कूर्मपुराणम्

त्रैलोक्यजननीस्थानं तत्र चन्द्रसूर्यसमप्रभं विराजमानमासीत्। तत्रासुरं तीक्ष्णशूलप्रहारैः वक्षसि विदार्य भूमौ निपातितवान्। तस्मिन्नसुरे निहते सः निर्भयः शीघ्रगामी च जातः। ततः स ब्राह्मणश्रेष्ठ, इन्द्रपुरीसमां पुरीं जगाम। तत्र सः विविधैः यज्ञैः सुवर्णेन च सरस्वतीं देवीं सम्यगर्चयत्। तस्य पुत्रः शकुनिर्नाम, देवीभक्तः तेजस्वी चासीत्। तस्यापि देवक्षत्रः नाम पुत्रः, अश्वमेधयागं अकरोत्। तस्य द्वौ पुत्रौ आस्तां—सूत्रमः च अनुरः च। स महात्मा दाननिष्ठः, धनुर्विद्यायाम् अग्रण्यः च आसीत्। सः कुन्दगोलादिभ्यः श्रुतां शिक्षां स्थापयामास। एवं महाग्रन्थः कुन्दादीनां हिताय स्थापितः। स धर्मकीर्तिः महाबलवान् नृपः तं ग्रन्थं स्थापयामास। तस्य ज्येष्ठः पुत्रः भजमानः नाम, धनुर्विद्यायाम् श्रेष्ठः आसीत्। तदा प्रभुः—"मम पुत्रः सर्वगुणसम्पन्नः स्यात्"—इति अभ्यर्थयत्। स धर्मात्मा, सुदर्शनः, नित्यं सत्यविद्यायाम् अन्विष्टः आसीत्। तेषु मध्ये निमिः क्रीकणश्च प्रमुखौ प्रसिद्धौ। वृष्णेः सुमित्रः, अनमित्रः, तथा शिनिः च बलिनः आसीन्। प्रसैनः महाभाग्यवान्, सत्सत्रजित् च उत्तमः। सत्यवान् सत्यसम्पन्नः, तस्य पुत्रः सत्यकः आसीत्। तस्य प्राज्ञः पुत्रः कुणिः, तस्य पुत्रः युगन्धरः। पृष्णेः द्वौ पुत्रौ—श्वफल्कश्च चित्रकश्च। उपमङ्गुः मङ्गुश्च, अन्ये च बहवः पुत्राः आसन्। उपदेवः धर्मात्मा, विश्वप्रमाथि च तेषु आस्ताम्। अश्वग्रीवः, सुभाहुः, सुपार्श्वः, कगवेषणः च। कुकुरः, भजमानः, शुचिः, कंबलबरिषः च। कपोतरोमा, विपुलः, तस्य पुत्रः विलोमकः। तस्य नाम अनु, आनकदुन्दुभिः इति अपि प्रसिद्धः। तस्मै ब्रह्मा, लोकनाथः, वरं दत्तवान्। स ऋषयः, गुरोः अधिक्यं तथा इच्छानुसारं रूपधारणशक्तिं प्राप्तवान्। सः स्थाणुं देवदेवान् गीत्या पूजयामास। तस्मै देवः स्वर्गदुर्लभां कन्यां रत्नरूपां दत्तवान्। स शत्रूनां विनाशकः, तां प्रियतमां लोचनचञ्चलां कन्यां शिक्षयामास। सा कन्या रूपसम्पन्ना, सौम्या, लज्जाशालिनी च आसीत्। स तां कन्यां सम्यक् गीतविद्यां शिक्षयामास। स गन्धर्वाणां मानसजां कन्यां विवाहाय स्वीकृतवान्। स वीणावादनतत्त्वं वेद, सङ्गीतशास्त्रे च निपुणः आसीत्। स त्रिपुरान्तकं देवम् गीत्या सम्यगर्चयत्। ततः गन्धर्वः सुभाहुः तां कन्यां स्वपुरीं नीतवान्। तस्य पुत्राः—सुषेणः, वीरः, सुग्रीवः, सुभोजनः, रवाहनः; पुनर्वसुः, आभिजित्, सम्भभूवः च आसन्।