कूर्मपुराणम्

सर्वपापविमुक्तः सः विष्णुलोकं प्रतिपद्यते स्म। अथ तस्य पत्नी शतपुत्रा बभूव, ये प्रसिद्धाः तालवङ्घा इति नाम्ना अभवन्। अन्ये च वृषादयः, ये यदवाः पुण्यकर्माणः सञ्जाता आसन्। मधोः शतपुत्राः समुत्पन्नाः, तेषु वृषण एव कुलस्य मुख्यः अभवत्। तस्य पुत्रो दुर्जयः सर्वविद्याविशारदः अभवत्। तस्य भार्या पतिसंनता स्वधर्मनिष्ठा आसीत्। तौ उर्वशीं देवीं मधुरगायिनीं ददृशतुः। सः चिरकालं मौनं स्थित्वा, “देवि, मया सह संगमं कुरु” इति उवाच। सः तया सह दीर्घकालं रममाणः, इवान्यः कन्दर्पः इव आसीत्। सा स्मयमाना इदं वचनमब्रवीत्— “मम प्रियं पुरीं गन्तुमिच्छामि।” पुनः उवाच— “मयि स्नेहः जातः, अतः अपरं संवत्सरं स्थास्ये। ततः पुनः अत्र आगमिष्यामि; त्वं तत्र अनुमतिं दातुमर्हसि। तावत् त्वया अन्यया अप्सरस्सा सह संगमः न कर्तव्यः।” राजा तदा स्वपत्नीं दृष्ट्वा भयभीतः अभवत्। तं भयाकुलं दृष्ट्वा सा स्तनयुता स्निग्धया वाचा उवाच— “सत्यं मम कथय, नाहं एतद् राज्ञः प्रति वक्ष्यामि।” राजा तु मौनं स्थित्वा, न च तां ज्ञानदृष्ट्या अपश्यत्। सा पुनरुवाच— “यदि त्वं भयभीतः, महाबाहो, तव राज्यं नश्यति।” ततः सः कण्वस्य पवित्राश्रमं गत्वा महर्षिं दृष्ट्वा, हिमालयस्य शैलशृङ्गेषु प्रस्थितवान्। दिव्यकिरणैः दीप्तः, दिव्यमाल्यविभूषितः, सः उर्वशीमेकां मनसि निधाय— “एषैव अर्हति” इति चिन्तयन्, तां माल्यग्रहणाय महद् युद्धं चकार। ततः सः उत्कण्ठया कालिन्द्याः अप्सरसोः दर्शनाय ययौ। सः सप्तद्वीपवतीं पृथिवीं सर्वत्र विचचार। सः हेमकूटमिति ख्यातं पर्वतश्रेष्ठं अगच्छत्। तत्र तौ अद्भुतमाल्यभूषितौ तीव्रकामेन रममाणौ आस्ताम्। कामवशात् सः पर्वतशृङ्गाणि न अपश्यत्। दिव्यवीर्येण सः देवलोकं, मेरुं च अगच्छत्। सः बाहुबलं आश्रित्य शृङ्गाणि अतिक्रम्य तत्र प्राप्तः। तत्र सः तां निर्दोषरूपिणीं दृष्ट्वा, तस्यै माल्यं पुनरददात्। आत्मानं पूर्णमिव ज्ञात्वा तया सह दीर्घकालं रममाणः अभवत्। तत्रापि उर्वशी तमुवाच— “हे राजन्, पूर्वं किं व्यर्थं पुरीं गतवानसि? कण्वदर्शनं च माल्यग्रहणं च किमर्थम्? कण्वस्त्वां शापयिष्यति, तव प्रिया अपि नीयते। त्वं तस्याः समीपे स्थित्वा, मनः स्थिरं कृत्वा न प्रस्थासि स्म।” सः सदा सुवर्णलोचनां, ताम् सुवर्णकेशीं सुरोमषां प्रकाशयन्, “धिक् मम” इति चिन्तयन्, तपः कर्तुम् आरब्धवान्। पुनः द्वादशवर्षाणि सः केवलं वायुभक्षणेन जीवन्, अप्सरस्सा सह उत्तमतपः योगं चाचरत्।