कूर्मपुराणम्

सृष्टेः विस्तारितं वर्णनं त्रिकालबद्धं पापनाशनं च आसीत्। पूर्ववैरेण कश्चित् पुरुषः भवस्य गङ्गायाः तीरे यज्ञं कृतवान्, तं निन्दन्। तत्र सर्वे प्रमुखर्षयः अन्यैः ऋषिभिः सह समागच्छन्। तस्मिन्नेव स्थले दधीचिर्नाम्ना ऋषिः प्राचेतसस्य समीपं गत्वा उवाच—“किमर्थं रुद्रः देवः उचितविधिना पूज्यते न इति?” तदनन्तरं प्राचेतसः प्रत्यवदत्—“शङ्करस्य मन्त्राः पत्न्या सह न सन्ति, तेन सः पूज्यते न इति।” सर्वे देवाः श्रुतवन्तः, तदा दधीचिः सर्वज्ञानसम्पन्नः स्वयम् उवाच—“शङ्करः सर्वयज्ञैः पूज्यते, ज्ञातः सन्। नग्नः, कपालधारी, विकृतः, विश्वात्मा, सः यज्ञविधौ न उपपद्यते। तु, सः भगवत् सत्त्वस्वरूपः सर्वेषु विधिषु पूज्यते। सः परमेश्वरः, कालमूर्तिः, सर्वलोकनाशकः एकः। सः साक्षी, दीप्तिमान्, कालस्वरूपः, शङ्कररूपधारी च। भगवत् सूर्यः आदित्यः, प्रभुः, तस्य कण्ठः कृष्णः, सः रक्तवर्णः। एषः विश्वसृज् रुद्ररूपः त्रिवेदमयः। सर्वे सूर्याः एव ज्ञेयाः, रविं विना अन्यः सूर्यः नास्ति।” तद्वाक्यं श्रुत्वा तस्य सहायाः प्रत्युवाचुः—“एवमस्तु।” ततः तं सहस्रशः शतशः च पुनःपुनः निन्दितवन्तः। विष्णोः मायया मोहिताः, ते दक्षस्य वचनं मानितवन्तः। नारायणं हरिं विना, ते दिव्यं प्रभुं न अवलोकयन्। सर्वे पश्यन्तः, सः क्षणेन अन्तर्धानं गतः। सः भगवान्, लोकपालः, स्वयम् शरणं गच्छन्। भगवत् विष्णुः शरणागतपालकः रक्षति। ऋषिसमूहं सर्वदेवान् च ब्रह्मद्वेषिणः दृष्ट्वा, मनुष्यः महान् पापं प्राप्नोति, नात्र संशयः। तत्र देवैः कृतं दण्डं तत्क्षणं भीषणं पतति। तत्र सञ्चिताः ब्राह्मणाः दक्षस्य सहायाः आसन्। महादेवः शङ्करः, लोकपूजितः, तत्र निन्दितः। येषां मनः मिथ्याशास्त्रेषु लीनम्, ते दिव्यं मार्गं निन्दन्ति। घोरं कलियुगं प्रविश्य, कलिगुणैः पीडिताः, हरिः स्वभक्तैः उपासितः अपि उदासीनः भविष्यति। ततः सः मनः रुद्रं सर्वपापनाशकं प्रति अनयत्। प्रजापतिं पश्यन्, पशुपतिं सर्वदर्शिनं, तेन वाक्यम् उक्तम्—“हे शङ्कर, तव स्वरूपं मम आत्मनं च निन्दितम्। एकं वरं याचामि—शीघ्रं तं यज्ञं विनाशय।” दक्षयज्ञविनाशाय सः आकस्मात् रुद्रं सृजितवान्। सहस्रबाहुः, दुर्जयः, युगान्ताग्निसदृशः, सः अभवत्। दण्डधारी, गर्जनशीलः, धनुर्धारी, भस्माभूषितः च। जातमात्रः, सः देवेशं प्राञ्जलिः उपगच्छत्। तदा देवेशः उवाच—“हे गणनाथ, गङ्गाद्वारे सः यज्ञं कृतवान्, मां निन्दन्।” वीरभद्रेण तस्य दक्षस्य यज्ञः विनष्टः।