कूर्मपुराणम्

स्मिन्नेव लोके मनुष्यः सुखमवाप्नोति, मरणानन्तरं च शाश्वतमधिगच्छति। एवं साधनानि तेषां च फलं चतुर्विधं प्रदर्शितम्। यः कश्चिदेतद्वैभवं पश्यति, स अपि शाश्वतं प्राप्नोति। सर्वं धर्मादेवोत्पद्यते, इति ब्रह्मविदो वदन्ति। एषा शक्तिः, द्विजश्रेष्ठ, ब्राह्मी, अनाद्यन्ता चोच्यते। तस्मात् कर्मयोगः ज्ञानसमेतः साधनीयः। ज्ञानपूर्वकं यत्त्यागः, अन्यथा कर्मणि प्रवृत्तिः स्यात्। अतः त्यागः साध्यः, अन्यथा पुनर्जन्म भवति। सौशील्यम्, अमर्षभावाभावः, तीर्थयात्रा च—एतानि धर्मस्य अङ्गानि। देवतानां पूजनं, विशेषतः ब्राह्मणपूजनं—एष धर्मः मनुना चतुर्वर्णानां संक्षेपेणोक्तः। युद्धे न पलायमानानां क्षत्रियाणां स्थानमिन्द्रस्योक्तम्। ये शूद्राः सेवया जीवन्ति, तेषां गन्धर्वलोकः स्यात्। तेषां स्थानं गुरुकुलवासिनां समाख्यातम्। गार्हस्थ्याश्रमः प्राजापत्यः स्वयम्भुवोक्तः। तस्मिन्नाश्रमे हिरण्यगर्भाख्यं स्थानं, यतः पुनरावृत्तिर्नास्ति। तद्वै सुखैश्वर्यस्थानं, परमं पदं, परमार्थः च। चत्वार आश्रमाः प्रोक्ताः, योगिनां तु केवल एकः। योगी यः स्थिरमासीनः सन्नैष्कर्म्यं प्राप्नोति, पञ्चमः नास्ति। ब्रह्मचर्यव्रतधारी, उपकुर्वाणो वा नैष्ठिकः, स ब्रह्मणि रतः। उपकुर्वाणः ज्ञेयः, नैष्ठिकः मृत्युपर्यन्तं तिष्ठति। यो गृहकृत्येषु प्रवृत्तः, स गार्हस्थ्यः। एकाकी, उदासीनः, स मुक्तिकामः। यो वनान्ते स्वाध्यायपरः, स वानप्रस्थः। वनवासिनः सन्न्यासीत्यभिधीयते। यः ज्ञानमार्गे प्रवृत्तः भिक्षुः, स परमसन्न्यासी। यः सम्यग्दर्शी, स योगी च भिक्षुश्च। कर्मत्यागिनः त्रिविधाः, ते परमसन्न्यासिनः कथ्यन्ते। यो योगे परमस्थः, स तृतीयाश्रमे स्थितः। तृतीयाश्रमे परा ध्यानस्थितिः परमा कथ्यते। सर्वेषु वेदेषु पञ्चमः न स्वीकृतः। सर्वव्यापी आत्मा दक्षादिभ्यः प्रोवाच—"विविधानि भूतानि सृजत" इति। ते सर्वाणि भूतानि ससृजुः, देवान् मनुष्यांश्चादौ कृत्वा। अहं विश्वं पाति, त्रिशूलधारी तद्विनाशयति। रजःसत्त्वतमसां संयोगात् परमात्मा जायते। परमेश्वराः परस्परं नमन्ति, लीलया च मिलन्ति। त्रिविधं ध्यानं सदा रुद्रे विद्यते, द्विज। द्वितीयं ध्यानं तु ब्रह्मणोऽक्षरस्योक्तम्। स भगवान् स्वेच्छया आत्मानं विभज्य, अन्येषां अन्तर्यामी भवति। स परमपुरुषः, अव्यक्तात् परः, ब्रह्मभावमवाप्तवान्।