुक्तं प्रविशति, तस्य सर्वं नश्यति। स्त्रियः, म्लेच्छाः, पापकुलसम्भवाः च, येऽविमुक्ते मृत्युम् आप्नुवन्ति, ते मम नगरे शिवस्य, मानुषत्वं प्राप्नुवन्ति, हे देवी। सर्वे ईश्वरानुग्रहेण परमां गतिं प्राप्नुवन्ति। यः कश्चित् वाराणस्यां वसन्, शिलया पादौ ताडयित्वा अपि, यत्र कुत्रापि मृत्युम् आप्नोति, स संसारात् विमुच्यते। ये मम मायया मोहिताः, अनुत्थितचित्ताः, ते न पश्यन्ति। मलमूत्रशुक्रेषु पुनः पुनः वसन्ति। यः तु तां परमां गतिं प्राप्नोति, स शोकं न आप्नोति। तां प्राप्त्वा सिद्धिम् आप्नोति, इति मनीषिणः मन्यन्ते। सा परमा गतिरीयम्, केवलम् अविमुक्ते एव सा लभ्यते। ज्ञानीनां परमौषधं अविमुक्तं विदुः। अविमुक्तं परं सत्यम्, अविमुक्तं परं मङ्गलम्। तेषां अहम् तां परमविद्यां ददामि, च अन्ते परमां गतिम्। केदारं, भद्रकर्णं, गयां, पुष्करं च, प्रभासं, विजयेेशानं, गोकर्णं, भद्रकर्णकं च—एतानि सर्वाणि कीर्त्यन्ते।