ਹਂਸਃ ਪ੍ਰਾਣੋ ऽਥ ਕਪਿਲੋ ਵਿਸ਼੍ਵਮੂਰ੍ਤਿਃ ਸਨਾਤਨਃ
ਹੰਸ, ਜੀਵਨ ਦੀ ਸਾਂਸ, ਫਿਰ ਕਪਿਲਾ, ਜੋ ਸਭ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਮਹਾਦੇਵੋ ਮਤ੍ਤੋ ਹ੍ਯਨ੍ਯਨ੍ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ
ਮਾਂ, ਪਿਓ, ਮਹਾਂਦੇਵ — ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾਤ੍ਮਾਨਮਮृਤਤ੍ਵਂ ਵ੍ਰਜਨ੍ਤਿ
ਆਪਣੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਉਹ ਅਮਰਤਾ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਾਕृਤਂ ਹਿ ਸਮਾਸੇਨ ਸ਼ृਣੁਧ੍ਵਂ ਗਦਤੋ ਮਮ
ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਆਦਿ-ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਬਾਰੇ ਸੁਣੋ।
ਕਾਲਾਗ੍ਨਿਰ੍ਭਸ੍ਮਸਾਤ੍ ਕਰ੍ਤੁਂ ਕਰੋਤਿ ਨਿਕਿਲਂ ਮਤਿਮ੍
ਕਾਲ-ਅੱਗ ਸਭ ਕੁਝ ਸੁਆਹ ਕਰਨ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਕਰਕੇ, ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਦਹੇਦਸ਼ੇषਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਂ ਸਦੇਵਾਸੁਰਮਾਨੁषਮ੍
ਉਹ ਪੂਰਾ ਬ੍ਰਹਮੰਡ, ਦੇਵਤੇ, ਅਸੁਰ ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਸਮੇਤ, ਸਾੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਕਰੋਤਿ ਲੋਕਸਂਹਾਰਂ ਭੀषਣਂ ਰੂਪਮਾਸ਼੍ਰਿਤਃ
ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਉਹ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਨਿਰ੍ਦਹਤ੍ਯਖਿਲਂ ਲੋਕਂ ਸਪ੍ਤਸਪ੍ਤਿਸ੍ਵਰੂਪਧृਕ੍
ਸੱਤ-ਸੱਤਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਦੇਵਤਾਨਾਂ ਸ਼ਰੀਰੇषੁ ਕ੍ਸ਼ਿਪਤ੍ਯਖਿਲਦਾਹਕਮ੍
ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਕੁਝ ਸਾੜ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਅੱਗ ਪਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਏਕਾਸਾ ਸਾਕ੍ਸ਼ਿਣੀ ਸ਼ਂਭੋਸ੍ਤਿष੍ਠਤੇ ਵੈਦਿਕੀ ਸ਼੍ਰੁਤਿਃ
ਇੱਕ ਵੈਦਕੀ ਸ੍ਰੁਤੀ, ਸਾਕਸ਼ੀ ਵਜੋਂ, ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਨਾਲ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਆਦਿਤ੍ਯਚਨ੍ਦ੍ਰਾਦਿਗਣੈਃ ਪੂਰਯਨ੍ ਵ੍ਯੋਮਮਣ੍ਡਲਮ੍
ਸੂਰਜ, ਚੰਦ ਤੇ ਹੋਰ ਗਰਹਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨਾਲ, ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਭਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸਹਸ੍ਰਹਸ੍ਤਚਰਣਃ ਸਹਸ੍ਰਾਰ੍ਚਿਰ੍ਮਹਾਭੁਜਃ
ਹਜ਼ਾਰ ਹੱਥਾਂ ਤੇ ਪੈਰਾਂ, ਹਜ਼ਾਰ ਕਿਰਣਾਂ, ਤੇ ਵੱਡੇ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲਾ।
ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲੀ ਕृਤ੍ਤਿਵਸਨੋ ਯੋਗਮੈਸ਼੍ਵਰਮਾਸ੍ਥਿਤਃ
ਤ੍ਰਿਸੂਲ ਫੜ ਕੇ, ਬਾਘ ਦੀ ਖਾਲ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਜੋਗ-ਸਮਰਾਟੀ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ।
ਕਰੋਤਿ ਤਾਣ੍ਡਵਂ ਦੇਵੀਮਾਲੋਕ੍ਯ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰਃ
ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ, ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਤਾਂਡਵ ਨਾਚ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਯੋਗਮਾਸ੍ਥਾਯ ਦੇਵਸ੍ਯ ਦੇਹਮਾਯਾਤਿ ਸ਼ੂਲਿਨਃ
ਯੋਗ ਵਿਚ ਟਿਕ ਕੇ, ਉਹ ਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਜ੍ਯੋਤਿਃ ਸ੍ਵਭਾਵਂ ਭਗਵਾਨ੍ ਦਗ੍ਧ੍ਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਮਣ੍ਡਲਮ੍
