कूर्मपुराणम्

सतीं तु तस्याः पत्या सह कोपेन तिरस्कृत्य तीव्रया वाचा ताडितवत्यौ। तदा तयोः क्रोधवशात् सतीमिदं वाक्यमूचतुः—"त्वमपि न शोभना नः पुत्री; यथा समागता, तथा गृहात् निर्गच्छ।" तदनन्तरं सा सती पितरं दक्षं निन्दित्वा, स्वशक्त्या स्वं देहम् आत्मदाहं चकार। पुनः सा तपसा हिमवत्प्रसादात् तस्य कन्या बभूव। ततः क्रुद्धः शंकरः दक्षगृहं गत्वा तमशपयत्—"मूढबुद्धे! त्वं स्वकन्यायामेव पुत्रं जनयिष्यसि।" कालान्तरे प्रचेतसः पुत्रः दक्षः स्वायम्भुवे मन्वन्तरे पुनर्जातः। यः सृष्ट्याख्यानं दक्षपर्यन्तं शृणोति, स पापं नाशयति। एवं कथायां सुतः शौनकः सूतमिदं पप्रच्छ—"हे सूत महाभाग! वैवस्वतकल्पान्तरसृष्टिं विस्तरेण वद। सः दक्षः किमकरोत्? वयं तदिदानीं श्रोतुमिच्छामः। त्रिकालबद्धां सृष्टिं विस्तरेण कथय, या पापं नाशयति।" पूर्ववैरभावात् दक्षः गङ्गातटे भवाय यज्ञं कृत्वा तमवमन्। तत्र सर्वे प्रमुखर्षयः अन्यैः सह समागच्छन्। तत्र दधीचिर्नाम ऋषिः प्राचेतसं पप्रच्छ—"कस्मात् स भगवान् रुद्रः सम्यग्विधिना न पूज्यते?" तदा प्राचेतसः प्रत्युवाच—"शङ्करस्य पत्न्या सह मन्त्राः न सन्ति, अतः स न पूज्यते।" सर्वे देवाः शृण्वन्तः, स सर्वज्ञः स्वयं व्याख्यातवान्—"शङ्करः सर्वयज्ञैः पूज्यते, स सम्यग्विज्ञायते। नग्नः, कपालधारी, विकृतः, विश्वात्मा—स यज्ञविधौ न युज्यते। तु स भगवाञ् सत्त्वस्वरूपः सर्वेषु कर्मसु पूज्यते। स एव परमेश्वरः कालमूर्ति, जगतां एको नाशकः। स साक्षी, दीप्तिमान् कालस्वरूपः शङ्कररूपधारी।" "स एव भगवाञ् सूर्यः, आदित्यः प्रभुः, तस्य कण्ठः श्यामः, रूपं तु रक्तदीप्तम्। एष सृष्टिकर्ता रुद्ररूपः त्रैवेद्यस्वरूपः द्रष्टव्यः। सर्वेऽपि सूर्याः एव विज्ञेयाः, रविं विना अन्यः सूर्यः नास्ति।" तद्वचनं श्रुत्वा ये तस्य सहायाः आसन्, "एवं अस्तु" इत्युक्त्वा तुष्टुवुः। ततः सहस्रशः शतशश्च पुनः पुनः स तेन निन्दितः। विष्णोर्मायया मोहिताः ते दक्षवचनं सन्मानयामासुः। नारायणं हरिं विना, दिव्यं प्रभुं न पश्यन्ति स्म। सर्वे पश्यन्तः अपि स क्षणेन अन्तर्धानम् अगच्छत्। स भगवान् लोकपालः स्वयं शरणं प्राप। भगवान् विष्णुः शरणागतपालकः स्वयम् रक्षति। स ऋषिगणान् सर्वान् देवांश्च, ये ब्रह्मविरोधिनः, निरीक्ष्य—"एवं कुर्वन् महत् पापं प्राप्नोति, न संशयः।" तत्र देवैः कृतं दण्डं त्वरया घोररूपेण पतति। ये ब्राह्मणाः तत्र समागताः दक्षस्य सहायाः आसन्, तैः महादेवः शङ्करः, यः लोके पूज्यः, निन्दितः। ये मिथ्याशास्त्रेषु मनः स्थापयन्ति, ते दिव्यं मार्गं निन्दन्ति। कलिदोषसमाविष्टाः, कलियुगे प्रविष्टाः, दुःखिताः भवन्ति। स्वभक्तैः अपि उपाश्रितः, हृषीकेशः उदासीनः भविष्यति।