ਪ੍ਰਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ਤੀਰ੍ਥਸਂਸੇਵਾਂ ਯੇ ਚਾਨ੍ਯੇ ਤਾਦृਸ਼ਾ ਜਨਾਃ
ਜੋ ਹੋਰ ਲੋਕ ਵੀ ਤੀਰਥ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ—
ਸਰ੍ਵਪਾਪਵਿਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤੋ ਯਥੋਕ੍ਤਾਂ ਗਤਿਮਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍
ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਕਤ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿਧਾਯ ਵृਤ੍ਤਿਂ ਪੁਤ੍ਰਾਣਾਂ ਭਾਰ੍ਯਾਂ ਤੇषੁ ਨਿਧਾਯ ਚ
ਜੋ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਮ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—
ਯਃ ਪਠੇਚ੍ਛृਣੁਯਾਦ੍ ਵਾਪਿ ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਸਰ੍ਵਪਾਤਕੈਃ
ਜੋ ਇਹ ਪਾਠ ਕਰੇ ਜਾਂ ਸੁਣੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕੂਰ੍ਮਰੂਪਧਰਂ ਦੇਵਂ ਪਪ੍ਰਚ੍ਛੁਰ੍ਮੁਨਯਃ ਪ੍ਰਭੁਮ੍
ਕੂਰਮਾ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ, ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛੇ।
ਲੋਕਾਨਾਂ ਸਰ੍ਗਵਿਸ੍ਤਾਰਂ ਵਂਸ਼ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਾਣਿ ਚ
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ, ਵਧਾਵਾ, ਵੰਸ਼ ਤੇ ਮਨਵੰਤਰਾ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ।
ਭੂਤਾਨਾਂ ਭੂਤਭਵ੍ਯੇਸ਼ ਯਥਾ ਪੂਰ੍ਵਂ ਤ੍ਵਯੋਦਿਤਮ੍
ਪੁਰਾਣੇ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸਿਆ ਸੀ,
ਵ੍ਯਾਜਹਾਰ ਮਹਾਯੋਗੀ ਭੂਤਾਨਾਂ ਪ੍ਰਤਿਸਂਚਰਮ੍
ਉੱਚ ਕੋਟੀ ਦੇ ਯੋਗੀ ਨੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਵਿਗਾਸ਼ (ਵਿਸਰਜਨ) ਬਾਰੇ ਕਹਿਆ ਸੀ।
ਚਤੁਰ੍ਧਾਯਂ ਪੁਰਾਣੇ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਪ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ ਪ੍ਰਤਿਸਂਚਰਃ
ਇਸ ਪੁਰਾਣਾ ਵਿੱਚ, ਵਿਗਾਸ਼ ਚਾਰ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਨਿਤ੍ਯਃ ਸਂਕੀਰ੍ਤ੍ਯਤੇ ਨਾਮ੍ਨਾ ਮੁਨਿਭਿਃ ਪ੍ਰਤਿਸਂਚਰਃ
ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਵਿਗਾਸ਼ ਨੂੰ 'ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ' ਨਾਮ ਰੱਖ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਕਥਿਤਃ ਪ੍ਰਤਿਸਰ੍ਗੋ ਮਨੀषਿਭਿਃ
ਇਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਦੁਬਾਰਾ ਰਚਨਾ ਬੁਧੀਮਾਨ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਸਮਝਾਈ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਕृਤਃ ਪ੍ਰਤਿਸਰ੍ਗੋ ऽਯਂ ਪ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ ਕਾਲਚਿਨ੍ਤਕੈਃ
ਇਹ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤਕ ਦੁਬਾਰਾ ਰਚਨਾ, ਜੋ ਕੁਦਰਤ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਸਮੇਂ ਦੀ ਸੋਚ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ।
ਪ੍ਰਲਯਃ ਪ੍ਰਤਿਸਰ੍ਗੋ ऽਯਂ ਕਾਲਚਿਨ੍ਤਾਪਰੈਰ੍ਦ੍ਵਿਜੈਃ
ਇਹ ਵਿਗਾਸ਼ ਅਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਰਚਨਾ 'ਪ੍ਰਲੈ' ਨਾਮ ਨਾਲ, ਸਮੇਂ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਕਹੀ ਹੈ।
ਨੈਮਿਤ੍ਤਿਕਮਿਦਾਨੀਂ ਵਃ ਕਥਯਿष੍ਯੇ ਸਮਾਸਤਃ
ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹਾ-ਜਿਹਾ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਨੈਮਿਤਿਕ ਵਿਗਾਸ਼ ਬਾਰੇ ਦੱਸਾਂਗਾ।
ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਸਂਸ੍ਥਾਃ ਪ੍ਰਜਾਃ ਕਰ੍ਤੁਂ ਪ੍ਰਤਿਪੇਦੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ
ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਨ ਦਾ ਉੱਦਮ ਕੀਤਾ।
ਭੂਤਕ੍ਸ਼ਯਕਰੀ ਘੋਰਾ ਸਰ੍ਵਭੂਤਕ੍ਸ਼ਯਙ੍ਕਰੀ
ਭੂਤਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਡਰਾਉਣੀ ਤਾਕਤ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਤਾਨਿ ਚਾਗ੍ਰੇ ਪ੍ਰਲੀਯਨ੍ਤੇ ਭੂਮਿਤ੍ਵਮੁਪਯਾਨ੍ਤਿ ਚ
ਉਹ ਜੀਵ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਗਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਅਸਹ੍ਯਰਸ਼੍ਮਿਰ੍ਭਵਤਿ ਪਿਬਨ੍ਨਮ੍ਭੋ ਗਭਸ੍ਤਿਭਿਃ
ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਅਸਹਿਣਯ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਚਮਕ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਪੀ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਤੇਨਾਹਾਰੇਣ ਤਾ ਦੀਪ੍ਤਾਃ ਸੂਰ੍ਯਾਃ ਸਪ੍ਤ ਭਵਨ੍ਤ੍ਯੁਤ
ਉਸ ਖਪਤ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਚਮਕਦਾਰ ਸੂਰਜ ਸੱਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਚਤੁਰ੍ਲੋਕਮਿਦਂ ਸਰ੍ਵਂ ਦਹਨ੍ਤਿ ਸ਼ਿਖਿਨਸ੍ਤਥਾ
ਉਹ ਅੱਗ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦਾਰ ਸੂਰਜ ਚਾਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਦੀਪ੍ਯਨ੍ਤੇ ਭਾਸ੍ਕਰਾਃ ਸਪ੍ਤ ਯੁਗਾਨ੍ਤਾਗ੍ਨਿਪ੍ਰਤਾਪਿਨਃ
ਸੱਤ ਸੂਰਜ, ਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ ਦੀ ਅੱਗ ਦੀ ਤਾਪ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਹਨ।
ਖਂ ਸਮਾਵृਤ੍ਯ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਨਿਰ੍ਦਹਨ੍ਤੋ ਵਸੁਂਧਰਾਮ੍
ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਢੱਕ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸਾੜਦੇ ਹੋਏ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸਾਦ੍ਰਿਨਦ੍ਯਰ੍ਣਵਦ੍ਵੀਪਾ ਨਿਸ੍ਨੇਹਾ ਸਮਪਦ੍ਯਤ
ਪਹਾੜਾਂ, ਨਦੀਆਂ, ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਅਤੇ ਟਾਪੂਆਂ ਸਮੇਤ ਧਰਤੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਧਸ਼੍ਚੋਰ੍ਧ੍ਵਂ ਚ ਲਗ੍ਨਾਭਿਸ੍ਤਿਰ੍ਯਕ੍ ਚੈਵ ਸਮਾਵृਤਮ੍
ਹੇਠਾਂ, ਉਪਰ ਅਤੇ ਪਾਸੇ, ਉਹ ਕਿਰਣਾਂ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘੇਰ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਏਕਤ੍ਵਮੁਪਯਾਤਾਨਾਮੇਕਜ੍ਵਾਲਂ ਭਵਤ੍ਯੁਤ
ਜਦ ਉਹ ਇਕਤਾ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਇਕ ਅੱਗ ਦੀ ਲਪਟ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਚਤੁਰ੍ਲੋਕਮਿਦਂ ਸਰ੍ਵਂ ਨਿਰ੍ਦਹਤ੍ਯਾਤ੍ਮਤੇਜਸਾ
ਇਹ ਚਾਰ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰਲੇ ਚਾਨਣ ਨਾਲ ਸੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਨਿਰ੍ਵृਕ੍ਸ਼ਾ ਨਿਸ੍ਤृਣਾ ਭੂਮਿਃ ਕੂਰ੍ਮਪृष੍ਠਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤੇ
ਜਦ ਧਰਤੀ ਤੇ ਕੋਈ ਰੁੱਖ ਜਾਂ ਘਾਹ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਕੂਰਮ ਦੀ ਪਿੱਠ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਮੇਵ ਤਦਰ੍ਚਿਰ੍ਭਿਃ ਪੂਰ੍ਣਂ ਜਾਜ੍ਵਲ੍ਯਤੇ ਪੁਨਃ
ਉਹ ਲਪਟਾਂ ਨਾਲ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਮੁੜ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਤਤਸ੍ਤਾਨਿ ਪ੍ਰਲੀਯਨ੍ਤੇ ਭੂਮਿਤ੍ਵਮੁਪਯਾਨ੍ਤਿ ਚ
ਫਿਰ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਗਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਧਰਤੀ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਾਨ੍ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਭਸ੍ਮਸਾਤ੍ ਕृਤ੍ਵਾ ਸਪ੍ਤਾਤ੍ਮਾ ਪਾਵਕਃ ਪ੍ਰਭੁਃ
ਸੱਤ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ ਅੱਗ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਰਾਖ ਕਰ ਕੇ, ਆਪ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।