कूर्मपुराणम्

चतुर्भिः विभागैः चतुर्विधं रूपं पवित्राणां संहितानां संग्रहः स्थापितः अस्ति। धर्मार्थकाममोक्षप्रदायिनीः चतुः पवित्राः संहिताः सन्ति। अत्र श्लोकानां संख्या षट्सहस्रं प्राप्नोति। सर्वं ब्रह्मणः परमेश्वरस्य महत्त्वं ज्ञायते। वंशानुचरितानि, दिव्यानि पवित्राणि चाख्यानानि सम्यक् प्रकटितानि। तत् अहं वक्ष्यामि, यत् पूर्वं व्यासेन उक्तम्। देवाः मन्दरं मन्थनदण्डं कृत्वा क्षीरसागरं मथितवन्तः। देवहितार्थं भगवतः मन्दरं धारितम्। तत्र देवाः विष्णुं अक्षरं कूर्मरूपेण साक्षात् दृष्ट्वा साक्षीभूतम्। भगवतः विष्णुः परमपुरुषः तं मन्दरं सम्यक् गृहीत्वा स्थितः। शक्रसहिताः मोहिताः देवाः श्रीं प्रति उक्तवन्तः — "काऽयं विशालाक्षी देवी? सत्यं वद, यदा वयं पृच्छामः।" देवीं दृष्ट्वा नारदादयः निष्पापाः उक्तवन्तः — "प्रियं, अनन्ता माया, यस्याः विश्वं मोहितम्। अहं मोहयामि, द्विजश्रेष्ठ, अहं ग्रसामि च सृजामि च। आत्मानं ज्ञात्वा विवेच्य च, एते विशालं मोहं तरन्ति। ब्रह्मा, ईशानः, अन्ये देवाः — सर्वाः शक्तयः मम एव। पूर्वं शुभकाले पद्मवासिनी लक्ष्मीः मम एव उत्पन्ना। सा मोहिनी, कोटिसूर्यप्रभा, सर्वाणि देहिनः मोहितवती। एषा माया जयितव्या, तथा अन्ये देहिनः पृथिव्यां। कः एतां देवनिर्मितां दुष्टराम् मायां तर्तुं शक्नुयात्?" तत्र एकः विशिष्टः द्विजः इन्द्रद्युम्नः नाम प्रसिद्धः। स मम मुखात् दिव्यां संहितां प्राप्त्वा श्रेष्ठान् ऋषीन् नेतुम् आरब्धवान्। तान् ऋषीन् मम शक्तौ स्थितान् ज्ञात्वा, स केवलं मम शरणं गच्छति। स इन्द्रद्युम्नः नाम्ना विख्यातः; त्वं स्वं पूर्वजन्म स्मरसि। मम ज्ञानं प्राप्त्वा, अन्ते त्वं मयि प्रवेशिष्यसि। वैवस्वतस्य कालान्तरं गत्वा, कार्यार्थं त्वं मम मध्ये प्रवेशिष्यसि। कालधर्मानुसारं गत्वा, त्वं मया सह श्वेतद्वीपे भविष्यसि। मम आज्ञया, ऋषिस्रेष्ठ, त्वं ब्राह्मणकुले पुनः जातः। यत् ब्रह्म परमं ज्ञायते, तत् विद्याविद्यायोः रूपेण गूढम् अस्ति। व्रतैः, उपवासैः, तपसा, सुवर्णेन, ब्राह्मणदानेन च, स महादेवम् उपासितवान्, योगिनां हृदि स्थितम्। तस्य विष्णोः उत्पन्नं दिव्यं स्वरूपं महादेवः प्रकाशितवान्। विविधैः स्तवैः सन्तुष्ट्य, अञ्जलिं कृत्वा स उक्तवान् — "सत्यं वद, यथार्थं वद।" स्मितं कृत्वा, विष्णुं स्मृत्वा, देवी तं प्रियं ब्राह्मणं प्रति उक्तवती — "अहं एकैव परा माया, नारायणस्वरूपा। मम माध्यमेन अहं परमं ब्रह्म; स विष्णुः परमेश्वरः। ज्ञानयोगेन वा कर्मयोगेन वा, मया ते न प्राप्ताः। अनन्तं ज्ञानोपास्य, तदा मोक्षं प्राप्स्यसि।