ਪ੍ਰਧਾਨਂ ਪ੍ਰਕृਤਿਂ ਬੁਦ੍ਧ੍ਵਾ ਕਾਰਣਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਾਦਿਨਃ
ਬ੍ਰਹਮ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮੁਢਲੀ ਕੁਦਰਤ ਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ।
ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਾਨਮਕ੍ਸ਼ਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਨਾਵਬੁਦ੍ਧ੍ਯੇਤ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ
ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਅਬਿਨਾਸੀ ਆਤਮਾ, ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਕੋਈ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।
ਰਗਦ੍ਵੇषਾਦਯੋ ਦੋषਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਨਿਬਨ੍ਧਨਾਃ
ਰਾਗ, ਦਵੇਸ਼ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਦੋਸ਼ ਭਟਕਾਵੇ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਤਦ੍ਵਸ਼ਾਦੇਵ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਸਰ੍ਵਦੇਹਸਮੁਦ੍ਭਵਃ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਬਣਦੇ ਹਨ।
ਏਕਃ ਸ ਭਿਦ੍ਯਤੇ ਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾ ਮਾਯਯਾ ਨ ਸ੍ਵਭਾਵਤਃ
ਉਹ ਇੱਕ ਹੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਮਾਇਆ ਕਰਕੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਤੋਂ ਨਹੀਂ।
ਭੇਦੋ ਵ੍ਯਕ੍ਤਸ੍ਵਭਾਵੇਨ ਸਾ ਚ ਮਾਯਾਤ੍ਮਸਂਸ਼੍ਰਯਾ
ਫਰਕ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਗਟ ਸੁਭਾਵ ਤੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਮਾਇਆ ਦੀ ਅਸਲਤ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਅਨ੍ਤਃ ਕਰਣਜੈਰ੍ਭਾਵੈਰਾਤ੍ਮਾ ਤਦ੍ਵਨ੍ਨ ਲਿਪ੍ਯਤੇ
ਜਿਵੇਂ ਆਤਮਾ ਅੰਦਰਲੇ ਮਨ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਲੱਗਦਾ ਨਹੀਂ, ਇੱਥੇ ਵੀ ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈ।
ਉਪਾਧਿਹੀਨੋ ਵਿਮਲਸ੍ਤਥੈਵਾਤ੍ਮਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤੇ
ਜਦ ਆਤਮਾ ਸਭ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਅਰ੍ਥਸ੍ਵਰੂਪਮੇਵਾਜ੍ਞਾਃ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤ੍ਯਨ੍ਯੇ ਕੁਦृष੍ਟਯਃ
ਅਗਿਆਨੀ ਲੋਕ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਠੀਕ ਨਹੀਂ, ਵਸਤੂ ਦੀ ਸਿਰਫ਼ ਬਾਹਰਲੀ ਸ਼ਕਲ ਹੀ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।
ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਹ੍ਯਰ੍ਥਰੂਪੇਣ ਪੁਰੁषੈਰ੍ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਦृष੍ਟਿਭਿਃ
ਭਟਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਵਸਤੂ ਦੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।
ਰਕ੍ਤਿਕਾਦ੍ਯੁਪਧਾਨੇਨ ਤਦ੍ਵਤ੍ ਪਰਮਪੂਰੁषਃ
ਜਿਵੇਂ ਲਾਲ ਕਪੜਾ ਜਾਂ ਹੋਰ ਪੜ੍ਹਾਵਾਂ ਨਾਲ ਵਸਤੂ ਢੱਕੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਐਸਾ ਹੀ ਪਰਮਪੁਰਖ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਉਪਾਸਿਤਵ੍ਯੋ ਮਨ੍ਤਵ੍ਯਃ ਸ਼੍ਰੋਤਵ੍ਯਸ਼੍ਚ ਮੁਮੁਕ੍ਸ਼ੁਭਿਃ
ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਉਹ ਪੂਜਿਆ, ਸੋਚਿਆ ਤੇ ਸੁਣਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਯੋਗਿਨੋ ऽਵ੍ਯਵਧਾਨੇਨ ਤਦਾ ਸਂਪਦ੍ਯਤੇ ਸ੍ਵਯਮ੍
ਯੋਗੀ ਜਦ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਿੱਧਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਭੂਤੇषੁ ਚਾਤ੍ਮਾਨਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸਂਪਦ੍ਯਤੇ ਤਦਾ
ਫਿਰ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਤਮਾ ਬ੍ਰਹਮ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਏਕੀਭੂਤਃ ਪਰੇਣਾਸੌ ਤਦਾ ਭਵਤਿ ਕੇਵਲਃ
ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨਾਲ ਇਕ ਹੋ ਕੇ, ਕੇਵਲ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਦਾਸਾਵਮृਤੀਭੂਤਃ ਕ੍ਸ਼ੇਮਂ ਗਚ੍ਛਤਿ ਪਣ੍ਡਿਤਃ
