ਵਿਜ੍ਞਾਯਾਰ੍ਥਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀ ਸ ਯਾਤਿ ਪਰਮਾਂ ਗਤਿਮ੍
ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਜਦੋਂ ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨ ਗਾਯਤ੍ਰ੍ਯਾਃ ਪਰਂ ਜਪ੍ਯਮੇਤਦ੍ ਵਿਜ੍ਞਾਯ ਮੁਚ੍ਯਤੇ
ਗਾਯਤਰੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੋਈ ਜਪ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆषਾਢ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰੋष੍ਠਪਦ੍ਯਾਂ ਵਾ ਵੇਦੋਪਾਕਰਣਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਆਸ਼ਾਢ ਜਾਂ ਪ੍ਰੋਸ਼ਠਪਦ ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ ਵੇਦ-ਪਾਠ ਦੀ ਰੀਤ ਯਾਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਧੀਯੀਤ ਸ਼ੁਚੌ ਦੇਸ਼ੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀ ਸਮਾਹਿਤਃ
ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਤੇ, ਇਕਾਗਰ ਮਨ ਨਾਲ ਪਾਠ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਮਾਘਸ਼ੁਕ੍ਲਸ੍ਯ ਵਾ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਪੂਰ੍ਵਾਹ੍ਨੇ ਪ੍ਰਥਮੇ ऽਹਨਿ
ਜਾਂ ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਆਉਣ ਤੇ, ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਸਵੇਰੇ ਪਾਠ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਵੇਦਾਙ੍ਗਾਨਿ ਪੁਰਾਣਾਨਿ ਕृष੍ਣਪਕ੍ਸ਼ੇ ਚ ਮਾਨਵਮ੍
ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਅੰਗ, ਪੁਰਾਣਾਂ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਵਿਚ ਮਨੁਸਮ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਅਧ੍ਯਾਪਨਂ ਚ ਕੁਰ੍ਵਾਣੋ ਹ੍ਯਭ੍ਯਸ੍ਯਨ੍ਨਪਿ ਯਤ੍ਨਤਃ
ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਸਿਖਲਾਈ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਆਕਾਲਿਕਮਨਧ੍ਯਾਯਮੇਤੇष੍ਵਾਹ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ
ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਸਮੇਂ ਪਾਠ ਲਈ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਹਨ।
ਤਦਾ ਵਿਦ੍ਯਾਦਨਧ੍ਯਾਯਮਨृਤੌ ਚਾਭ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਨੇ
ਉਸ ਸਮੇਂ, ਗਲਤ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਜਦੋਂ ਬੱਦਲ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਵਿਦਿਆ ਪੜ੍ਹਨਾ ਮਨਾਹ ਹੈ।
ਏਤਾਨਾਕਾਲਿਕਾਨ੍ ਵਿਦ੍ਯਾਦਨਧ੍ਯਾਯਾਨृਤਾਵਪਿ
ਇਹ ਸਮੇਂ ਵਿਦਿਆ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ, ਭਾਵੇਂ ਗਲਤ ਮੌਸਮ ਹੋਵੇ।
ਸਜ੍ਯੋਤਿਃ ਸ੍ਯਾਦਨਧ੍ਯਾਯਃ ਸ਼ੇषਰਾਤ੍ਰੌ ਯਥਾ ਦਿਵਾ
ਜਦੋਂ ਬਿਜਲੀ ਚਮਕਦੀ ਹੋਵੇ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਵਿਦਿਆ ਪੜ੍ਹਨਾ ਮਨਾਹ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਦਿਨ ਦੌਰਾਨ।
ਧਰ੍ਮਨੈਪੁਣ੍ਯਕਾਮਾਨਾਂ ਪੂਤਿਗਨ੍ਧੇ ਚ ਨਿਤ੍ਯਸ਼ਃ
ਜੋ ਧਰਮ ਅਤੇ ਪੂਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਮੈਲੀਆਂ ਵਾਸਾਂ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਵਿਦਿਆ ਪੜ੍ਹਨਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਨਾਹ ਹੈ।
ਅਨਧ੍ਯਾਯੋ ਰੁਦ੍ਯਮਾਨੇ ਸਮਵਾਯੇ ਜਨਸ੍ਯ ਚ
ਜਦੋਂ ਰੋਣਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਲੋਕ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਹੋਣ, ਵਿਦਿਆ ਪੜ੍ਹਨਾ ਮਨਾਹ ਹੈ।
ਉਚ੍ਛਿष੍ਟਃ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਬੁਕ੍ ਚੈਵ ਮਨਸਾਪਿ ਨ ਚਿਨ੍ਤਯੇਤ੍
ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਅਸ਼ੁੱਧ ਹੋਵੇ, ਖਾਣ-ਪੀਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਾਂ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਭੋਜਨ ਖਾ ਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਿਦਿਆ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ।
ਤ੍ਰ੍ਯਹਂ ਨ ਕੀਰ੍ਤਯੇਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਰਾਜ੍ਞੋ ਰਾਹੋਸ਼੍ਚ ਸੂਤਕੇ
ਰਾਜਾ, ਰਾਹੂ ਜਾਂ ਜਨਮ ਦੀ ਅਸ਼ੁੱਧਤਾ ਹੋਣ 'ਤੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਤੱਕ ਬ੍ਰਹਮ ਪਾਠ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।
