कूर्मपुराणम्

मुकुन्दः स धर्मात्मा समरेन्द्रसमः सर्वेभ्यः समरेष्वभवत्। तस्य युवनाश्वस्य पुत्रः हरितः, तस्यापि पुत्रः हारितः। हारितस्यैव नर्मदायां सम्भूतिः अभवत्। अनरण्यस्य पुत्रः बृहदश्वः, तस्यापि हर्यश्वः। तेन कृपया स धर्मात्मा सूर्यभक्तः पुत्रः प्राप्तः। स च शत्रुनिग्राही त्रिधन्वान् नाम अतुल्यः पुत्रः अभवत्। स त्रिधन्वान् अध्ययननिरतः, दानशीलः, क्षमावान्, धर्मपरायणश्चासीत्। तस्मिन्नेव काले वसिष्ठकश्यपमुख्याः देवाः, इन्द्रपूर्वकाः, यथाविधि यज्ञसमाप्तौ वसिष्ठं प्रमुख्यान् ब्राह्मणान् पूजयामासुः। अथ त्रिधन्वान् सर्वज्ञान् पप्रच्छ—कः श्रेयः, यज्ञः, तपः, वा संन्यासः इति। ततो नियतात्मा यज्ञैः यज्ञपतिं पूज्य, ततः पश्चात् वने गन्तव्यं, ततः उत्तमान् देवान् यज्ञैः पूजयित्वा यथाविधि संन्यासाश्रमं प्रवेष्टव्यम् इति श्रुतिः। सहस्रकिरणं तपसा पूजयित्वा मोक्षः प्राप्यते। येन बीजेन भगवाञ्छिवः तपसा पूज्यते, तदेव बीजं। स रुद्रः तीव्रतपसा पूज्यते, नान्यैः यज्ञैः। स एव तपस्वीनां ईश्वरः सर्वदेवतामयः तपसा पूज्यते। महत्तपसा स महेश्वरः पूज्यते। स सनातनः देवदेवः तपसा पूज्यः। स परमहान्योगी तपसा पूजितः तुष्यति। शास्त्रेषु तपोविना धर्मः न दृश्यते। एवं तान् विसृज्य सम्मान्य च, त्रिधन्वानं प्रति वचोऽब्रवीत्। सूर्ये स्थितः महान्प्राणात्मा पुरुषः, स एव चतुर्वर्णसम्पन्नां पृथिवीं व्याप्य स्थितः। ततः स त्रिधन्वान् अनघः परमं तपः कर्तुं वनं जगाम। मूलकन्दफलैः जीवन्, देवतानां तपोनिष्ठया पूजनं चकार। स मानसैः सावित्र्याः मन्त्रैः, या वेदजननी देवी, जपं चकार। तस्मिन्नेव काले हिरण्यगर्भः, विश्वात्मा, तदाश्रमे स्वयमेव आगतः। स त्रिधन्वान् तस्य पादयोः शीर्ष्णा नमित्वा स्वनाम उच्चारयन् तुष्टाव। "त्वां हिरण्मयं रूपं, सहस्राक्षं, विश्वसृष्टारं वन्दे। ज्ञानस्वरूपाय, सांख्ययोगगम्याय, नमः। आद्याय, पुराणाय, योगाचार्याय नमः।" तदा स भगवानुवाच—"वरं वृणुष्व शुभ्र, वरदः अहम्।" त्रिधन्वान् प्राह—"मम शतसंवत्सरं दीर्घमायुः स्यात्, किंचित् अधिकं च।" तेन तुष्टेन भगवता हस्तस्पर्शः कृतः, स च तत्क्षणादेव अन्तर्धानमगात्। त्रिधन्वान् शान्तः, त्रिस्नानः, मूलकन्दफलभक्षी चासीत्। एवमेव सूर्यमण्डले महायोगी प्रादुर्भूतः। स्वयम्भूः ब्रह्मा, अनादिनिधनः, तं दृष्ट्वा विस्मितः अभवत्। स क्षणेन तं परमं पुरुषं ददर्श। स हरं अपश्यत्—योऽर्धनारीश्वररूपः, शशिसङ्काशवपुः। रक्ताम्बरधारी, रक्तवर्णः, रक्तमाल्याभरणितः, रक्तचन्दनलेपितश्च विराजमानः।