ਵृਤ੍ਤ੍ਯਨ੍ਤਰੈਰਸਂਸृष੍ਟਾ ਤਦ੍ਧ੍ਯਾਨਂ ਸੂਰਯੋ ਵਿਦੁਃ
ਜਦੋਂ ਹੋਰ ਮਨ ਦੀਆਂ ਚਲਾਂ ਵਿਚ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਉਹੀ ਧਿਆਨ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਤ੍ਯਯੋ ਹ੍ਯਰ੍ਥਮਾਤ੍ਰੇਣ ਯੋਗਸਾਧਨਮੁਤ੍ਤਮਮ੍
ਜੋ ਧਾਰਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਵਸਤੂ ਉੱਤੇ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਯੋਗ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਸਾਧਨ ਹੈ।
ਧ੍ਯਾਨਂ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਕਂ ਯਾਵਤ੍ ਸਮਾਧਿਰਭਿਧੀਯਤੇ
ਧਿਆਨ, ਬਾਰਾਂ ਚਕਰਾਂ ਤੱਕ, ਸਮਾਧੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਾਧਨਾਨਾਂ ਚ ਸਰ੍ਵੇषਾਮੇਤਤ੍ਸਾਧਨਮੁਤ੍ਤਮਮ੍
ਸਭ ਸਾਧਨਾਂ ਵਿਚੋਂ, ਇਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਸਾਧਨ ਹੈ।
ਸਮਾਸੀਤਾਤ੍ਮਨਃ ਪਦ੍ਮਮੇਤਦਾਸਨਮੁਤ੍ਤਮਮ੍
ਆਤਮ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੈਠਾ ਕੇ, ਪਦਮ ਆਸਨ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਆਸਨ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਆਸੀਤਾਰ੍ਧਾਸਨਮਿਦਂ ਯੋਗਸਾਧਨਮੁਤ੍ਤਮਮ੍
ਇਹ ਅਰਧ-ਬੈਠਾ ਆਸਨ ਯੋਗ ਅਭਿਆਸ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ।
ਸਮਾਸੀਤਾਤ੍ਮਨਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਮਾਸਨਂ ਸ੍ਵਸ੍ਤਿਕਂ ਪਰਮ੍
ਆਤਮ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੈਠਾ ਕੇ, ਸਵਸਤਿਕ ਆਸਨ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਅਗ੍ਨ੍ਯਭ੍ਯਾਸੇ ਜਲੇ ਵਾਪਿ ਸ਼ੁष੍ਕਪਰ੍ਣਚਯੇ ਤਥਾ
ਅੱਗ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਜਾਂ ਸੁੱਕੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਢੇਰ ਉੱਤੇ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦੇ ਹੋਏ—
ਸਸ਼ਬ੍ਦੇ ਸਭਯੇ ਵਾਪਿ ਚੈਤ੍ਯਵਲ੍ਮੀਕਸਂਚਯੇ
ਜਿੱਥੇ ਸ਼ੋਰ ਹੋਵੇ, ਡਰ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਚੌਂਕੀਆਂ ਜਾਂ ਚੂਹਿਆਂ ਦੇ ਬਿਲਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਹੋਣ, ਉਥੇ ਅਭਿਆਸ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।
ਨਾਚਰੇਦ੍ ਦੇਹਬਾਧੇ ਵਾ ਦੌਰ੍ਮਨਸ੍ਯਾਦਿਸਂਭਵੇ
ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਕਲੇਸ਼ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਦਾਸੀ ਆਵੇ, ਅਭਿਆਸ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।
ਨਦ੍ਯਾਸ੍ਤੀਰੇ ਪੁਣ੍ਯਦੇਸ਼ੇ ਦੇਵਤਾਯਤਨੇ ਤਥਾ
ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਜਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ—
ਯੁਞ੍ਜੀਤ ਯੋਗੀ ਸਤਤਮਾਤ੍ਮਾਨਂ ਮਤ੍ਪਰਾਯਣਃ
ਜੋ ਯੋਗੀ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਭਗਤੀ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਜੋੜੇ।
ਗੁਰੁਂ ਚੈਵਾਥ ਮਾਂ ਯੋਗੀ ਯੁਞ੍ਜੀਤ ਸੁਸਮਾਹਿਤਃ
ਯੋਗੀ, ਜੋ ਚਿੱਤ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਿਆਨ ਲਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਯੋਗ ਜੋੜੇ।
ਨਾਸਿਕਾਗ੍ਰੇ ਸਮਾਂ ਦृष੍ਟਿਮੀषਦੁਨ੍ਮੀਲਿਤੇਕ੍ਸ਼ਣਃ
ਨੱਕ ਦੇ ਅਗਲੇ ਹਿੱਸੇ ਉੱਤੇ ਨਜ਼ਰ ਟਿਕਾ ਕੇ, ਅੱਖਾਂ ਥੋੜ੍ਹੀਆਂ ਖੁੱਲੀਆਂ ਹੋਣ—
ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਨ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਂ ਦੇਵਂ ਚਿਨ੍ਤਯੇਤ੍ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰਮ੍
ਉਹ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸਦੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ, ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ, ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲਿਆਵੇ।
ਧਰ੍ਮਕਨ੍ਦਸਮੁਦ੍ਭੂਤਂ ਜ੍ਞਾਨਨਾਲਂ ਸੁਸ਼ੋਭਨਮ੍
ਉਹ ਧਰਮ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਤੋਂ ਉੱਗੀ ਹੋਈ, ਗਿਆਨ ਦੀ ਚਮਕਦਾਰ ਡੰਡੀ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲਿਆਵੇ।