ਉਸ ਵੇਲੇ, ਗਿਆਨੀ ਅਮਰ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਤ ਏਵ ਚ ਵਿਸ੍ਤਾਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸਂਪਦ੍ਯਤੇ ਤਦਾ
ਉਸ ਤੋਂ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਮਾਯਾਮਾਤ੍ਰਂ ਜਗਤ੍ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਂ ਤਦਾ ਭਵਤਿ ਨਿਰ੍ਵृਤਃ
ਉਸ ਵੇਲੇ, ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਮਾਇਆ ਹੀ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਸੁਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕੇਵਲਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਜ੍ਞਾਨਂ ਜਾਯਤੇ ऽਸੌ ਤਦਾ ਸ਼ਿਵਃ
ਉਸ ਵੇਲੇ, ਕੇਵਲ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੀ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਸ਼ੁਭ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਦ੍ਵਦਾਤ੍ਮਾਕ੍ਸ਼ਰੇਣਾਸੌ ਨਿष੍ਕਲੇਨੈਕਤਾਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍
ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਅਟੱਲ ਤੇ ਭਾਗ ਰਹਿਤ ਆਤਮਾ ਨਾਲ ਇਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਜ੍ਞਾਨੇਨਾਵृਤਂ ਲੋਕੋ ਵਿਜ੍ਞਾਨਂ ਤੇਨ ਮੁਹ੍ਯਤਿ
ਸੰਸਾਰ ਅਗਿਆਨ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਗਿਆਨ ਭਟਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਜ੍ਞਾਨਮਿਤਰਤ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਵਿਜ੍ਞਾਨਮਿਤਿ ਮੇ ਮਤਮ੍
ਮੇਰੇ ਵਿਚਾਰ ਵਿੱਚ, ਸਾਰਾ ਹੋਰ ਅਗਿਆਨ ਹੈ; ਕੇਵਲ ਗਿਆਨ ਹੀ ਸੱਚ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਵੇਦਾਨ੍ਤਸਾਰਂ ਹਿ ਯੋਗਸ੍ਤਤ੍ਰੈਕਚਿਤ੍ਤਤਾ
ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂਤ ਦਾ ਮੂਲ ਤਾਂ ਯੋਗ ਹੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਏਕਾਗਰ ਚਿੱਤ ਦੀ ਹਾਲਤ ਹੀ ਯੋਗ ਹੈ।
ਯੋਗਜ੍ਞਾਨਾਭਿਯੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਨਾਵਾਪ੍ਯਂ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਕ੍ਵਚਿਤ੍
ਯੋਗ ਦੇ ਗਿਆਨ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਕੋਈ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਕਦੇ ਵੀ ਅਪਹੁੰਚ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ।
ਏਕਂ ਸਾਂਖ੍ਯਂ ਚ ਯੋਗਂ ਚ ਯਃ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਸ ਤਤ੍ਤ੍ਵਵਿਤ੍
ਜੋ ਸੰਖਿਆ ਤੇ ਯੋਗ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਸੱਚ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਮਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਤਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰੈਵ ਨ ਤ੍ਵਾਤ੍ਮੈषਾਮਿਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤਿਃ
ਲੋਕ ਇੱਥੇ-ਉੱਥੇ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਆਤਮਾ ਨਹੀਂ ਡੁੱਬਦੀ—ਇਹ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਵਾਣੀ ਹੈ।
ਜ੍ਞਾਨਯੋਗਾਭਿਯੁਕ੍ਤਸ੍ਤੁ ਦੇਹਾਨ੍ਤੇ ਤਦਵਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍
ਜੋ ਗਿਆਨ ਤੇ ਯੋਗ ਵਿਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਉਸ ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਕੀਰ੍ਤਿਤਃ ਸਰ੍ਵਵੇਦੇषੁ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਾ ਸਰ੍ਵਤੋਮੁਖਃ
ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਵਿਚ ਸਭ-ਵਿਆਪਕ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਮੂੰਹ ਵਾਲਾ ਆਤਮਾ ਹੀ ਉਚਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਤਃ ਪਾਣਿਪਾਦੋ ऽਹਮਨ੍ਤਰ੍ਯਾਮੀ ਸਨਾਤਨਃ
ਮੈਂ ਸਦਾ-ਥਿਰ, ਅੰਦਰ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਹੱਥ ਪੈਰ ਵਾਲਾ ਹਾਂ।
ਅਚਕ੍ਸ਼ੁਰਪਿ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਤਥਾਕਰ੍ਣਃ ਸ਼ृਣੋਮ੍ਯਹਮ੍
ਬਿਨਾ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਵੀ ਮੈਂ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ; ਬਿਨਾ ਕੰਨਾਂ ਦੇ ਵੀ ਮੈਂ ਸੁਣਦਾ ਹਾਂ।