कूर्मपुराणम्

राजा स गोकुलस्य गोवर्धनगिरिं सम्प्राप्य, तत्रात्मेन्द्रियजयेन तपः कठोरं चकार। तस्य तत्र स्थितस्य, देवः स्वयम् दामोदरः समुपेत्य, राजानं सम्बोधयामास। हृषीकेशस्तु केवलं एकं वचनं उक्त्वा, स्वस्वरूपं पुनराविवेश। ततः स धर्मेण स्वं राज्यं न्ययुञ्जत्, हे मधुसूदन। तस्य खिखण्डनः हविर्धानः अन्तरधानश्च पुत्राः अभवन्। ते धर्मात्मानः सुशोभनाः वेदवेदाङ्गविदः च आसीन्। कालान्तरे, स धर्मवित् राज्ञा भाग्यवेगेन विरक्तिं समारभ्य, हिमालयस्य पादेषु सिद्धसेवितेषु देशेषु जगाम। तत्र योगिनां प्राप्त्यप्राप्त्यस्थानि, ब्रह्मद्वेषिभ्यः अगम्यानि, दृष्टवान्। सिद्धाश्रमैः अलङ्कृतं, कमलनालिनीवनैः पूर्णं तं देशं स पश्यति स्म। तत्र सः परममङ्गलमुदारमाश्रमं आनन्दपूर्णं दृष्टवान्। महादेवं तु सः कमलनलिनादिभिः पुष्पैः सम्पूज्य, तेजस्विनं प्रभुं दृष्ट्वा, परमेश्वरं स्तोतुम् आरब्धवान्। वेदसम्भूतैः विविधैः शम्भोः स्तोत्रैः तम् अर्चयामास। तत्र सः श्रीमन्तं श्वेताश्वतरं महापाशुपतश्रेष्ठं अपश्यत्। तपसा निग्रहितात्मानं, शुभ्रयज्ञोपवीतधारिणं तम्। सः तस्य पादयोः शिरसा प्रणम्य, अञ्जलिं कृत्वा, इदं वचनमुवाच— "अद्य योगिनां नाथं योगविदां श्रेष्ठं दृष्टवान्। किं करवानि? अहं तव शिष्यः। मां पावन, रक्षस्व।" स तु तपसा क्षीणदोषं तम् शिष्यत्वेन स्वीकृत्य, दिव्यज्ञानं स्वशाखानुष्ठानं च सम्यगुपदिशत्। एतत् तु जीवनस्य चरमाश्रमं, ब्रह्मादिभिः आचरितं, इति प्रसिद्धम्। ब्राह्मणक्षत्रियवैश्याश्च ब्रह्मचर्यनिष्ठाः, महादेवं महेश्वरं निराकारं शिवं ध्यायन्ति। स भगवाञ् भक्तवत्सलः, तत्रैव भक्तानां कृते स्थितः। लोकानां हितकाम्यया, तेन महेश्वरः पूजितः। तस्य पूजनानन्तरं, देवासुराः अपि महांसिद्धिम् अवापुः। तेषां तपःप्रभावं दृष्ट्वा, सर्वकालप्रमाणं ज्ञानं प्राप्तवन्तः। ततः श्वेताश्वतरः उक्तवान्— "मया सह सदा तिष्ठ; तदा सिद्धिं प्राप्स्यसि।" स तु महद् मन्त्रं स्वार्थसिद्धये सम्यग् उपदिशत्। अग्न्यादिकाः विधयः ऋषिभिः प्रवर्तिताः। स पशुपतेः साक्षात् भक्तः भूत्वा, वेदाध्ययनं चकार। शान्तः, जितेन्द्रियः, जितक्रोधः, सन्न्यासधर्मे स्थितवान्। एषः प्राचीनबर्हिः इति प्रसिद्धः, धनुर्वेदे पारंगतः। स समुद्रतनयायां दश पुत्रान् उत्पादितवान्। ते स्वं वेदं अध्ययन्तः, नारायणभक्तिपरायणाः आसन्। तत्र दक्षो नाम महाभाग्यवान् जातः, यः पूर्वं ब्रह्मणः पुत्रः आसीत्। स रुद्रेण विवाद्य, शापेन प्रचेतसां पुत्रत्वं प्राप्तवान्। स तु यथायोग्यं पूजनं दृष्ट्वा, स्वयं दक्षाय पूजनं अकार्षीत्। अनर्हपूजार्थी सः कोपेन स्वगृहं प्रतस्थे।