ਚਿਨ੍ਤਯੇਤ੍ ਪਰਮਂ ਕੋਸ਼ਂ ਕਰ੍ਣਿਕਾਯਾਂ ਹਿਰਣ੍ਮਯਮ੍
ਉਹ ਕਮਲ ਦੇ ਵਿਚਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸੁਵਰਨੀ ਪਰਮ ਕੋਰ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲਿਆਵੇ।
ਓਙ੍ਕਾਰਵਾਚ੍ਯਮਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਰਸ਼੍ਮਿਜਾਲਸਮਾਕੁਲਮ੍
ਉਹ ਓਂਕਾਰ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਵਾਲੇ, ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ, ਕਿਰਨਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਤੱਤ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲਿਆਵੇ।
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਜ੍ਯੋਤਿषਿ ਵਿਨ੍ਯਸ੍ਯਸ੍ਵਾਤ੍ਮਾਨਂ ਤਦਭੇਦਤਃ
ਉਸ ਜੋਤ ਵਿੱਚ, ਆਪਣਾ ਆਪ ਰੱਖ ਕੇ, ਉਸ ਨਾਲ ਇਕ-ਰੂਪ ਹੋ ਜਾਵੇ।
ਤਦਾਤ੍ਮਾ ਸਰ੍ਵਗੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਦਪਿ ਚਿਨ੍ਤਯੇਤ੍
ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਭ ਵਿੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਫਿਰ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੋਚੇ।
ਚਿਨ੍ਤਯਿਤ੍ਵਾ ਤੁ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਂ ਹृਦਯੇ ਪਦ੍ਮਮੁਤ੍ਤਮਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸਿਆ, ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਉੱਚਤਮ ਕਮਲ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ—
ਮਧ੍ਯੇ ਵਹ੍ਨਿਸ਼ਿਖਾਕਾਰਂ ਪੁਰੁषਂ ਪਞ੍ਚਵਿਂਸ਼ਕਮ੍
ਉਸਦੇ ਵਿਚਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਅੱਗ ਦੀ ਲੌ ਵਾਂਗ, ਪਚਵੀਂ ਪੁਰਖ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੇ।
ਓਙ੍ਕਰਬੋਧਿਤਂ ਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਂ ਸ਼ਿਵਮਚ੍ਯੁਤਮ੍
ਉਹ ਓਂਕਾਰ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਵਾਲੇ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ, ਮੰਗਲਮਈ, ਅਟੱਲ ਤੱਤ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੇ।
ਤਦਨ੍ਤਃ ਪਰਮਂ ਤਤ੍ਤ੍ਵਮਾਤ੍ਮਾਧਾਰਂ ਨਿਰਞ੍ਜਨਮ੍
ਉਸਦੇ ਅੰਦਰ, ਪਰਮ ਤੱਤ—ਆਤਮਾ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਆਧਾਰ—ਧਿਆਨ ਕਰੇ।
ਵਿਸ਼ੋਧ੍ਯ ਸਰ੍ਵਤਤ੍ਤ੍ਵਾਨਿ ਪ੍ਰਣਵੇਨਾਥਵਾ ਪੁਨਃ
ਸਾਰੇ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਓਂਕਾਰ ਜਾਂ ਹੋਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਕੇ—
ਪ੍ਲਾਵਯਿਤ੍ਵਾਤ੍ਮਨੋ ਦੇਹਂ ਤੇਨੈਵ ਜ੍ਞਾਨਵਾਰਿਣਾ
ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਉਸੀ ਗਿਆਨ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰ ਲਵੇ।
ਚਿਨ੍ਤਯੇਤ੍ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਨੀਸ਼ਾਨਂ ਪਰਂ ਜ੍ਯੋਤਿਃ ਸ੍ਵਰੂਪਿਣਮ੍
ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਦੀ ਰੂਹ ਪਰਮ ਚਾਨਣ ਹੈ, ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਵੇਦਾਨ੍ਤਸਾਰੋ ऽਯਮਤ੍ਯਾਸ਼੍ਰਮਮਿਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤਿਃ
ਇਹ ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂਤ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ; ਸ਼ਾਸਤਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਸਾਰੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਤੋਂ ਉਪਰ ਹੈ।
ਦ੍ਵਿਜਾਤੀਨਾਂ ਤੁ ਕਥਿਤਂ ਭਕ੍ਤਾਨਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰਿਣਾਮ੍
ਇਹ ਦੋਹਾਂ ਵਾਰ ਜਨਮੇ ਭਗਤਾਂ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਸਿਖਿਆ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਸਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸਂਤੋषਃ ਸਤ੍ਯਮਾਸ੍ਤਿਕ੍ਯਂ ਵ੍ਰਤਾਙ੍ਗਾਨਿ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ
ਸੰਤੋਖ, ਸਚਾਈ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਵ੍ਰਤਾਂ ਦੇ ਖਾਸ ਅੰਗ ਹਨ।