कूर्मपुराणम्

पृश्न्याः द्वौ पुत्रौ जातौ—श्वफल्कश्चित्रकौ। तयोः सह उपमङ्गुः मङ्गुश्च, अन्ये च बहवः पुत्राः आसन्। तेषां मध्ये उपदेवः पुण्यात्मा, विश्वप्रमाथिन्, अश्वग्रीवः, सुभाहुः, सुपार्श्वः, कगवेषणः, कुकुरः, भजमानः, शुचिः, कंबलबर्हिषः, कपोतरोमा, विपुलः च अभवन्। विपुलस्य पुत्रः विलोमकः, यस्य नाम अनु इति प्रसिद्धम्, स एव आनकदुन्दुभिः इति अपि कथ्यते। तस्मै ब्रह्मा, लोकानां प्रभुः, वरं दत्तवान्। स ऋषयः, गुरोः अधिकत्वं तथा यथेष्टवपुर्धारणशक्तिं प्राप। स स्थाणुं देवानां पूजितं गीतैः सम्पूज्य, तेन देवेन दुर्लभां कन्यां, स्वर्णमणिमिव, प्राप्तवान्। स शत्रुहन्ता तां प्रियदर्शनीं कन्यां शिक्षयामास। सा कन्या रूपसौन्दर्यसम्पन्ना, लज्जया युक्ता, तस्य समीपे गीतविद्यां सम्यक् अधीयत। स च गान्धर्वाणां मानसपुत्रीं कन्यां विवाहाय समुपयेमे, वीणावादनतत्त्वज्ञः, सङ्गीतशास्त्रविशारदः च आसीत्। स त्रिपुरान्तकं देवम् अपि गीतैः सम्पूज्य, सुखमवाप। गान्धर्वः सुभाहुः तां कन्यां स्वनगरं नीतवान्। तस्य पुत्राः—सुसेणः, वीरः, सुग्रीवः, सुभोजनः, रवाहनः, पुनर्वसुः, आभिजित्, सम्भभूव च—इति अभवन्। देवकस्य देवतुल्यान् वीर्यवन्तः पुत्राः जाताः। तेषां सप्त कन्याः वसुदेवाय दत्ताः। तासु देवकी रूपसम्पन्ना प्रमुखा आसीत्। तस्मात् शुभूमिः, राष्ट्रपालः, तुष्टिमान्, शङ्कुरः च जाताः। तस्मात् शूरः, शूरात् शमिस्तः, तस्मात् प्रतिक्षत्रः अभवत्। स पण्डितः शूरस्य पुत्रः वसुदेवः, तस्य पुत्रः— देवक्याः पुत्रः हरिः, देवैः प्रार्थितः। तस्य भार्यया संकर्षणः, रामः ज्येष्ठः हलायुधः जातः। हलायुधः संकर्षणः, स एव शेषः इति कथ्यते। देवक्याः तथा रोहिण्याः च माधवः जातः। वसुदेवस्य यत्नेन यशोदायाः अपि पुत्रः जातः। किन्तु तस्मात् पूर्वं, ऋषिश्रेष्ठ, कंसः सर्वान् तान् निहन्ति स्म। ऋजुदासः, भद्रदासः, कीर्तिमान् ज्येष्ठः—एते तस्य पुत्राः। सा रोहिणी रामं, जगत्पतिं, बलभद्रं, हलायुधं च प्रसूतवती। देवकी श्रीवत्साङ्कितवक्षसम् कृष्णं प्रसूतवती। तस्यां द्वौ पुत्रौ जातौ, उग्रौ, खड्गधारिणौ। तेषां शतानि सहस्राणि च पुत्राः अभवन्। तेषु चारुश्रवा, चारुयशः, प्रद्युम्नः, शङ्खः च प्रमुखाः अभवन्। एते पुत्राः सर्वेषां श्रेष्ठाः अभवन्। तस्य शुद्धस्मितया युक्ता भार्या जाम्बवती, कृष्णं प्रार्थयामास।