कूर्मपुराणम्

स्वयं देवः, लोकानां रक्षकः, शरणं प्रपद्यते स्म। भगवाँश्च विष्णुः शरणागतपालकः सदा रक्षां करोति। स भगवान्, ब्रह्मद्वेषिणः ऋषिगणान् देवांश्च सम्यगवलोक्य, यः पुरुषः तत्र तान् द्वेष्टि, स महान् पापं आप्नोति, अत्र न संशयः। तत्र देवैः निर्मितं दण्डं त्वरया भीषणं पतति। ये ब्राह्मणाः दक्षस्य साहाय्यार्थं समागताः, तत्र जगद्वन्द्यं महादेवं शङ्करं निन्दितवन्तः। येषां चेतांसि मिथ्याशास्त्रेषु लग्नानि, ते दिव्यं मार्गं निन्दन्ति। कलियुगं प्रविश्य, कलिगुणैः पीडिताः जनाः अपि, भक्तैः उपाश्रितः सन्, हृषीकेशः उदासीनः भविष्यति। स तु मनः सर्वपापनाशकं रुद्रं प्रति न्यवर्तयत्। तदा सर्वदृष्टा सः प्रजापतिपतिं पशुपतिं विज्ञाय, इदं वचनं विवक्तुम् आरब्धवान्— "हे शङ्कर, त्वदीयं स्वरूपं मम चात्मानं ये निन्दितवन्तः, तेषां विनाशाय एकं वरं याचे— शीघ्रं तस्य यज्ञस्य विनाशं कुरु।" एवं संकल्प्य, दक्षयज्ञविनाशाय सः सहसा रुद्रं ससर्ज। स रुद्रः सहस्रबाहुः, दुर्जयः, कालान्ताग्निसदृशः, दण्डधारी, घोरनादः, धनुर्धरः, भस्माङ्गरागितः अभवत्। स जातमात्रः, कृताञ्जलिः देवराजं प्रति जगाम। तत्र हृषीकेशः तम् उवाच— "गणनाथ, स मां निन्द्य, गङ्गाद्वारे यज्ञं करोति।" ततः वीरभद्रेण तस्य दक्षस्य यज्ञः विनाशितः। तया सह वृषारूढः स गणः निर्गतः। ये तस्य साहाय्यं कृतवन्तः, ते रोमहर्षणाख्यया प्रसिद्धिं प्राप्नुवन्। कालाग्निरुद्रसदृशाः ते दश दिशः निनादयन्तः, गणाध्यक्षं परितः कृत्वा, दक्षयज्ञस्य दिशं जग्मुः। ते तु दक्षस्य यज्ञस्थलं, अनन्ततेजसम्, अपश्यन्। तत्र वीणावेणुनिनादैः, वेदध्वनिभिः च निनादितं तद् देशं दृष्टवन्तः। तदा वीरभद्रः स्मितपूर्वकं रुद्रं मृदुना वचसा प्रोवाच— "भगवन्, त्वं यज्ञभागार्थं आगतः; यान् भागान् इच्छसि, तान् प्रददातु।" पुनरपि— "यद् आज्ञापयति, तत् वयं करिष्यामः" इति तं ब्रूहि। देवाः ऊचुः— "यज्ञे भागो नास्ति, न च मन्त्राः प्रभोः।" "महेश्वरं यज्ञपतिं, यज्ञराजं समर्चय।" "स सर्वेषु यज्ञेषु पूजनीयः, सर्वकामफलप्रदः।" तेन तं न मन्यन्ते स्म; मन्त्राः देवांश्च विहाय स्वस्थानं प्रतिपेदिरे। देवाः दधीचिब्रह्मर्षिं हस्तेन स्पृशन्तः, तम् ऊचुः— "त्वं गर्वितः, अद्य अहं तव गर्वं नाशयिष्यामि।" ततः कोपिताः गणनायकाः यूपान् उन्मूल्य दूरं प्राक्षिपन्। सर्वे तामःकाः तान् गङ्गाप्रवाहे न्यपातयन्। स महाबलः अन्यान् देवतान् अपि तेनैव प्रकारेण निरोधयत्। स पुःष्णः दन्तान् मुष्टिना प्रहृत्यापातयत्। गणेश्वरः स बलवान् स्मयमानः तान् पीडयितुं प्रवृत्तः।