कूर्मपुराणम्

कश्यपः पुत्रकामः महत् तपः समुपस्थितवान्। तेन तस्य तपसः प्रभावात् वत्सरः आसितः च, ब्रह्मविदां श्रेष्ठौ, अभवताम्। रैभ्यस्य अपि रैभ्यपुत्राः, कीर्तिमन्तः, उत्पन्नाः। सुमेधा नाम्ना कन्या कुंडपायिनः पुत्रान् प्रसूतवती। तस्याः पुत्रः देवलः नाम योगविद् महातपस्वी च बभूव। सः पार्वतीपतिदत्तानुग्रहेण परमं योगं प्राप्तवान्। ब्राह्मणाः, अहं भवन्तः पुलस्त्यस्य मानुषभावानां वंश्यान् कथयिष्यामि। पुलस्त्याय स राजा कन्यां दत्तवान्। तस्य चत्वारः पत्न्यः आसन्, पौरस्त्यवंशवर्धिन्यः। ताः सौन्दर्यशोभासम्पन्नाः आसन्; तासां सन्ततिं शृणुत। कैकसी रावणं राक्षसेश्वरं पुत्रं प्रसूतवती। पुष्पोत्कटा विश्रवसे महात्मनः पुत्रान् अदात्। कुंभीनासी राका च अपि पुत्रान् प्रसूतवत्यौ, तेषां वंशः अपि श्रोतव्यः। सर्वे तपसा विशुद्धाः, रुद्रभक्ताः, भीषणरूपिणः च आसन्—यक्षाः, पिशाचाः, नागाः, वराहाः, गजानि च। कश्यपः मरीचिपुत्रः स्वयम् प्रजापतित्वं प्राप्तवान्। सः स्वाध्याययोगनिष्ठः, हरभक्तः, तेजस्वी च आसीत्। कृष्णाश्वस्य, ब्राह्मणश्रेष्ठ, पत्नी घृताची इति श्रूयते। तस्याः अपि पुत्राः वेदवेदाङ्गनिष्ठाः, तपसा पापक्षयम् आपन्नाः। तत्र नारदः मुनिः दक्षशापात् ऊर्ध्वरेताः अभवत्। दक्षः क्रोधसंरक्तलोचनः नारदं शप्तवान्—तस्य सर्वे अपत्याः नश्यन्ति, सः अपत्यहीनः भविष्यति। श्रीमन् पराशरः, सर्वविद्याविद्, तपोनिधिः, शक्तेः पुत्रः अभवत्। तस्य परमात्मनः अंशेन अवतीर्णः भगवान् कृष्णद्वैपायनः अनुत्तमः पुत्रः जातः। सः पृथिव्यां स्वांशेन अवतीर्य परमं पदम् प्राप्तवान्। तस्य कन्या कीर्तिमती धर्मनिष्ठा योगजननी अभवत्। अधुना कश्यपवंशसमुत्थानं राजवंशं शृणुत। संज्ञायाः, प्रभायाः, छायायाः च पुत्रान् शृणुत। संज्ञा यमं, यमुनां, रैवतं च प्रसूतवती। सा शनिं, तपतीं, विष्टिं च अपि क्रमशः प्रसूतवती। इक्ष्वाकुः, नभगः, धृष्टः, शर्यातिः, पृषध्रः च—एते नव इन्द्रतुल्यवीर्याः अभवन्। सा संज्ञा बुधस्य गृहम् गत्वा सोमपुत्रेण सह संयोगम् अलभत। बुधः पितृपूजकः इति श्रूयते। इला त्रयः पुत्रान् प्राप्तवती, पुनः स्त्रीभावम् आप। सर्वे अपि अप्रतिमकीर्तयः पद्मयोनेः समीपम् अगच्छन्। शतपुत्रेषु ज्येष्ठः दश च पंच च तस्य वंशजाः अभवन्। सुयोधनात् पृथुः, पृथोः विश्वकः अभवत्। वीर्यवान् युवनाश्वः गोकर्णं प्राप्तः। सः पृष्टवान्—कथं कृत्येन धर्मपुत्रः लभ्यते इति।