कूर्मपुराणम्

राज्ञः हृदि स्नेहः समुत्पन्नः, स चिन्तयामास—"अहं पुनरपि एकवर्षं स्थातव्यम्।" स उवाच—"अहं पुनरत्र आगमिष्यामि; तदनुज्ञां दातुमर्हसि।" तावत्कालपर्यन्तं तया अन्यया अप्सरसा सह संसर्गो न कर्तव्य इति स स्पष्टमुक्तवान्। राजा स्वपत्नीं भक्तिपरां दृष्ट्वा तत्र गतः भयभीतः अभवत्। तस्य भीतिम् आलोक्य, स्त्री सुस्तन्या मृदु वचः अब्रवीत्—"सत्यं मम वक्तुमर्हसि; अहं राज्ञः न निवेदयिष्यामि।" किन्तु राजा मौनं स्थितवान्, न च ज्ञानदृष्ट्या तां वेदितवान्। सा पुनरुवाच—"यदि त्वं भीतः, महाबाहो, तव राज्यं नश्यति।" ततः स राजा पवित्रं कण्वाश्रमं गत्वा तं महर्षिं दृष्ट्वा हिमालयशैलपृष्ठं प्रति प्रस्थितवान्। दिव्यवपुषा आकाशे दीप्तिमान् दिव्यमाल्येन भूषितः, स उर्वशीं चिन्तयन्—"एषा एव अर्हति," इति मनसि निश्चितवान्। स माल्यग्रहणाय महायुद्धे प्रवृत्तः। ततः स उत्कण्ठया अप्सरसं कालिन्दीं द्रष्टुं गतवान्। स सप्तद्वीपीमिमां पृथ्वीं विचरन्, हेमकूटमिति विख्यातं पर्वतश्रेष्ठं अगच्छत्। तत्र ते उग्रकामेन समाविष्टौ, अद्भुतमाल्येन भूषितौ, रममाणौ। कामवेगेन अभिभूतः, स पन्थानं गच्छन् पर्वतशिखराणि न पश्यति स्म। दिव्यबलसमन्वितः, स देवलोकं महमेरुं प्रति जगाम। स्वबाहुबलम् आश्रित्य, स शिखराणि अतीत्य तत्र प्राप्तः। तत्र स तां निष्कलङ्करूपिणीं विलोक्य, तस्यै पुनरपि माल्यं दत्तवान्। आत्मानं कृतार्थं विज्ञाय, तया सह दीर्घकालं सुखं व्यतीयाय। तत्र कश्चित् पप्रच्छ—"हे राजन्, पूर्वं त्वया किमसाध्यं, व्यर्थं पुरीं गत्वा? कण्वदर्शनं, तथैव माल्यग्रहणं किमर्थम्?" कण्वः त्वां शप्तुं प्रवर्तते, तव प्रिया अपि तवतः अपहृत्यते। त्वं तस्याः समीपे न वियुक्तः, दृढचित्तः तत्रैव स्थितवान्। सदा स सौरमाषं, पिङ्गलोक्षणां, तनुलोमां प्रकाशयामास। "धिक् माम्," इति मनसि निश्चित्य, स तपः कर्तुं प्रवृत्तः। द्वादशवर्षाणि पुनः स वायुभोजनमात्रेण जीवन् अप्सरसा सह परमं तपः योगं च आचरन्। अन्नव्रतं कर्तुमिच्छन्, स तस्यै तद् उक्त्वा तां दुःखितां कृतवान्। तत्र महेश्वरः देवः स्थितः, जगतां मोक्षदः। यदा त्वं विश्वेश्वरं लिङ्गरूपेण पश्यसि, सर्वपापेभ्यः विमुक्तो भविष्यसि। वाराणस्यां हरं दृष्ट्वा, स पापेभ्यः विमुक्तः अभवत्। करुणया प्रार्थितः कण्वः तस्य यज्ञे अध्यक्षः अभवत्। राज्ञः जन्मसमये, सर्वे तं उपतस्थुः। सर्वाः गन्धर्वप्रियाः द्विजप्रियाश्च कन्याः तं जगृहुः। कृष्णोः वंशं शृणु, यः पापानां नाशकः। तस्य पुत्रः आसीत् महात्मा स्वातिः; तस्मात् उशद्गुः अभवत्। ततः लोके चैत्वरथिः शशबिन्दुः इति प्रसिद्धः।