ਪ੍ਰੀਣਾਤਿ ਤਰ੍ਪਯਨ੍ਤ੍ਯੇਨਂ ਕਾਮੈਸ੍ਤृਪ੍ਤਾਃ ਸਦੈਵ ਹਿ
ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪੂਰੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਦੇ ਤੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਸਾਮਾਨ੍ਯਧੀਤੇ ਪ੍ਰੀਣਾਤਿ ਘृਤਾਹੁਤਿਭਿਰਨ੍ਵਹਮ੍
ਆਮ ਪਾਠ ਵਿਚ ਉਹ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਘੀ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਦੇ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਧਰ੍ਮਾਙ੍ਗਾਨਿ ਪੁਰਾਣਾਨਿ ਮਾਂਸੈਸ੍ਤਰ੍ਪਯਤੇ ਸੁਰਾਨ੍
ਧਰਮ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਤੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਸ ਦੀ ਭੇਟ ਦੇ ਕੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਗਾਯਤ੍ਰੀਮਪ੍ਯਧੀਯੀਤ ਗਤ੍ਵਾਰਣ੍ਯਂ ਸਮਾਹਿਤਃ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਇਕਾਗਰ ਹੋ ਕੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਗਾਯਤਰੀ ਦਾ ਪਾਠ ਵੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਗਾਯਤ੍ਰੀਂ ਵੈ ਜਪੇਨ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਜਪਯਜ੍ਞਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ
ਗਾਯਤਰੀ ਦਾ ਜਪ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਜਪ-ਯਜਨ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਏਕਤਸ਼੍ਚਤੁਰੋ ਵੇਦਾਨ੍ ਗਾਯਤ੍ਰੀਂ ਚ ਤਥੈਕਤਃ
ਇਕ ਪਾਸੇ ਚਾਰ ਵੇਦ ਹਨ, ਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਕੇਵਲ ਗਾਯਤਰੀ ਹੈ।
ਤਤੋ ऽਧੀਯੀਤ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀਮੇਕਾਗ੍ਰਃ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਯਾਨ੍ਵਿਤਃ
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਾਵਿਤਰੀ ਦਾ ਪਾਠ ਇਕਾਗਰਤਾ ਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਮਹਾਵ੍ਯਾਹृਤਯਸ੍ਤਿਸ੍ਤ੍ਰਃ ਸਰ੍ਵਾਸ਼ੁਭਨਿਬਰ੍ਹਣਾਃ
ਤਿੰਨ ਮਹਾਨ ਵਿਅਾਹ੍ਰਿਤੀਆਂ ਸਾਰੇ ਅਸ਼ੁਭ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਰਜਸ੍ਤਮਸ੍ਤਿਸ੍ਤ੍ਰਃ ਕ੍ਰਮਾਦ੍ ਵ੍ਯਾਹृਤਯਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ
ਸਤ, ਰਜ ਤੇ ਤਮ — ਇਹ ਤਿੰਨ ਵਿਅਾਹ੍ਰਿਤੀਆਂ ਕਰਮਵਾਰ ਯਾਦ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਏष ਮਨ੍ਤ੍ਰੋ ਮਹਾਯੋਗਃ ਸਾਰਾਤ੍ ਸਾਰ ਉਦਾਹृਤਃ
ਇਹ ਮੰਤਰ ਮਹਾ-ਯੋਗ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਾਰਾਂ ਦਾ ਸਾਰ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਵਿਜ੍ਞਾਯਾਰ੍ਥਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀ ਸ ਯਾਤਿ ਪਰਮਾਂ ਗਤਿਮ੍
ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਜਦੋਂ ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨ ਗਾਯਤ੍ਰ੍ਯਾਃ ਪਰਂ ਜਪ੍ਯਮੇਤਦ੍ ਵਿਜ੍ਞਾਯ ਮੁਚ੍ਯਤੇ
ਗਾਯਤਰੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੋਈ ਜਪ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆषਾਢ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰੋष੍ਠਪਦ੍ਯਾਂ ਵਾ ਵੇਦੋਪਾਕਰਣਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਆਸ਼ਾਢ ਜਾਂ ਪ੍ਰੋਸ਼ਠਪਦ ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ ਵੇਦ-ਪਾਠ ਦੀ ਰੀਤ ਯਾਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਧੀਯੀਤ ਸ਼ੁਚੌ ਦੇਸ਼ੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀ ਸਮਾਹਿਤਃ
ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਤੇ, ਇਕਾਗਰ ਮਨ ਨਾਲ ਪਾਠ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਮਾਘਸ਼ੁਕ੍ਲਸ੍ਯ ਵਾ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਪੂਰ੍ਵਾਹ੍ਨੇ ਪ੍ਰਥਮੇ ऽਹਨਿ
ਜਾਂ ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਆਉਣ ਤੇ, ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਸਵੇਰੇ ਪਾਠ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਵੇਦਾਙ੍ਗਾਨਿ ਪੁਰਾਣਾਨਿ ਕृष੍ਣਪਕ੍ਸ਼ੇ ਚ ਮਾਨਵਮ੍
ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਅੰਗ, ਪੁਰਾਣਾਂ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਵਿਚ ਮਨੁਸਮ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਅਧ੍ਯਾਪਨਂ ਚ ਕੁਰ੍ਵਾਣੋ ਹ੍ਯਭ੍ਯਸ੍ਯਨ੍ਨਪਿ ਯਤ੍ਨਤਃ
ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਸਿਖਲਾਈ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਆਕਾਲਿਕਮਨਧ੍ਯਾਯਮੇਤੇष੍ਵਾਹ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ
ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਸਮੇਂ ਪਾਠ ਲਈ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਹਨ।
ਤਦਾ ਵਿਦ੍ਯਾਦਨਧ੍ਯਾਯਮਨृਤੌ ਚਾਭ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਨੇ
ਉਸ ਸਮੇਂ, ਗਲਤ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਜਦੋਂ ਬੱਦਲ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਵਿਦਿਆ ਪੜ੍ਹਨਾ ਮਨਾਹ ਹੈ।
ਏਤਾਨਾਕਾਲਿਕਾਨ੍ ਵਿਦ੍ਯਾਦਨਧ੍ਯਾਯਾਨृਤਾਵਪਿ
ਇਹ ਸਮੇਂ ਵਿਦਿਆ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ, ਭਾਵੇਂ ਗਲਤ ਮੌਸਮ ਹੋਵੇ।
ਸਜ੍ਯੋਤਿਃ ਸ੍ਯਾਦਨਧ੍ਯਾਯਃ ਸ਼ੇषਰਾਤ੍ਰੌ ਯਥਾ ਦਿਵਾ
ਜਦੋਂ ਬਿਜਲੀ ਚਮਕਦੀ ਹੋਵੇ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਵਿਦਿਆ ਪੜ੍ਹਨਾ ਮਨਾਹ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਦਿਨ ਦੌਰਾਨ।
ਧਰ੍ਮਨੈਪੁਣ੍ਯਕਾਮਾਨਾਂ ਪੂਤਿਗਨ੍ਧੇ ਚ ਨਿਤ੍ਯਸ਼ਃ
ਜੋ ਧਰਮ ਅਤੇ ਪੂਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਮੈਲੀਆਂ ਵਾਸਾਂ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਵਿਦਿਆ ਪੜ੍ਹਨਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਨਾਹ ਹੈ।
ਅਨਧ੍ਯਾਯੋ ਰੁਦ੍ਯਮਾਨੇ ਸਮਵਾਯੇ ਜਨਸ੍ਯ ਚ
ਜਦੋਂ ਰੋਣਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਲੋਕ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਹੋਣ, ਵਿਦਿਆ ਪੜ੍ਹਨਾ ਮਨਾਹ ਹੈ।
ਉਚ੍ਛਿष੍ਟਃ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਬੁਕ੍ ਚੈਵ ਮਨਸਾਪਿ ਨ ਚਿਨ੍ਤਯੇਤ੍
ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਅਸ਼ੁੱਧ ਹੋਵੇ, ਖਾਣ-ਪੀਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਾਂ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਭੋਜਨ ਖਾ ਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਿਦਿਆ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ।
ਤ੍ਰ੍ਯਹਂ ਨ ਕੀਰ੍ਤਯੇਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਰਾਜ੍ਞੋ ਰਾਹੋਸ਼੍ਚ ਸੂਤਕੇ
ਰਾਜਾ, ਰਾਹੂ ਜਾਂ ਜਨਮ ਦੀ ਅਸ਼ੁੱਧਤਾ ਹੋਣ 'ਤੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਤੱਕ ਬ੍ਰਹਮ ਪਾਠ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।
ਵਿਪ੍ਰਸ੍ਯ ਵਿਦੁषੋ ਦੇਹੇ ਤਾਵਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਨ ਕੀਰ੍ਤਯੇਤ੍
ਜਦ ਤੱਕ ਗਿਆਨਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਅਸ਼ੁੱਧਤਾ ਰਹੇ, ਤਦ ਤੱਕ ਬ੍ਰਹਮ ਪਾਠ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।
ਨਾਧੀਯੀਤਾਮਿषਂ ਜਗ੍ਧ੍ਵਾ ਸੂਤਕਾਨ੍ਨਾਦ੍ਯਮੇਵ ਚ
ਮਾਸ ਖਾ ਕੇ ਜਾਂ ਸੋਗ ਵਾਲੇ ਘਰ ਦਾ ਭੋਜਨ ਖਾ ਕੇ ਵਿਦਿਆ ਪੜ੍ਹਨਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ।
ਅਮਾਵਾਸ੍ਯਾਂ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼੍ਯਾਂ ਪੌਰ੍ਣਮਾਸ੍ਯष੍ਟਮੀषੁ ਚ
ਅਮਾਵੱਸ, ਚੌਦਵੀਂ, ਪੂਰਨਮਾਸੀ ਅਤੇ ਅਠਵੀਂ ਤਰੀਕ ਨੂੰ ਵਿਦਿਆ ਪੜ੍ਹਨਾ ਮਨਾਹ ਹੈ।
ਅष੍ਟਕਾਸੁ ਤ੍ਵਹੋਰਾਤ੍ਰਂ ऋਤ੍ਵਨ੍ਤ੍ਯਾਸੁ ਚ ਰਾਤ੍ਰਿषੁ
ਅਸ਼ਟਕਾ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਅਤੇ ਰੁਤਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਵਾਲੀਆਂ ਰਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆ ਪੜ੍ਹਨਾ ਮਨਾਹ ਹੈ।
ਤਿਸ੍ਤ੍ਰੋ ऽष੍ਟਕਾਃ ਸਮਾਖ੍ਯਾਤਾ ਕृष੍ਣਪਕ੍ਸ਼ੇਤੁ ਸੂਰਿਭਿਃ
ਸਿਆਣਿਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਅਸ਼ਟਕਾ ਦਿਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।