कूर्मपुराणम्

सन्ति महात्मानः धर्मिष्ठाः सत्यम् भाषमाणाः च। यदि त्वं अद्य स्वं परमं धर्मं धारयेत्, भयात् विमुक्तिः भविष्यति। ततः सः नमस्कृत्य, द्विजश्रेष्ठं युगधर्मानां विषये पप्रच्छ। पुनः ईशानं देवम् नमस्कृत्य, सः युगानां नित्यधर्मान् अपृच्छत्। तदा पार्थं प्रति उक्तम्—“न अहं विस्तरेण तव उक्तुं शक्नोमि।” तृतीयं द्वापराख्यं, चतुर्थं कलिः इति कथितम्। द्वापरे केवलं यज्ञः, कले केवलं दानम् इति प्रसिद्धम्। द्वापरे विष्णुः देवता, कले रुद्रः महेश्वरः। भगवन् रुद्रः पिनाकधारी, सर्वेषु युगेषु पूज्यते। तिष्ये युगे, त्रिभागशून्ये, केवलं साररूपेण सत्त्वं अवशिष्टम्। सर्वे जीवाः सदा तुष्टाः, सदा हृष्टाः, सुखान् उपभुञ्जते। कृतयुगे तेषां आयुः, सौख्यम्, सौन्दर्यं च समं अस्ति। ते ध्यानतपसि दृढाः, महादेवभक्ताः अतिशयेन। पर्वतेषु, समुद्रेषु च वसन्ति, निराश्रयाः, हे शत्रुतापन। यदा सा सिद्धिः नष्टा, अन्याः सिद्धिः उत्पन्ना। मेघगर्जनात् वर्षाः आरम्भः अभवत्। तदाः तेषां वृक्षाः प्रादुरभवन्, गृहसंज्ञकाः। तेत्ये त्रेतायुगारम्भे तैः वृक्षैः जीवितम्। ततः सहसा रजोग्रहो लोभः च प्रवर्तितः। अनन्तरं सर्वे गृहसंज्ञकाः वृक्षाः विनष्टाः। ये सत्यव्रताः तदा तां सिद्धिं चिन्तयामासुः। तेषां वस्त्राणि, फलानि, भूषणानि उत्पन्नानि। मधु महाशक्तिमत्, शुद्धम्, सर्वत्र प्राप्तम्। तया सिद्ध्या सर्वे हृष्टाः, पुष्टाः, रोगविहीनाः अभवन्। ते वृक्षान्, मधुं च बलात् गृहीत्वा। मधुक्षयेन सह, कल्पवृक्षाः अपि किञ्चित् किञ्चित् नष्टाः। द्वन्द्वैः पीडिताः, तैः आवरणानि कृतानि। यदा तदानीं मधुं कल्पवृक्षाः च नष्टाः, अन्यः जीविकोपायः, बहुवर्षा उपजायन्ते। वर्षधारया नद्यः पूर्णाः। जलभूमिसंयोगात् औषधयः उत्पन्नाः। वृक्षाः, गुच्छाः च जाताः, ऋतुषु पुष्पफलयुक्ताः। एतद् नियतं, न केवलं त्रेतायुगधारणात्। वृक्षाः, गुच्छाः, औषधयः बलात् बलानुसारं गृहीताः। पितामहाज्ञया पृथुः भूमिं दुहितवान्। सः भूमेः निधीन्, धनानि च कालबलात् बलात् आदत्त। ब्रह्मा ब्राह्मणहिताय क्षत्रियान् सृजितवान्। सः यज्ञकर्म च स्थापितवान्, पशुवधवर्जितम्। रजः, लोभः, कलहः, धर्मसन्देहः उत्पन्नः। व्यासेन द्वापरादिषु वेदः चतुर्धा कृतः।