कूर्मपुराणम्

सः शुभं रम्यं च आश्रमं दृष्टवान्, यत्र हर्षपूर्णता विद्यमाना आसीत्। तत्र सः कमलोत्पलादिभिः पुष्पैः महादेवम् पूजयामास। प्रभास्वरं भगवान् निरीक्ष्य, सः परमेश्वरं स्तुतवान्। विविधैः वेदसम्भूतैः शम्भोः स्तोत्रैः सः प्रशंसां कृतवान्। तत्र सः दीप्तिमन्तं श्वेताश्वतरं महापाशुपतश्रेष्ठं अपश्यत्। तपसा आत्मा निगृहीतः, शुक्लयज्ञोपवीती च आसीत्। सः तस्य पादयोः शिरसा प्रणम्य, अञ्जलिं कृत्वा इदं वचनम् अभाषत्— "अद्य योगिनां स्वामी योगविदां श्रेष्ठः मया दृष्टः। किं करवानि? अहं तव शिष्यः अस्मि। रक्ष माम्, निष्पाप!" इत्युक्त्वा सः तपसा दोषहीनं शिष्यं स्वीकार्य, दिव्यज्ञानं स्वशाखानुष्ठानं च उपदिशत्। तद् ब्रह्मादिभिः आचरितं जीवनान्तमुपासनं प्रसिद्धम्। ब्राह्मणाः, क्षत्रियाः, वैश्याः च ब्रह्मचर्यनिष्ठाः, महादेवम् अमूर्तरूपं शिवं ध्यायन्ति। भगवतः भक्तवत्सलत्वेन तत्र स्थितिः अस्ति। लोकहिताय सः महेश्वरं पूजयामास। तस्य पूजनानन्तरं देवाः दानवाः च महाफलम् प्राप्तवन्तः। तेषां तपःबलं दृष्ट्वा, सर्वकालिकं ज्ञानं लब्धवन्तः। "मया सह सदा वस; ततः सिद्धिम् आप्स्यसि," इत्युक्त्वा सः महान् मन्त्रः स्वार्थसिद्धये सम्यक् उपदिशत्। अग्न्यादि विधयः ऋषिभिः स्थापिताः। ततः सः पाशुपतेः भक्तः साक्षात् भूत्वा वेदाध्ययनं कृतवान्। शान्तः, आत्मनिग्रहयुक्तः, क्रोधवर्जितः, सः संन्यासधर्मं अंगीकृतवान्। सः प्राचीनबर्हिः अभिधेयः धनुर्वेदं सम्पूर्णं अधीतवान्। समुद्रकन्यायाम् दश पुत्रान् उत्पादितवान्। तैः स्वं वेदं अधीतम्, नारायणनिष्ठा च आसीत्। तत्र दक्षः जातः, महाभाग्यवान्, यः पूर्वं ब्रह्मपुत्रः आसीत्। रुद्रेण विवाद्य, शापात् प्रचेतसः पुत्रः अभवत्। योग्यं पूजनं दृष्ट्वा, दक्षाय स्वयं पूजनं दत्तवान्। अयोग्यं पूजनं इच्छन्, सः क्रुद्धः स्वगृहं गतः। पत्या सह, सः तां क्रुद्धः तिरस्कृतवान्, निन्दाम् अकरोत्। "त्वमपि अयोग्या पुत्री असि; यथा आगता, तथा गच्छ।" इति। दक्षं निन्द्य, सा स्वशक्त्या आत्मनं दग्धवती। तपसा हिमवतः प्रीत्य, सा तस्य कन्या अभवत्। क्रुद्धः सः दक्षं तस्य गृहे शप्तवान्— "मूढबुद्धिः त्वं स्वकन्यायां पुत्रं जनयसि।" कालात् प्रचेतसः पुत्रः दक्षः स्वायम्भुवे कालवर्तने जातः। दक्षपर्यन्तं सृष्टिकथा श्रुत्वा पापक्षयः भवति। ततः शौनकः सूतम् उवाच— "वैवस्वतकालविच्छेदे उत्पत्तिं विस्तारतः कथय। सः किम् अकरोत्, महात्मन्? तत् वयं श्रोतुम् इच्छामः।