कूर्मपुराणम्

एकदा स्मर्यते—एक एव भगवान् कर्तव्यस्यावश्यकत्वात् त्रिणि शरीराबि धारयति। स यः तदक्षयम् मोक्षाख्यं स्थानं शीघ्रमेव प्राप्तुमिच्छति, स भक्त्या व्रतसम्पन्नः सर्वजीवनमुपास्येत्। तत्र वैष्णवाश्रमः, ब्रह्माश्रमः, हराश्रमश्च त्रयः आश्रमाः निर्दिष्टाः। ब्रह्मविद्यायामनिष्ठः तान् आश्रमान् ध्यानपूर्वकमुपासेत् पूजयेत च। श्वेतभस्मना ललाटे त्रिपुण्ड्रं कर्तव्यम्। सदा सुगन्धजलैः ललाटे त्रिशूलं धारयेच्च। तिलकं च ललाटे नित्यं धारयेत्। उपरि च अधः च ध्यानाभ्यासेन, त्रिपुण्ड्रधारणेन च, त्रिशूलधारणात् निःसंशयं तत् परमं पदं लभ्यते। तिलकधारणेनैव दैवीभावः सम्पद्यते। त्रयाणां भक्तानां नियमानुसारं त्रिविधा आयुः लभ्यते। शान्तः, जितेन्द्रियः, कोपविजयी, वर्णाश्रमनियमवित् च सः शीघ्रमेव तेषां अचलां स्थितिम् आप्नोति। अथ तत्र शिष्याः पप्रच्छुः—"भगवन्, आश्रमाणां क्रमं वद।" स भगवान् उवाच—"आश्रमाणां क्रमः पालनीयः, अन्यथा अन्यकारणात् अपि भवितुमर्हति। ब्रह्मचर्याद् अनन्तरं यः परमं पदं इच्छति, सः त्यागं कर्तुं शक्नोति। यज्ञान् कुर्यात्, पुत्रांश्च जनयेत्; वैराग्ययुक्तः सन् त्यजेत्। द्विजः पण्डितः गार्हस्थ्यं परित्यज्य त्यजेत्। तत्रैव, विहितकर्माणि अकर्त्वा अपि, विद्वान् द्विजः त्यक्तुं अर्हति। तपः कृत्वा, तपसा वैराग्यं प्राप्य, त्यागः कार्यः। केवलं वनं गत्वा वा ब्रह्मचर्यं आचरन् न त्यागी स्यात्। गृहस्थो वा वनस्थो वा शास्त्रविहितेन विधिना त्यजेत्। अन्धः, पङ्गुः, दरिद्रो वा द्विजः वैराग्ययुक्तः सन् त्यजेत्। यः वैराग्यं न प्राप्य त्यक्तुमिच्छति, स नूनं पतति। यः स्वधर्मे स्थितः भक्तिमान्, स अमृतत्वाय पात्रः। स्वधर्मं यः नित्यम् आचरति, सः अमृतत्वाय योग्यः। प्रशान्तचित्तः कृत्यं कुर्वन् तत् परमं पदं प्राप्नोति। ब्रह्मैव होम्यते, एषा च परमा ब्रह्मणि होमः। एषा ब्रह्महोमिः ऋषिभिः सत्यम् उक्ता। यः नित्यं विवेकयुक्तः कर्म करोति, सः एषां ब्रह्मणि परमा होमिः। कर्माण्यपि एषा अनुपमब्रह्महोमिः इति स्मृतम्। यदा पण्डितः कर्म करोति, तत् कर्म मोक्षाय साधनं भवति। फलत्यागं विना, तु कर्मणः फलेन बध्यते। अज्ञानोऽपि यः कर्म करोति, सः शीघ्रं परमं पदं प्राप्नोति। यदा चित्तशुद्धिः जायते, तदा ब्रह्म साक्षात्क्रियते। ज्ञानं च कर्म च दोषरहितं उदेति। भगवतः तुष्ट्यर्थं कर्म कुर्वन् कर्मणः बन्धान्मुक्तिं प्राप्नोति। एकाकी, निरहंकारी, शान्तः, जीवन्नपि मुक्तो भवति। सः तदेव अनिर्वचनीयानन्दस्वरूपं परमं लीयते।