ਤਦਾਧਾਰਮਿਦਂ ਸਰ੍ਵਂ ਸ ਕਾਲਾਗ੍ਨਿਮਪਾਸ਼੍ਰਿਤਃ
ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਉਸ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਾਲਾਗਨੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।
ਵਿषਜ੍ਵਾਲਾਮਯੋ ऽਨ੍ਤੇ ऽਸੌ ਜਗਤ੍ ਸਂਹਰਤਿ ਸ੍ਵਯਮ੍
ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਵਿਸ਼ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਜਲਦਾ ਹੋਇਆ, ਆਪ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਤਾਮਸੀ ਸ਼ਾਂਭਵੀ ਮੂਰ੍ਤਿਃ ਕਾਲੋ ਲੋਕਪ੍ਰਕਾਲਨਃ
ਕਾਲੀ, ਸ਼ਾਂਭਵੀ ਮੂਰਤੀ ਹੀ ਕਾਲ ਹੈ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਅਤਃ ਪਰਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਭੂਰ੍ਲੋਕਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਨਿਰ੍ਣਯਮ੍
ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਸ ਭੂਲੋਕ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰਤਾ ਬਿਆਨ ਕਰਾਂਗਾ।
ਕੁਸ਼ਃ ਕ੍ਰੌਞ੍ਚਸ਼੍ਚ ਸ਼ਾਕਸ਼੍ਚ ਪੁष੍ਕਰਸ਼੍ਚੈਵ ਸਪ੍ਤਮਃ
ਕੁਸ਼, ਕ੍ਰੌਂਚ, ਸ਼ਾਕ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਕਰ ਸੱਤਵੇਂ ਹਨ।
ਦ੍ਵੀਪਾਦ੍ ਦ੍ਵੀਪੋ ਮਹਾਨੁਕ੍ਤਃ ਸਾਗਰਾਦਪਿ ਸਾਗਰਃ
ਹਰ ਟਾਪੂ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਟਾਪੂ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਰ ਸਮੁੰਦਰ ਪਿਛਲੇ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ।
ਦਧ੍ਯੋਦਃ ਕ੍ਸ਼ੀਰਸਲਿਲਃ ਸ੍ਵਾਦੂਦਸ਼੍ਚੇਤਿ ਸਾਗਰਾਃ
ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ: ਦਧਯੋਦ, ਦੁੱਧ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ, ਅਤੇ ਮਿੱਠੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ।
ਦ੍ਵੀਪੈਸ਼੍ਚ ਸਪ੍ਤਭਿਰ੍ਯੁਕ੍ਤਾ ਯੋਜਨਾਨਾਂ ਸਮਾਸਤਃ
ਇਹ ਸੱਤ ਟਾਪੂਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜੋ ਯੋਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਪੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤਸ੍ਯ ਮਧ੍ਯੇ ਮਹਾਮੇਰੁਰ੍ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਃ ਕਨਕਪ੍ਰਭਃ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਮਹਾਂ ਮੇਰੂ ਪਰਬਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।
ਪ੍ਰਵਿष੍ਟਃ षੋਡਸ਼ਾਧਸ੍ਤਾਦ੍ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਨ੍ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਵਿਸ੍ਤृਤਃ
ਇਹ ਪਰਬਤ ਸੋਲਾਂ ਇਕਾਈਆਂ ਹੇਠਾਂ ਅਤੇ ਬਤੀਹ ਮੂੜ ਉੱਤੇ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਭੂਪਦ੍ਮਾਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਸ਼ੈਲੋ ऽਸੌ ਕਰ੍ਣਿਕਾਤ੍ਵੇਨ ਸਂਸ੍ਥਿਤਃ
