कूर्मपुराणम्

एषा या कथा नारायणेन स्वयम् उक्ता, तां सततं पठनीयाम् इति श्रावयामि। पञ्चलक्षणयुक्तं पुराणं वंशानुचरितानि च अपि प्रतिपादयति। शैवभाः भगवतः भविष्यनारदाख्याः चतुर्भिः पुराणैः सह, लिङ्गवाराहस्कन्दवामनैः च। अष्टादशमं तु ब्रह्माण्डाख्यं पुराणं नाम्ना प्रसिद्धम्। एवं संक्षेपेण अष्टादश पुराणानि श्रुत्वा, द्विजश्रेष्ठ, तृतीयं स्कान्दं कुमारवाक्यतया प्रकीर्तितम्। अद्भुतं तु दुर्वाससा उक्तं, ततः नारदेन च प्रवदितम्। ब्रह्माण्डं वरुणं च, कालिकाख्यं चापि स्मृतम्। अन्यत् पाराशरप्रोक्तं, मारीचभर्गवाख्यानम् अपि च। चतुर्विधं पवित्रं संहितासमूहं विभागतः प्रतिष्ठितम्। धर्मकाममोक्षप्रदाः चतस्रः संहिताः इह परिगण्यन्ते। अत्र श्लोकसङ्ख्या षट्सहस्राणि इति निश्चितम्। सर्वं ब्रह्मणः परमेश्वरस्य महिमानं ज्ञायते। वंशकथाः दिव्यान्यपि पुण्योपाख्यानानि च निवेद्यन्ते। अहं तु तद् व्यासेन पूर्वं उक्तं सम्यक् कथयिष्यामि। कदाचित्, मन्दराचलः मन्थनदण्डतया कृतः, अमृतार्थं क्षीरसागरः मन्थितः। भगवतः इच्छया, देवहितकाम्यया, स भगवान् विष्णुः कूर्मरूपेण अधोभागे स्थित्वा मन्दरं बिभ्रद् दृष्टः। स च विष्णुः, भगवत् पुरुषोत्तमः, तं मन्दरं गृहीत्वा स्थितः। तत्र, देवाः शक्रसहिताः मोहिता, श्रीं प्रति पप्रच्छुः—"एषा को नाम देवी, विशाललोचना, यथार्थं वद।" नारदादयः पापरहिताः, देवीं निरीक्ष्य, तां प्रति इदं वचः ऊचुः—"एषा सा मम प्रिया, अनन्तमाया, या इमं लोकं मोहयति। अहं द्विजश्रेष्ठ, मोहयामि, ग्रसामि, सृजामि च। स्वात्मानं ज्ञात्वा विवेच्य, एतां विशालां मायां तितीर्षन्ति।" "ब्रह्मा, ईशानः, अन्ये च देवाः, सर्वे शक्तयः मम एव। पूर्वं च मम एव पद्मवासिनी लक्ष्मीः शुभकाले उत्पन्ना। सा मोहिनी, कोटिसूर्यसमप्रभा, सर्वाणि भूतानि मोहयति। एषा माया च जयितव्या, यथा सर्वे देहिनः पृथिव्यां। को वा एतां देवकृतां दुर्जयां मायां तितीर्षति?" "अत्र द्विजश्रेष्ठः इन्द्रद्युम्नः नाम प्रसिद्धः। स मम मुखात् दैवीं संहिताम् अधिगतवान्, ऋषीन् अग्रगण्यान् नेतुम् अर्हति। तान् ऋषीन् मम शक्तौ स्थितान् ज्ञात्वा, स केवलं मयि शरणं प्रपन्नः। स एव इन्द्रद्युम्नः ख्यातः; त्वं च पूर्वजन्मस्मरणशीलः। मम ज्ञानं प्राप्य, अन्ते मयि एव प्रविश्यसि। वैवस्वतस्य अन्तराले गते, त्वं स्वकर्तव्याय मयि प्रवेशं करिष्यसि। कालधर्मानुसारेण, त्वं मया सह श्वेतद्वीपे भविष्यसि। ममाज्ञया, मुने, त्वं पुनः ब्राह्मणकुले जातः। यत् परं ब्रह्माख्यं, तत् विज्ञानाविद्यरूपयोः अन्तर्गतम् इति।" एवं श्रीनारायणेन उक्तं पुराणकथां, वंशानुचरितं, मायाविलासं, देवकृत्यं, ऋषिप्रवराणां चरितं च, श्रद्धया श्रोतव्यम् इति।