कूर्मपुराणम्

स तान् सन्मान्य विसृज्य त्रिधान्वनं वचोऽब्रवीत्। ततः सूर्ये स्थितः पुरुषः महाप्राणः सर्वं पृथिवीं चतुर्वर्णसमन्वितां पालयन्। स तु निष्पापः परमां तपः कर्तुं वनं प्रविवेश। मूलेन कन्देन फलैः च जीवन् तपस्व्यन्नेन देवान् अर्चयामास। स मनसा सावित्र्याः वेदमातुः देवीमुपास्य जपं चकार। तत्रैव हिरण्यगर्भः जगत आत्मा स्वयमेव तं देशं समुपेत्य तस्य पादयोः शिरसा प्रणम्य स्वनाम उच्चारयामास। स उवाच—“हे सुवर्णवपुः सहस्राक्ष स्रष्टः त्वां स्तौमि।” ज्ञानमूर्तये, सांख्ययोगगम्याय, आद्याय पुरुषाय योगाचार्याय च नमः इति प्रणम्य तं प्रणतवान्। ततः स भगवाञ्छुभं वचः प्राह—"वरं वृणीष्व, वरदः अहम्।" स तु निवेदयामास—"मम आयुः शतसंवत्सराधिकं भूयात्।" तेन प्रसन्नः स भगवाञ्जगृहीतकरः तत्रैव अन्तर्धानं गच्छन् तं स्पृशित्वा तुष्टः अभवत्। स तु शान्तचित्तः त्रिस्नानं कृत्वा, मूलकन्दफलभोजनः, तपस्वी वर्तते स्म। तदा सूर्यमण्डले महान्योगी प्रादुरासीत्। ब्रह्मा स्वयम्भूः अनादिनिधनः तं दृष्ट्वा विस्मयं जगाम। स क्षणेन तं परमेश्वरं पुरुषं ददर्श। हरं च स पश्यति, या च देहः स्त्रीपुंसात्मकः, शशिसमप्रभं। रक्ताम्बरधरः, रक्तवर्णः, रक्तमाल्यलेपनभूषितः च तं ददर्श। स सावित्र्यास्तेन मन्त्रेण रुद्रं शिरसा प्रणम्य, “त्रिवेदीय रुद्र, कालरूप, सर्वकारण, तुभ्यं नमः” इत्युक्त्वा प्रणतवान्। तदा रुद्रः उवाच—"मम एतानि गुह्यानि नामानि शृणु, निष्पाप। हे नृप, शुचिः सदा एभिः माम् अभिवादय। अचलं चेतसा, हृदि माम् अवस्थित्य, एतानि पठ। यः रुद्रं प्राणान्ते पठति, स परमं पदं गच्छति।" पुनः स रुद्रः तस्मै नृपतये शतसंवत्सरपर्यन्तमायुः दत्तवान्। तदा क्षणेनैव रुद्रः अन्तर्धानं गतः, अद्भुतमिव अभवत्। स तु भस्मनिषिक्तः, त्रिस्नातकः, शान्तः, समाधिस्थः च स्थितः। कालस्य परमात्मनः प्राप्त्यर्थं योगाभ्यासः तत्र प्रवृत्तः। ततः स तेजस्विनं सूर्यमण्डलं गत्वा महेश्वरं उपागमत्। सर्वपापविनिर्मुक्तः स ब्रह्मलोकं पूज्यः प्राप्तवान्। तस्य पुत्रः त्रय्यारुणो नाम विद्वान् अभवत्। तस्य भार्या सत्यधना नाम, हरिश्चन्द्रं सुतं अजनि। रोहितस्य पुत्रः हरितः, तस्य च पुत्रः धुन्धुः। विजयस्य पुत्रः कारुकः महाबलः। तस्य पुत्रः सगरः धर्मात्मा नृपः। तेषां पूजया और्वः ऋषिः उत्तमं वरं दत्तवान्। प्रभा शुभा षष्टिसहस्रं पुत्रान् अजनि। तस्य पुत्रः दिलीपः, दिलीपात् भगीरथः अभवत्।