कूर्मपुराणम्

मनुः चतुर्वर्णानां संक्षिप्तं धर्मं प्राह। यत्र युद्धे न पलायन्ति क्षत्रियाः, तेषां इन्द्रस्थानं निर्दिष्टम्। शूद्रवर्गस्य ये सेवया जीवन्ति, तेषां गन्धर्वलोकः। तेषां स्थानं तैः उपाध्यायसन्निवासिभिः सह निर्दिष्टम्। गृहस्थाश्रमः प्राजापत्यः इति स्वयम्भुवैः कथितः। तत् स्थानं हिरण्यगर्भः इति प्रसिद्धम्, यत्र पुनरावृत्तिः नास्ति। सुखाधिष्ठानं ऐश्वर्यं च—एतत् परमं पदं, श्रेयः स्थानम् इति। चत्वारः आश्रमाः उपदिष्टाः, योगिनां तु केवलं एकः आश्रमः उच्यते। योगी यः स्थिरः उपविशति, स संन्यासी; पंचमः आश्रमः नास्ति। यः ब्रह्मचर्यव्रतम् आचरति, उपकुर्वाणः वा नैष्ठिकः वा, स ब्रह्मसारथः। उपकुर्वाणः इति ज्ञेयः, नैष्ठिकः मृत्युपर्यन्तम् तिष्ठति। यः कुटुम्बपालनाय प्रवृत्तः, स गृहस्थः उच्यते। यः एकाकी विचरति, उदासीनः, स मोक्षार्थी। यः वनमध्ये स्वाध्यायपरः, स तपस्वी। यः वानप्रस्थे तिष्ठति, संन्यासी इति ज्ञेयः। यः ज्ञानाय याचते, स परमसंन्यासी। यः सत्यदृष्टिसम्पन्नः, स योगी च भिक्षुः। कर्मसंन्यासिनः त्रिविधाः, ते परमसंन्यासिनः इति कथिताः। यः योगे परमं स्थितः, स तृतीयान्ते आश्रमे स्थितः उच्यते। तृतीयाश्रमे परमध्यानं अन्तिमं इति घोषितम्। सर्ववेदेषु पंचमः आश्रमः न स्वीक्रियते। सर्वव्यापी आत्मा दक्षादिभ्यः उक्तवान—"भूतानि विविधानि सृजत।" तैः देवमानुष्यादिभिः सर्वाणि भूतानि सृजितानि। अहं इदं जगत् पालयामि; त्रिशूलधारी तं लयं करिष्यति। रजः सत्त्व तमः संयोगात् परमात्मा उत्पद्यते। परमेश्वराः परस्परं नमन्ति, क्रीडायाम् मिलन्ति। द्विजश्रेष्ठ, रुद्रस्य त्रिविधं ध्यानं सदा अस्ति। द्वितीयं ब्रह्मणः अक्षरध्यानं इति प्रसिद्धम्। स्वेच्छया विभज्य, स भगवान् अन्येषां अन्तर्यामी तिष्ठति। परमपुरुषः अव्यक्तात् परः, ब्रह्मपदं प्राप्तवान्। कर्तव्यस्य कारणात्, एकः सन् त्रिविधं शरीरं स्मृतः। यः मोक्षस्थानं अक्षरं शीघ्रं प्रापितुम् इच्छति—स जीवनपर्यन्तं भक्त्या व्रतेन पूजेत्। त्रयः आश्रमाः विष्णवः ब्रह्मः हरस्य आश्रमः इति। ब्रह्मविद्यायाः अनुष्ठानाय, एतेषां ध्यानं पूजनं च कुर्यात्। श्वेतभस्मना ललाटे त्रिपुण्ड्रम् अङ्कयेत्। सुगन्धवारिभिः त्रिशूलं ललाटे धारयेत्। ललाटे तिलकं सदा धारयेत्। उपरि अधः च ध्यानाभ्यासेन, त्रिपुण्ड्रधारणेन—त्रिशूलधारणेन च, तद् निश्चितं प्राप्त्यते—न संशयः।