कूर्मपुराणम्

सा देवी सह वीरभद्रेण वृषमारुह्य गणैः सह प्रस्थितवती। ये तस्य साहाय्यं कृतवन्तः, ते रोमजाशब्देन प्रसिद्धिं प्राप्तवन्तः। कालाग्निरुद्रसदृशाः ते दशसु दिशासु निनदन्तः, गणाधिपतिं परिवृत्य दक्षयज्ञस्थानं प्रति जग्मुः। तत्र तं दक्षस्य यज्ञवाटं, अतुलविभवमण्डितं, दृष्टवन्तः। तत्र वीणावेणुवाद्यैः समन्वितं, वेदघोषैः प्रतिनादितं यज्ञमण्डपं सञ्जग्मुः। तदा वीरभद्रः स्मितपूर्वकं मृदुना वचसा रुद्रं प्रति उवाच— “भोजनकाङ्क्षया त्वं समागतः, यथेष्टं भागान् दातुमर्हसि।” ततोऽसौ प्राह— “यदिच्छसि तदाज्ञापय, वयं तदनुसारिणः स्मः।” देवाः तदा ऊचुः— “न यज्ञे भागोऽस्ति, न च मन्त्राः प्रभोः। यज्ञराजं महेश्वरं पूजय, स एव सर्वेषां यज्ञानां यजमानः, सर्वकामफलप्रदः। स सर्वयज्ञेषु पूज्यः।” किन्तु तं न समाचिन्त्य, मन्त्राः देवांश्च परित्यज्य स्वधामान्यगच्छन्। ततः देवाः ब्रह्मर्षिं दधीचिं हस्तेन स्पृष्ट्वा तं प्रोत्थाप्य वचोऽब्रुवन्— “त्वं गर्वं कृतवानसि, अद्य ते दर्पं नाशयामि।” ततः कोपितगणनायकाः यूपान् उन्मूल्य दूरं क्षिप्तवन्तः। सर्वे च तान् उग्रगणाः गङ्गास्रोतसि अपातयन्। वीरभद्रः अपि बलसम्पन्नः अन्यान् देवतान् तद्वद् निगृह्य, पूष्णः दन्तान् मुष्टिना निष्क्रान्तयत्। गणाधिपतिः स्मितपूर्वकं तान् विह्वलयितुम् आरब्धवान्। ऋषिपतयः अपि ऋषीन् पादप्रहारेण शिरसि ताडितवन्तः। सुदर्शनं तीक्ष्णबाणैः विद्ध्वा, तं प्रथमं स्तम्भितवान्। ततः स्वपक्षाभ्यां सहसा ताडयन् समुद्रनिनादेन गर्जितवान्। ये गारुडबलातिशयिनः, ते वैनतेयात् पलायितवन्तः। माधवमपि महाबलात् विमुक्त्वा स आश्चर्यरूपं बभूव। ततः स वीरभद्रं केशवं च निगृह्य स्थितवान्। एवं स्तूयमानः भगवानेशः साम्बेन सह स्वयमेव तत्र आगतः। तत्र भगवतः ब्रह्मा, दक्षः, सर्वे च दिविसदः स्तुतिपूर्वकं प्रणम्य तुष्टुवुः। दक्षः कृताञ्जलिः नानाविधैः स्तवैः तम् उपगायन् प्रणनाम। ततः प्रशान्तचित्तः करुणासिन्धुः रुद्रं प्रति वाक्यमब्रवीत्— “दक्षः दिविसदश्च तव कृपां प्रार्थयन्ति।” हरः तदा प्रणतान् देवांश्च प्रचेतसं च संबोध्य उवाच— “अहं सर्वयज्ञेषु पूज्यः, विशेषतः न निन्दनीयः। एतद्वासनां त्यक्त्वा मम भक्तः भूत्वा यत्नेन स्वधर्मे स्थित्वा तुष्टः भव।” इति आज्ञाप्य, सः तेजोऽतुल्यः दक्षस्य दृष्टिपथात् अन्तर्धानमगात्। स एव दक्षाय जगतां हितार्थं वचः प्राह— “एतत् अनवधानतया मा रक्ष। यं वेदवित् ब्रह्मस्थितः पश्यन्ति, स महादेवः देवेशः वेदमन्त्रैः सततं स्तूयते।