ਪ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ ਮਤਿਰੀਸ਼ਾਨੀ ਮਨ੍ਤਵ੍ਯਾ ਚ ਵਿਚਾਰਤਃ
ਮਨ ਨੂੰ 'ਈਸ਼ਾਨੀ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ ਸਰ੍ਵਵੇਦੇषੁ ਮੁਨਿਭਿਸ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਦਰ੍ਸ਼ਿਭਿਃ
ਇਹ ਗੱਲ ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਸੱਚ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਲੋਂ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਵੇਦਾਨ੍ਤਵੇਦੇषੁ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਾਦਿਭਿਃ
ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂਤ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਲੋਂ ਇਹ ਪੱਕੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਯੋਗਿਨਸ੍ਤਤ੍ ਪ੍ਰਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਮਹਾਦੇਵ੍ਯਾਃ ਪਰਂ ਪਦਮ੍
ਯੋਗੀ ਮਹਾਦੇਵੀ ਦੀ ਉਸ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।
ਯੋਗਿਨਸ੍ਤਤ੍ ਪ੍ਰਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਮਹਾਦੇਵ੍ਯਾਃ ਪਰਂ ਪਦਮ੍
ਯੋਗੀ ਮਹਾਦੇਵੀ ਦੀ ਉਸ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।
ਅਨਨ੍ਤਪ੍ਰਕृਤੌ ਲੀਨਂ ਦੇਵ੍ਯਾਸ੍ਤਤ੍ ਪਰਮਂ ਪਦਮ੍
ਮਹਾਦੇਵੀ ਦੀ ਉਹ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਅਨੰਤ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਆਤ੍ਮੋਪਲਬ੍ਧਿਵਿषਯਂ ਦੇਵ੍ਯਾਸ੍ਤਤ੍ ਪਰਮਂ ਪਦਮ੍
ਮਹਾਦੇਵੀ ਦੀ ਉਹ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਆਤਮ-ਅਨੁਭਵ ਦਾ ਖੇਤਰ ਹੈ।
ਸਂਸਾਰਤਾਪਾਨਖਿਲਾਨ੍ ਨਿਹਨ੍ਤੀਸ਼੍ਵਰਸਂਸ਼੍ਰਯਾ
ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਣ ਨਾਲ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਆਸ਼੍ਰਯੇਤ੍ ਸਰ੍ਵਭਾਵਾਨਾਮਾਤ੍ਮਭੂਤਾਂ ਸ਼ਿਵਾਤ੍ਮਿਕਾਮ੍
ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ, ਸ਼ਿਵਾਤਮਿਕਾ, ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਸਭਾਰ੍ਯਃ ਸ਼ਰਂ ਯਾਤਃ ਪਾਰ੍ਵਤੀਂ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰੀਮ੍
ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ, ਪਾਰਵਤੀ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰੀ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਗਿਆ।
ਮੇਨਾ ਹਿਮਵਤਃ ਪਤ੍ਨੀ ਪ੍ਰਾਹੇਦਂ ਪਰ੍ਵਤੇਸ਼੍ਵਰਮ੍
ਮੇਨਾ, ਹਿਮਵਤ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਨੇ ਪਰਬਤ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਇਹ ਬੋਲ ਕਹੇ:
ਹਿਤਾਯ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ ਜਾਤਾ ਚ ਤਪਸਾਵਯੋਃ
ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਉਹ ਸਾਡੇ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਤਪਸਿਆ ਤੋਂ ਜਨਮੀ ਸੀ।
ਕਪਰ੍ਦਿਨੀਂ ਚਤੁਰ੍ਵਕ੍ਤ੍ਰਾਂ ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰਾਮਤਿਲਾਲਸਾਮ੍
ਉਸ ਦੀ ਜਟਾਵਾਂ ਸੀ, ਚਾਰ ਚਿਹਰੇ, ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਬੜੀ ਹੀ ਚਮਕਦਾਰ ਸੀ।
ਨਿਰ੍ਗੁਣਾਂ ਸਗੁਣਾਂ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਤ੍ ਸਦਸਦ੍ਵ੍ਯਕ੍ਤਿਵਰ੍ਜਿਤਾਮ੍
ਉਹ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਵੀ ਹੈ, ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀ ਵੀ ਹੈ, ਸਭ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪਰਗਟ ਹੈ, ਤੇ ਅਸਤਿਤਵ ਤੇ ਨਾਸਤਿਤਵ ਦੋਵਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ।
ਭੀਤਃ ਕृਤਾਞ੍ਜਲਿਸ੍ਤਸ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰੀਮ੍
ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗਾ।
ਨ ਜਾਨੇ ਤ੍ਵਾਮਹਂ ਵਤ੍ਸੇ ਯਥਾਵਦ੍ ਬ੍ਰੂਹਿ ਪृਚ੍ਛਤੇ
ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਸਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਮਿਹਰ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਪੁੱਛ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।
ਵ੍ਯਾਜਹਾਰ ਮਹਾਸ਼ੈਲਂ ਯੋਗਿਨਾਮਭਯਪ੍ਰਦਾ
ਜੋ ਯੋਗੀਆਂ ਨੂੰ ਨਿਡਰਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਵੱਡੇ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।
ਅਨਨ੍ਯਾਮਵ੍ਯਯਾਮੇਕਾਂ ਯਾਂ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਮੁਮੁਕ੍ਸ਼ਵਃ
ਉਹ ਇਕੋ ਇਕ, ਅਟੱਲ ਤੇ ਅਨੋਖੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਚਾਹ ਵਾਲੇ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਵਿਜ੍ਞਾਨਮੂਰ੍ਤਿਃ ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਵਰ੍ਤਿਕਾ
ਉਹ ਸਦੀਵੀ ਰਾਜ ਤੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਮੂਰਤ ਹੈ, ਸਭ ਕੁਝ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।
ਦਿਵ੍ਯਂ ਦਦਾਮਿ ਤੇ ਚਕ੍ਸ਼ੁਃ ਪਸ਼੍ਯ ਮੇ ਰੂਪਮੈਸ਼੍ਵਰਮ੍
ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦਿਵਿਆ ਅੱਖ ਦਿੰਦੀ ਹਾਂ, ਮੇਰਾ ਅਸਲ ਰੂਪ ਵੇਖ।
ਸ੍ਵਂ ਰੂਪਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਾਮਾਸ ਦਿਵ੍ਯਂ ਤਤ੍ ਪਾਰਮੇਸ਼੍ਵਰਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਦਿਵਿਆ ਤੇ ਸਰਬੋਤਮ ਰੂਪ ਵਿਖਾਇਆ।
ਜ੍ਵਾਲਾਮਾਲਾਸਹਸ੍ਤ੍ਰਾਢ੍ਯਂ ਕਾਲਾਨਲਸ਼ਤੋਪਮਮ੍
ਉਹ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਤੇ ਕਾਲ ਅੱਗ ਵਰਗੀਆਂ ਲੱਖਾਂ ਲਪਟਾਂ ਵਰਗੀ ਸੀ।
ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਵਰਹਸ੍ਤਂ ਚ ਘੋਰਰੂਪਂ ਭਯਾਨਕਮ੍
ਉਸ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਸੂਲ ਤੇ ਸੂਰ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਰੂਪ ਡਰਾਉਣਾ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਸੀ।
ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਵਯਵਲਕ੍ਸ਼੍ਮਾਣਂ ਚਨ੍ਦ੍ਰਕੋਟਿਸਮਪ੍ਰਭਮ੍
ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸੀ, ਤੇ ਉਹ ਦਸ ਕਰੋੜ ਚੰਦ੍ਰਮਿਆਂ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾ ਸੀ।
ਦਿਵ੍ਯਮਾਲ੍ਯਾਮ੍ਬਰਧਰਂ ਦਿਵ੍ਯਗਨ੍ਧਾਨੁਲੇਪਨਮ੍
ਉਹ ਦਿਵਿਆ ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਤੇ ਸੁਰਗਾਂ ਦੇ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਲਪੇਟਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਅਣ੍ਡਸ੍ਥਂ ਚਾਣ੍ਡਬਾਹ੍ਯਸ੍ਥਂ ਬਾਹ੍ਯਮਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਂ ਪਰਮ੍
ਉਹ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੀ ਸੀ, ਬਾਹਰ ਵੀ ਸੀ, ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ, ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ ਦੋਵਾਂ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਸੀ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਨ੍ਦ੍ਰੋਪੇਨ੍ਦ੍ਰਯੋਗੀਨ੍ਦ੍ਰੈਰ੍ਵਨ੍ਦ੍ਯਮਾਨਪਦਾਮ੍ਬੁਜਮ੍
ਉਸ ਦੇ ਕਮਲ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਇੰਦਰ, ਉਪਿੰਦਰ ਤੇ ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।
ਸਰ੍ਵਮਾਵृਤ੍ਯ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਂ ਦਦਰ੍ਸ਼ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰੀ ਨੂੰ ਸਭ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ ਤੇ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਵੇਖਿਆ।
ਭਯੇਨ ਚ ਸਮਾਵਿष੍ਟਃ ਸ ਰਾਜਾ ਹृष੍ਟਮਾਨਸਃ
ਉਹ ਰਾਜਾ ਡਰ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਨਾਮ੍ਨਾਮष੍ਟਸਹਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਤੁष੍ਟਾਵ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰੀਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰੀ ਦੀ ਅਠ ਹਜ਼ਾਰ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ।