ਸਾਪਿ ਵਿਦ੍ਯਾ ਮਹੇਸ਼ਸ੍ਯ ਨਿਯੋਗਵਸ਼ਵਰ੍ਤਿਨੀ
ਉਹ ਗਿਆਨ ਵੀ ਮਹੇਸ਼ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਹੈ।
ਮਯੈਵ ਪ੍ਰੇਰ੍ਯਤੇ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਂ ਮਯ੍ਯੇਵ ਪ੍ਰਲਯਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍
ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੇਰੇ ਹੀ ਪ੍ਰੇਰਣ ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਆਖਰਕਾਰ ਮੇਰੇ ਵਿਚ ਹੀ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪਰਮਾਤ੍ਮਾ ਪਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਮਤ੍ਤੋ ਹ੍ਯਨ੍ਯਨ੍ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ
ਪਰਮਾਤਮਾ, ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ — ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ।
ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਵਿਮੁਚ੍ਯਤੇ ਜਨ੍ਤੁਰ੍ਜਨ੍ਮਸਂਸਾਰਬਨ੍ਧਨਾਤ੍
ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਜੀਵ ਜਨਮ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਪੁਰੁषੋ ਮੁਕ੍ਤੋ ਨ ਸਂਸਾਰੇ ਪਤੇਤ੍ ਪੁਨਃ
ਜਿਸ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁੜ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਡਿੱਗਦਾ।
ਨਿਤ੍ਯਾਨਨ੍ਦਂ ਨਿਰ੍ਵਿਕਲ੍ਪਂ ਤਦ੍ਧਾਮ ਪਰਮਂ ਮਮ
ਉਹ ਮੇਰਾ ਸਰਵੋਚ ਆਸਰਾ ਹੈ — ਸਦਾ ਆਨੰਦਮਈ, ਵਿਭੇਦ ਰਹਿਤ।
ਮਾਯਾਵਿਨਾਮਹਂ ਦੇਵਃ ਪੁਰਾਣੋ ਹਰਿਰਵ੍ਯਯਃ
ਮੈਂ ਹੀ ਉਹ ਪੁਰਾਣਾ, ਅਟੱਲ ਪ੍ਰਭੂ ਹਾਂ — ਹਰੀ, ਮਾਇਆ ਦਾ ਧਾਰੀ।
ਆਦਿਤ੍ਯਾਨਾਮਹਂ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਵਸੂਨਾਮਸ੍ਮਿ ਪਾਵਕਃ
ਆਦਿਤਿਆਂ ਵਿਚ ਮੈਂ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਹਾਂ; ਵਸੂਆਂ ਵਿਚ ਮੈਂ ਪਾਵਕ ਹਾਂ।
ਐਰਾਵਤੋ ਗਜੇਨ੍ਦ੍ਰਾਣਾਂ ਰਾਮਃ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਭृਤਾਮਹਮ੍
ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚ ਮੈਂ ਏਰਾਵਤ ਹਾਂ; ਹਥਿਆਰ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਮੈਂ ਰਾਮ ਹਾਂ।
ਸ਼ਿਲ੍ਪਿਨਾਂ ਵਿਸ਼੍ਵਕਰ੍ਮਾਹਂ ਪ੍ਰਹ੍ਲਾਦੋ ऽਸ੍ਮ੍ਯਮਰਦ੍ਵਿषਾਮ੍
ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਵਿਚ ਮੈਂ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਹਾਂ; ਅਮਰਾਂ ਦੇ ਵੈਰੀਆਂ ਵਿਚ ਮੈਂ ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਹਾਂ।
ਵੀਰਾਣਾਂ ਵੀਰਭਦ੍ਰੋ ऽਹਂ ਸਿਦ੍ਧਾਨਾਂ ਕਪਿਲੋ ਮੁਨਿਃ
ਵੀਰਾਂ ਵਿਚ ਮੈਂ ਵੀਰਭਦਰ ਹਾਂ; ਸਿਧਾਂ ਵਿਚ ਮੈਂ ਕਪਿਲ ਮুনি ਹਾਂ।
ਵਜ੍ਰਂ ਪ੍ਰਹਰਣਾਨਾਂ ਚ ਵ੍ਰਤਾਨਾਂ ਸਤ੍ਯਮਸ੍ਮ੍ਯਹਮ੍
ਹਥਿਆਰਾਂ ਵਿਚ ਮੈਂ ਵਜਰ ਹਾਂ; ਵਰਤਾਂ ਵਿਚ ਮੈਂ ਸਚ ਹਾਂ।
ਆਸ਼੍ਰਮਾਣਾਂ ਚ ਗਾਰ੍ਹਸ੍ਥਮੀਸ਼੍ਵਰਾਣਾਂ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਃ
ਸਭ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਵਿਚੋਂ ਮੈਂ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਹਾਂ; ਅਤੇ ਸਭ ਇਸ਼ਵਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਮੈਂ ਮਹਾਂਇਸ਼ਵਰ ਹਾਂ।
ਕੁਬੇਰਃ ਸਰ੍ਵਯਕ੍ਸ਼ਾਣਾਂ ਗਣੇਸ਼ਾਨਾਂ ਚ ਵੀਰਕਃ
ਸਭ ਯਕਸ਼ਾਂ ਵਿਚੋਂ ਮੈਂ ਕੁਬੇਰ ਹਾਂ; ਅਤੇ ਗਣਾਂ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਮੈਂ ਵੀਰਕ ਹਾਂ।
ਵਾਯੁਰ੍ਬਲਵਤਾਮਸ੍ਮਿ ਦ੍ਵੀਪਾਨਾਂ ਪੁष੍ਕਰੋ ऽਸ੍ਮ੍ਯਹਮ੍
ਜੋ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਮੈਂ ਵਾਯੂ ਹਾਂ; ਅਤੇ ਟਾਪੂਆਂ ਵਿਚੋਂ ਮੈਂ ਪੁਸ਼ਕਰ ਹਾਂ।
ਵੇਦਾਨਾਂ ਸਾਮਵੇਦੋ ऽਹਂ ਯਜੁषਾਂ ਸ਼ਤਰੁਦ੍ਰਿਯਮ੍
ਵੇਦਾਂ ਵਿਚੋਂ ਮੈਂ ਸਾਮਵੇਦ ਹਾਂ; ਅਤੇ ਯਜੁਰਵੇਦ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਮੈਂ ਸ਼ਤਰੁਦ੍ਰਿਯ ਹਾਂ।
ਸੂਕ੍ਤਾਨਾਂ ਪੌਰੁषਂ ਸੂਕ੍ਤਂ ਜ੍ਯੇष੍ਠਸਾਮ ਚ ਸਾਮਸੁ
ਸੂਕਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਮੈਂ ਪੁਰੁਸ਼ ਸੂਕਤ ਹਾਂ; ਅਤੇ ਸਾਮਾਂ ਵਿਚੋਂ ਜ੍ਯੇਸ਼ਠ ਸਾਮ ਹਾਂ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਵਰ੍ਤਸ੍ਤੁ ਦੇਸ਼ਾਨਾਂ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਾਣਾਮਵਿਮੁਕ੍ਤਕਮ੍
ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚੋਂ ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮਾਵਰਤ ਹਾਂ; ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਅਵਿਮੁਕਤਕ ਹਾਂ।
ਭੂਤਾਨਾਮਸ੍ਮ੍ਯਹਂ ਵ੍ਯੋਮ ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਨਾਂ ਮृਤ੍ਯੁਰੇਵ ਚ
ਭੂਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਮੈਂ ਆਕਾਸ਼ ਹਾਂ; ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਮੈਂ ਮੌਤ ਹਾਂ।
ਗਤੀਨਾਂ ਮੁਕ੍ਤਿਰੇਵਾਹਂ ਪਰੇषਾਂ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰਃ
ਰਾਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਮੈਂ ਮੁਕਤੀ ਹਾਂ; ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਮੈਂ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਹਾਂ।
ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਤਿਜਾਨੀਧ੍ਵਂ ਮਮ ਤੇਜੋਵਿਜृਮ੍ਭਿਤਮ੍
ਇਹ ਸਭ ਮੇਰੇ ਹੀ ਤੇਜ ਦੀ ਪ੍ਰਗਟਾਵੀ ਸਮਝੋ।
ਤੇषਾਂ ਪਤਿਰਹਂ ਦੇਵਃ ਸ੍ਮृਤਃ ਪਸ਼ੁਪਤਿਰ੍ਬੁਧੈਃ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਮੈਂ ਪ੍ਰਭੂ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀ ਪਸ਼ੁਪਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਮਾਮੇਵ ਮੋਚਕਂ ਪ੍ਰਾਹੁਃ ਪਸ਼ੂਨਾਂ ਵੇਦਵਾਦਿਨਃ
ਵੇਦ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦਾ ਮੁਕਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।
ਮਾਮृਤੇ ਪਰਮਾਤ੍ਮਾਨਂ ਭੂਤਾਧਿਪਤਿਮਵ੍ਯਯਮ੍
ਮੇਰੇ ਬਿਨਾ, ਜੋ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੈ, ਜੋ ਭੂਤਾਂ ਦਾ ਅਵਿਨਾਸੀ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।
ਏਤੇ ਪਾਸ਼ਾਃ ਪਸ਼ੁਪਤੇਃ ਕ੍ਲੇਸ਼ਾਸ਼੍ਚ ਪਸ਼ੁਬਨ੍ਧਨਾਃ
ਇਹ ਪਸ਼ੁਪਤੀ ਦੇ ਬੰਧਨ ਹਨ, ਅਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਲੇਸ਼ਾਂ ਹਨ।
ਏਤਾਃ ਪ੍ਰਕृਤਯਸ੍ਤ੍ਵष੍ਟੌ ਵਿਕਾਰਾਸ਼੍ਚ ਤਥਾਪਰੇ
ਇਹ ਅੱਠ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਿੱਕਾਰ ਵੀ ਹਨ।
ਪਾਯੂਪਸ੍ਥਂ ਕਰੌ ਪਾਦੌ ਵਾਕ੍ ਚੈਵ ਦਸ਼ਮੀ ਮਤਾ
ਗੁਦਾ, ਲਿੰਗ, ਦੋ ਹੱਥ, ਦੋ ਪੈਰ, ਅਤੇ ਵਾਕ — ਇਹ ਦਸਵਾਂ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਤ੍ਰਯੋਵਿਂਸ਼ਤਿਰੇਤਾਨਿ ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਨਿ ਪ੍ਰਾਕृਤਾਨਿ ਤੁ
ਇਹ ਤੈਈ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਮੁੱਖ ਤੱਤ ਹਨ।
ਅਨਾਦਿਮਧ੍ਯਨਿਧਨਂ ਕਾਰਣਂ ਜਗਤਃ ਪਰਮ੍
ਜਗਤ ਦਾ ਅਦਿ, ਮੱਧ ਅਤੇ ਅੰਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਕਾਰਣ।
ਸਾਮ੍ਯਾਵਸ੍ਥਿਤਿਮੇਤੇषਾਮਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਕृਤਿਂ ਵਿਦੁਃ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਮਤਾ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਹੀ ਅਵ੍ਯਕਤ, ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।