ਜੋ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਰੂਪ ਹੈ, ਭਗਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਨੂੰ ਸਾੜ ਕੇ।
ਗੁਣੈਰਸ਼ੇषੈਃ ਪृਥਿਵੀਵਿਲਯਂ ਯਾਤਿ ਵਾਰਿषੁ
ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਸਮੇਤ, ਧਰਤੀ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤੇਜਸ੍ਤੁ ਗੁਣਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਵਾਯੌ ਸਂਯਾਤਿ ਸਂਕ੍ਸ਼ਯਮ੍
ਅੱਗ, ਆਪਣੇ ਗੁਣਾਂ ਸਮੇਤ, ਹਵਾ ਵਿਚ ਮਿਲ ਕੇ ਮੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਭੂਤਾਦੌ ਚ ਤਥਾਕਾਸ਼ਂ ਲੀਯਤੇ ਗੁਣਸਂਯੁਤਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਮੂਲ ਤੱਤ ਵਿੱਚ, ਆਕਾਸ਼ ਵੀ ਆਪਣੇ ਗੁਣਾਂ ਸਮੇਤ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵੈਕਾਰਿਕੇ ਦੇਵਗਣਾਃ ਪ੍ਰਲਂਯ ਯਾਨ੍ਤਿ ਸਤ੍ਤਮਾਃ
ਸੁਧ ਸਤਵ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤੇ, ਵੈਕਾਰਿਕ ਤੱਤ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤ੍ਰਿਵਿਧੋ ऽਯਮਹਙ੍ਕਾਰੋ ਮਹਤਿ ਪ੍ਰਲਂਯ ਵ੍ਰਜੇਤ੍
ਇਹ ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ ਅਹੰਕਾਰ ਮਹੱਤ ਤੱਤ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਜਗਤੋ ਯੋਨਿਃ ਸਂਹਰੇਦੇਕਮਵ੍ਯਯਮ੍
ਅਵ੍ਯਕਤ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਜਣਨੀ ਹੈ, ਸਭ ਕੁਝ ਇਕ ਅਟੱਲ ਵਿੱਚ ਸਮੇਟ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਵਿਯੋਜਯਤਿ ਚਾਨ੍ਯੋਨ੍ਯਂ ਪ੍ਰਧਾਨਂ ਪੁਰੁषਂ ਪਰਮ੍
ਉਹ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਮਹੇਸ਼੍ਵਰੇਚ੍ਛਾਜਨਿਤੋ ਨ ਸ੍ਵਯਂ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਲਯਃ
ਵਿਲੀਨਤਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ; ਇਹ ਮਹਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਹੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਧਾਨਂ ਜਗਤੋ ਯੋਨਿਰ੍ਮਾਯਾਤਤ੍ਤ੍ਵਮਚੇਤਨਮ੍
ਪ੍ਰਧਾਨ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਜਣਨੀ ਹੈ, ਮਾਇਆ ਦਾ ਅਚੇਤਨ ਤੱਤ ਹੈ।
ਗੀਯਤੇ ਮੁਨਿਭਿਃ ਸਾਕ੍ਸ਼ੀ ਮਹਾਨੇਕਃ ਪਿਤਾਮਹਃ
ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਮਹਾਂ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਸाक्षੀ, ਸਭ ਦਾ ਪਿਤਾ, ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਗਾਈ ਹੈ।
ਪ੍ਰਧਾਨਾਦ੍ਯਂ ਵਿਸ਼ੇषਾਨ੍ਤਂ ਦਹੇਦ੍ ਰੁਦ੍ਰ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤਿਃ
ਪ੍ਰਧਾਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਆਖਰੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੱਕ, ਰੁਦ੍ਰ ਸਭ ਕੁਝ ਸਾੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਦੀ ਵਾਣੀ ਹੈ।
ਆਤ੍ਯਨ੍ਤਿਕਂ ਚੈਵ ਲਯਂ ਵਿਦਧਾਤੀਹ ਸ਼ਙ੍ਕਰਃ
ਇਥੇ ਸ਼ੰਕਰ ਆਖਰੀ ਵਿਲੀਨਤਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਥਾਪਿਕਾ ਮੋਹਨੀ ਸ਼ਕ੍ਤਿਰ੍ਨਾਰਾਯਣ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤਿਃ
ਜੋ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੀ ਤੇ ਮੋਹ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਰਾਇਣ ਹੈ—ਇਹ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ।
ਸृਜੇਦਸ਼ੇषਂ ਪ੍ਰਕृਤੇਸ੍ਤਨ੍ਮਯਃ ਪਞ੍ਚਵਿਂਸ਼ਕਃ
ਉਹ ਪ੍ਰਧਾਨ ਤੋਂ, ਪਚਵੀ ਤੱਤਾਂ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਕੁਝ ਰਚਦਾ ਹੈ।