कूर्मपुराणम्

महादेवं शरणं जग्मुः, हरिमेव च शरणं प्रपेदिरे। तत्र देवदेवस्य भैरवस्य, अनन्तवीर्यस्य, माहात्म्यं प्रकटम्। कदाचित् तत्र विरोचननाम राजा जातः, यस्य सुतः अभवत्। स धर्मेण त्रिलोक्यं, चराचरं च, रक्षितवान्। तदा पूज्यः सनत्कुमारः महर्षिः तस्य नगरे समुपागमत्। राजा उत्थाय, शिरसा प्रणम्य, अञ्जलिं कृत्वा, इदं वचनमब्रवीत्— "अद्य स्वयमेव योगिनां नाथः, ब्रह्मविद्, अत्र आगतः। किं कार्यं कर्तव्यमिति ब्रूहि, हे ब्रह्मपुत्र। अहं त्वां द्रष्टुमागतः, सत्यं, त्वं भाग्यवान्। त्रिषु लोकेषु नूनं त्वद्वत् धर्मिष्ठः कोऽपि नास्ति। हे ब्रह्मविदां श्रेष्ठ, सर्वेषां धर्माणां मध्ये परमं धर्मं ब्रूहि। सर्वगुह्यतमं धर्मं, आत्मविद्यां परमां च।" एवं उक्त्वा, स राजा राज्यं स्वसुताय न्यवेदयत्, योगाभ्यासे च प्रवृत्तः। स परमब्रह्मणि धर्मे च अतिशयेन अभक्तः, ततः स पुरन्दरं विजित्य, पराजितः स विष्णुं, अक्षरं देवं, शरणं जगाम। तदा स्वचित्ते चिन्तयामास— "मम सुतः दैत्यपतिनाशाय जातु अस्तु।" ततः ते विष्णुं, अव्यक्तं, रक्षन्तं, शरण्यं, हरिं शरणं जग्मुः। स वासुदेवः, अनाद्यन्तः, आनन्दस्वरूपः, शुद्धाकाशरूपः। स योगात्मा हरिः, स्वमातरं देवीम् अविरभूत्। सा पूर्णतां मन्यमाना, केशवं स्तोतुं प्रचक्रमे— "जयस्वरूपिन्, अनन्तकल्पशुद्ध, आनन्दरूप, वासुदेव, ते नमः। वराहरूपाय पुनः नमः। हे प्रभो, जगदुत्पत्तिस्थितिलयनिधाने, पुनः पुनः नमः। एकरूपाय शिवाय पुनः नमः।" एवं स्तूयमानः प्रसन्नः स भगवान् सस्मितं वरं ददौ। सा वररूपेण केवलं तम् एव पुत्रत्वाय, सुराणां हिताय, वृणीते स्म। अनन्तं वरं दत्त्वा, स तत्रैव अन्तर्धानम् अगच्छत्। ततो देवमाता स्वयम् नारायणं गर्भरूपेण अधत्त। एतेन समयेन, बलेः विरोचनसुतस्य नगरे, भीषणानि निमित्तानि उत्पन्नानि। तदा वृद्धः असुरः प्रह्लादः, प्रणम्य, पितामहम् अपृच्छत्— "कानि एतानि निमित्तानि? किं कर्तव्यम्? किमर्थं जातानि?" ततः हृषीकेशं प्रणम्य, स इदं वचनमब्रवीत्— "सा माता तम् असुरनाशाय, सुराणां हिताय, गर्भं धारयति। स वासुदेवः मातुः शरीरे प्रविष्टः, देवानां कृते। विष्णुः अद्य अदितेः शरीरे स्वेच्छया प्रविष्टः। स महायोगी, सनातनः पुरुषः, हरिः अवतीर्णः। सत्त्वस्वरूपः स विष्णोः अंशेन जातः। माया, श्री लक्ष्मी, जनार्दनः च अवतीर्णाः। ब्रह्मा च, विष्णोः एकदेशात्, सृष्टिसंस्थापकः, जातः।