ਵਿਪ੍ਰਸ੍ਯ ਵਿਦੁषੋ ਦੇਹੇ ਤਾਵਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਨ ਕੀਰ੍ਤਯੇਤ੍
ਜਦ ਤੱਕ ਗਿਆਨਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਅਸ਼ੁੱਧਤਾ ਰਹੇ, ਤਦ ਤੱਕ ਬ੍ਰਹਮ ਪਾਠ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।
ਨਾਧੀਯੀਤਾਮਿषਂ ਜਗ੍ਧ੍ਵਾ ਸੂਤਕਾਨ੍ਨਾਦ੍ਯਮੇਵ ਚ
ਮਾਸ ਖਾ ਕੇ ਜਾਂ ਸੋਗ ਵਾਲੇ ਘਰ ਦਾ ਭੋਜਨ ਖਾ ਕੇ ਵਿਦਿਆ ਪੜ੍ਹਨਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ।
ਅਮਾਵਾਸ੍ਯਾਂ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼੍ਯਾਂ ਪੌਰ੍ਣਮਾਸ੍ਯष੍ਟਮੀषੁ ਚ
ਅਮਾਵੱਸ, ਚੌਦਵੀਂ, ਪੂਰਨਮਾਸੀ ਅਤੇ ਅਠਵੀਂ ਤਰੀਕ ਨੂੰ ਵਿਦਿਆ ਪੜ੍ਹਨਾ ਮਨਾਹ ਹੈ।
ਅष੍ਟਕਾਸੁ ਤ੍ਵਹੋਰਾਤ੍ਰਂ ऋਤ੍ਵਨ੍ਤ੍ਯਾਸੁ ਚ ਰਾਤ੍ਰਿषੁ
ਅਸ਼ਟਕਾ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਅਤੇ ਰੁਤਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਵਾਲੀਆਂ ਰਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆ ਪੜ੍ਹਨਾ ਮਨਾਹ ਹੈ।
ਤਿਸ੍ਤ੍ਰੋ ऽष੍ਟਕਾਃ ਸਮਾਖ੍ਯਾਤਾ ਕृष੍ਣਪਕ੍ਸ਼ੇਤੁ ਸੂਰਿਭਿਃ
ਸਿਆਣਿਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਅਸ਼ਟਕਾ ਦਿਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਕਦਾਚਿਦਪਿ ਨਾਧ੍ਯੇਯਂ ਕੋਵਿਦਾਰਕਪਿਤ੍ਥਯੋਃ
ਕੋਵਿਦਾਰ ਜਾਂ ਕਪਿੱਠ ਦੇ ਰੁੱਖ ਹੇਠਾਂ ਕਦੇ ਵੀ ਵਿਦਿਆ ਪੜ੍ਹਨਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ।
ਆਚਾਰ੍ਯੇ ਸਂਸ੍ਥਿਤੇ ਵਾਪਿ ਤ੍ਰਿਰਾਤ੍ਰਂ ਕ੍ਸ਼ਪਣਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਜਦੋਂ ਅਚਾਰਯਾ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਦੀ ਅਸ਼ੁੱਧਤਾ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਹਿਂਸਨ੍ਤਿ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਸ੍ਤੇषੁ ਤਸ੍ਮਾਦੇਤਾਨ੍ ਵਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍
ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਮਿਆਂ 'ਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਹਾਨੀ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਉਪਾਕਰ੍ਮਣਿ ਕਰ੍ਮਾਨ੍ਤੇ ਹੋਮਮਨ੍ਤ੍ਰੇषੁ ਚੈਵ ਹਿ
ਪਰ ਵਿਦਿਆ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ, ਕਰਮ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਹੋਮ ਮੰਤਰਾਂ ਦੌਰਾਨ ਪਾਠ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਅष੍ਟਕਾਦ੍ਯਾਸ੍ਵਧੀਯੀਤ ਮਾਰੁਤੇ ਚਾਤਿਵਾਯਤਿ
ਅਸ਼ਟਕਾ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਹਵਾ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਹੋਵੇ, ਵਿਦਿਆ ਪੜ੍ਹੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਨ ਧਰ੍ਮਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇष੍ਵਨ੍ਯੇषੁ ਪਰ੍ਵਣ੍ਯੇਤਾਨਿ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍
ਹੋਰ ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੇ ਦਿਨ ਇਹ ਨਿਯਮ ਨਹੀਂ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੇ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾਭਿਹਿਤਃ ਪੂਰ੍ਵਮृषੀਣਾਂ ਭਾਵਿਤਾਤ੍ਮਨਾਮ੍
ਇਹ ਗੱਲ ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।
ਸ ਸਂਮੂਢੋ ਨ ਸਂਭਾष੍ਯੋ ਵੇਦਬਾਹ੍ਯੋ ਦ੍ਵਿਜਾਤਿਭਿਃ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਭਟਕਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਵੇਦਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੈ, ਉਸ ਨਾਲ ਦੋਹਾਂ ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ।
ਪਾਠਮਾਤ੍ਰਾਵਸਨ੍ਨਸ੍ਤੁ ਪਙ੍ਕੇ ਗੌਰਿਵ ਸੀਦਤਿ
ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਪਾਠ ਕਰਕੇ ਹੀ ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗਾਂ ਵਾਂਗ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਸਾਨ੍ਵਯਃ ਸ਼ੂਦ੍ਰਕਲ੍ਪਃ ਪਾਤ੍ਰਤਾਂ ਨ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯਤੇ
ਜੇਕਰ ਉਹ ਅਰਥ ਵੀ ਜਾਣਦਾ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਸ਼ੂਦਰ ਵਾਂਗ ਆਚਰਨ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਯੋਗਤਾ ਨਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ।