कूर्मपुराणम्

अहं तु इदानीं पुराणं व्याखास्यामि, यं विश्वस्य स्रोतसः प्रतिवक्तुं कृतम्। धर्मशीलाः ऋषयः रोमहर्षणात् तस्य पुराण-संहितायाः विषये पृष्टवन्तः। तदा व्यासः, यं उचितपूजितं, इतिहासानां च पुराणानां च अर्थं व्याख्यातुं समुत्सुकः अभवत्। ततः रोमहर्षणः, द्वैपायनस्य शिष्यः, तं ग्रहम् आगतम्। प्राचीनः व्यासः ऋषिभ्यः पुराण-समूहं संकलितवान्। स्वयं परमपुरुषः, स्वस्य अंशेन, तं संग्रहं प्रकटितुं प्रकटितः। "त्वं, यः पुराणानां अर्थे कुशलः, अस्माकं सह वार्तां कर्तुं योग्यः," इति सः उवाच। मनसः प्रणम्य, सः सत्यवतीपुत्राय गुरुं संबोधयामास। "अहं तु पवित्रं पुराणकथां वर्णयिष्यामि, यः पापं नाशयति।" एषा पवित्रकथा नास्तिकाय न कथनीया। यः कथां नारायणात् प्रत्यक्षतः श्रुतवान्, तां कथां पठेत्। पुराणं पञ्चलक्षणैः सह, वंशानां वंशावलीं अपि कथयति। शिव, भागवत, भविष्य, नारद पुराणानि च, लिङ्ग, वाराह, स्कन्द, च वामनः, अष्टादशः ब्रह्माण्डः इति नामानि। एतानि अंशतः श्रुत्वा, हे द्विज, तृतीयः स्कन्दः कुमारात् उक्तः इति ज्ञायते। दुर्वाससः द्वारा कथितं अद्भुतं, तथा नारदात् अपि उक्तं। ब्रह्माण्ड, वरुणः, कालिका च अन्यः, पराशरात् उक्तः, मरीचः, भार्गवः च। पवित्रं संग्रहं चतुर्विधं रूपेण स्थापितम् अस्ति, तेषां विभागानुसारम्। चतुर्विधानि पवित्राणि संहिताः, धर्म, काम, मोक्षं ददाति। अत्र श्लोकानां संख्या षट्सहस्रं अस्ति। ब्रह्मन्, परमेश्वरस्य सर्वं महत्त्वं ज्ञायते। वंशानां कथा, दिव्याः च पवित्राः उपकथाः। "अहं तु तां कथां वर्णयिष्यामि, यां पूर्वं व्यासेन कथितम्।" मन्दरं मथनदण्डं कृत्वा, ते क्षीरसमुद्रं मथितवन्तः। देवः मन्दरं वहन्, देवाणां कल्याणार्थं। विष्णुं, अक्षरं, कच्छपरूपेण दर्शयन्तं दृष्ट्वा। भाग्यशाली विष्णुः, परमपुरुषः, तं गृहीत्वा। मोहिताः, इन्द्रसहिताः, श्रीं प्रति वदन्ति। "कः एषा विशालाक्षी देवी? यथार्थं कथयतु, यथा वयं पृष्टवः।" देवीं दृष्ट्वा, नारदः च अन्ये च, पापात् मुक्ताः, उवाचुः। "मम प्रियं, अनन्तं माया, यस्या एषः जगत् मोहितं।" "अहं मोहितं, हे द्विजश्रेष्ठ, अहं भक्षयामि च सृष्टिं करोमि।" आत्मनं ज्ञात्वा च विवेचयित्वा, ते एषां विशालं (मोहं) पारयन्ति। ब्रह्मा, ईशानः, च अन्ये देवाः—तेषां सर्वेषां शक्तयः मम एव अस्ति। "पूर्वं, मम आगमात् पद्मवासिनी, भाग्यदेवी, शुभयुगे प्रकटिता।" सा मोहिनी, सहस्रसूर्यप्रभया चमकति च सर्वसंवृत्तं जीवितं मोहितं करोति। एषा माया पराजयितव्याऽस्ति, एवं च सर्वे अन्ये जीविताः पृथिव्यां।