कूर्मपुराणम्

सर्वान् शत्रून् सङ्ग्रामे विजित्य, ते भूमिम् अधिरुह्य राज्यं चकारुः। तेषां पुरीम् अभ्यागच्छत् सर्वभूतानां भीषणः कश्चन विक्रान्तः सत्त्वविशेषः। स त्रीशूलम् आदाय, सूर्यसमप्रभं, दश दिशः शब्दयन् तत्र स्थितः। तदा केचिद् भीताः प्राणान् त्यक्त्वा निपेतुः, अन्ये च भीतिभारात् पलायितवन्तः। दानवाः शूलैः, शैलशृङ्गैः, खड्गैः, गदैश्च युद्धं कृत्वा तं समभ्ययुः। स तु भीष्मात्मा तान् निगृह्य, कल्पान्ते भैरव इव, तत्र स्थितवान्। ते युद्धाय सज्जीकृत्य, तं निष्कायं प्रति सञ्जग्मुः। कृष्णः प्रजापत्यं वायव्यं धृष्णं चास्त्राणि प्रयोजयामास। तानि दानवः त्रिशूलेन भित्त्वा, मन्त्रबलसमन्वितानि समुत्क्षिप्य, न रौरवम् अकरोत्। तेन तं दैत्यं न चालयितुं शक्तः, स सोमवत् क्षीणपराक्रमः स्थितः। तस्मिन् काले, जयध्वजः प्राज्ञः भगवन्तं विश्वेश्वरं स्मृत्वा, श्रीपतिं पीताम्बरधरं पुरातनं रक्षार्थं स्मरन् स्थितवान्। वासुदेवस्याज्ञया, भक्तस्य कृते कृपां दर्शयन्, हरिरिव, सः विदेहं दानवान् प्रति प्रेषयामास। स विदेहः गिरिशृङ्गसमं शिरः भूमौ पातयामास। ततः सर्वे सुन्दर्यां पुरीं प्रविश्य, भ्रातरं च पूजयामासुः। तत्र महर्षिः विश्वामित्रः कार्तवीर्यपुत्रं द्रष्टुं समुपागमत्। तं दिव्ये आसने उपवेश्य, भक्त्या पूजयामास। स तु युद्धे विदेहं दानवपतिं निर्जित्य, तस्य शरणं प्रपन्नस्य कृपां लब्ध्वा, स्वयम् अपि पुण्यलाभं प्राप। ततः सः पृष्टवान्—कथं केन प्रकारेण हरिं परमेश्वरं पूजयेत्? सर्वं मे ब्रूहि, मम परमं कौतूहलं अस्ति। स तु विश्वात्मा विष्णुः, यस्य शरणं गत्वा मुच्यते, कामरहितेन चित्तेन एव पूजनीयः, नान्यथा। सः वीरैः अन्यैः च पूजितः, स्वं धाम अगच्छत्। तदनन्तरं, ते यज्ञैः रुद्रं यजामासुः—अक्षयं, यज्ञसाध्यम्, निष्कामम्। गौतमः, अत्रिः, अगस्त्यश्च सर्वे रुद्रभक्ताः आसन्। तेन जनार्दनाय, आद्याय, भूतिप्रभोः, यज्ञाः कारिताः। तदा स भगवाँल्लोकमोहकं रूपम् आविर्भूतवान्। सर्वपापविनिर्मुक्तः, स विष्णुलोकं गच्छति। तस्या: शतं पुत्राः अभवन्, ये तालवङ्घाः इति ख्याताः। अन्ये, वृषादयः, यदवाः, धर्मनिष्ठाः आसन्। मधोः शतं पुत्राः आसन्; तेषु वृषणः वंशाध्यक्षः बभूव। तस्य पुत्रः दुर्जयः, सर्वविद्याविशारदः। तस्य पत्नी पतिसंयुक्ता स्वधर्मे स्थितवती। एकदा तौ उर्वशीं देवीं मधुरस्वरगायिनीं दृष्टवन्तौ। स ताम् चिरकालं निःश्वस्योक्तवान्—"देवि, मया सह समागमं कुरु।" स तया सह दीर्घकालं रतिं कृत्वा, इव अन्येन कन्दर्पेण, सुखम् अविन्दत्। सा प्रहसन्ती तमेवमुक्तवती—"मया रम्यां पुरीं गन्तव्यम्।