कूर्मपुराणम्

स तदा सर्वपापनाशनं रुद्रं प्रति मनः समाहितवान्। सर्वज्ञः पशुपतिः, स प्रजापतिनाथं सम्यक् विज्ञाय, एवमुवाच। "शङ्कर, त्वदीयं स्वरूपं स्वमात्मानं चावज्ञाय, अहं त्वत्तः वरमेकं याचे—श्रीघ्रं तं यज्ञं संहर।" तदा तस्य यज्ञविनाशाय सः सहसा रुद्रं ससर्ज। स सहस्रबाहुः, दुर्धर्षः, कल्पान्ताग्निसदृशवपुः, दण्डपाणिः, घोरनिनादवान्, धनुर्धरः, भस्माङ्गरागसुसंलिप्तः चाभवत्। स जातमात्र एव, देवाधिपतिं कृताञ्जलिः उपससार। तदा तं रुद्रं प्रार्थयन् उवाच—"गणनाथ, स यज्ञं गङ्गाद्वारे कुर्वन्, मां निन्दितवान्।" तदा वीरभद्रेण दक्षस्य स यज्ञो विनाशं गतः। स तया सह वृषभमारूढः, गणैः सह निर्गतः। ये तं सहायमकरोत्, ते रोमजाशब्देन विख्याताः। कालाग्निरुद्रसदृशाः ते दशसु दिशासु निनादयन्तः, गणाधिपमावृत्य, दक्षस्य यज्ञस्थलं प्रति जग्मुः। तत्र तं दक्षस्य यज्ञवाटं, अनन्ततेजसं दृष्टवन्तः। तत्र वीणावाद्यशब्दैः, वेदघोषैः च निनादितं स्थलम् आसित्। तदा वीरभद्रः स्मितमन्दं कृत्वा, सौम्यया वाचा रुद्रं प्राह—"त्वं भागकामः आगतः; यान् भागान् इच्छसि, तान् ददामि।" तं वद—"यद् इच्छसि, तत् आज्ञापयतु; वयं तदनुसारिणः स्मः।" देवाः ऊचुः—"नास्ति यज्ञे भागो, न च मन्त्राः प्रभोः।" "महीश्वरं यज्ञनाथं, क्रतुपतिं पूजयन्तु।" "स सर्वेषु यज्ञेषु पूज्यः, सर्वाभिष्टदः प्रभुः।" तथापि तं न समाचिन्तयन्; मन्त्राः तान् देवांश्च त्यक्त्वा, स्वस्थानं प्रतिजग्मुः। तदा देवाः, दधीचिब्रह्मर्षिं हस्तेन स्पृशन्तः, तम् ऊचुः। "त्वया दर्पितं कृतम्, अद्य तव दर्पं नाशयामि।" कोपाविष्टा गणेश्वराः, यूपांश्चोत्पाट्य, तान् दूरं क्षिप्तवन्तः। सर्वे तैः उग्रस्वभावैः, गङ्गायाः प्रवाहे तानि क्षिप्तानि। स महाबलवान्, अन्यान् देवतान् अपि तद्वद् निरोद्धा बभूव। स पौरुषेण पूष्णः दन्तान् मुष्टिना निपात्य, भूमौ पातितवान्। गणाधिपतिः स बलवान्, स्मितपूर्वकं तान् पीडयितुं प्रवृत्तः। ऋषिपतयः अपि ऋषीन् पादेन शिरसि आहतवन्तः। स तीक्ष्णैः बाणैः सुधर्शनं विद्ध्वा, तं पूर्वं स्थिरं कृत्वा, तं क्षिप्रं पतयामास। तदा सः सागरनिनादेन पक्षाभ्यां तान् समाहत्य, तान् पीडयामास। ये गरुडात् बलवत्तराः आसन्, ते वैनतेयात् पलायितवन्तः। स महाबलः माधवम् अपि मुक्त्वा, अद्भुतरूपेण तत्र प्रादुरभूत्। स आगत्य, वीरभद्रं केशवं च निरोद्धा बभूव। तदा स्तुतवतः, भगवतः ईशस्य, साम्बेन सहितस्य तत्र स्वयमागमनम् अभवत्। भगवन् ब्रह्मा, दक्षः, सर्वे च सुरलोकवासिनः तं स्तुतवन्तः। दक्षः कृताञ्जलिः, नानाविधैः स्तवैः तं प्रणम्य स्तुतवान्। तदा प्रशान्तचित्तः, करुणासिन्धुः, रुद्रं प्रति वाक्यमुवाच।