ਉਹ ਪਰਬਤ ਧਰਤੀ-ਕਮਲ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਆਧਾਰ ਬਣਾਈ ਹੋਇਆ, ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਟਿਕਿਆ ਹੈ।
ਨੀਲਃ ਸ਼੍ਵੇਤਸ਼੍ਚ ਸ਼ृਙ੍ਗੀ ਚ ਉਤ੍ਤਰੇ ਵਰ੍षਪਰ੍ਵਤਾਃ
ਨੀਲਾ, ਸ਼੍ਵੇਤ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰਿੰਗੀ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਹਨ।
ਸਹਸ੍ਤ੍ਰਦ੍ਵਿਤਯੋਚ੍ਛ੍ਰਾਯਾਸ੍ਤਾਵਦ੍ਵਿਸ੍ਤਾਰਿਣਸ਼੍ਚ ਤੇ
ਉਹ ਹਰ ਇੱਕ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਉਚਾਈ ਤੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਚੌੜੇ ਵੀ ਹਨ।
ਹਰਿਵਰ੍षਂ ਤਥੈਵਾਨ੍ਯਨ੍ਮੇਰੋਰ੍ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਤੋ ਦ੍ਵਿਜਾਃ
ਮੇਰੂ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ, ਹਰੀਵਰਸ਼ ਵੀ ਹੈ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮੇ।
ਉਤ੍ਤਰਾਃ ਕੁਰਵਸ਼੍ਚੈਵ ਯਥੈਤੇ ਭਰਤਾਸ੍ਤਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਭਾਰਤ ਹਨ, ਉੱਤਰ ਦੇ ਕੁਰੁ ਵੀ ਐਸੇ ਹੀ ਹਨ।
ਇਲਾਵृਤਂ ਚ ਤਨ੍ਮਧ੍ਯੇ ਤਨ੍ਮਧ੍ਯੇ ਮੇਰੁਰੁਚ੍ਛ੍ਰਿਤਃ
ਉਸ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇਲਾਵ੍ਰਿਤ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਉਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਵਿष੍ਕਮ੍ਭਾ ਰਚਿਤਾ ਮੇਰੋਰ੍ਯੋਜਨਾਯੁਤਮੁਚ੍ਛ੍ਰਿਤਾਃ
ਮੇਰੂ ਉੱਤੇ ਬਣੇ ਹੋਏ ਢਾਂਚੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਉੱਚੇ ਹਨ।
ਵਿਪੁਲਃ ਪਸ਼੍ਚਿਮੇ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਸੁਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ਼੍ਚੋਤ੍ਤਰੇ ਸ੍ਮृਤਃ
ਪੱਛਮੀ ਪਾਸੇ ਵੱਡਾ ਵਿਪੁਲਾ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਤੇ ਉੱਤਰੀ ਪਾਸੇ ਸੁਪਾਰਸ਼ਵਾ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜਮ੍ਬੂਦ੍ਵੀਪਸ੍ਯ ਸਾ ਜਮ੍ਬੂਰ੍ਨਾਮਹੇਤੁਰ੍ਮਹਰ੍षਯਃ
ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਦਾ ਜੰਬੂ ਨਾਮ ਰੱਖਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਹੈ।
ਪਤਨ੍ਤਿ ਭੂਭृਤਃ ਪृष੍ਠੇ ਸ਼ੀਰ੍ਯਮਾਣਾਨਿ ਸਰ੍ਵਤਃ
ਜੰਬੂ ਦੇ ਫਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਥਾਂ-ਥਾਂ ਤੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸਰਿਤ੍ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ ਚਾਪਿ ਪੀਯਤੇ ਤਤ੍ਰ ਵਾਸਿਭਿਃ
ਉਥੇ ਇੱਕ ਦਰਿਆ ਵਗਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਪਾਣੀ ਵਸਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਪੀਂਦੇ ਹਨ।
ਤਤ੍ਪਾਨਾਤ੍ ਸੁਸ੍ਥਮਨਸਾਂ ਨਰਾਣਾਂ ਤਤ੍ਰ ਜਾਯਤੇ
ਉਹ ਪਾਣੀ ਪੀਣ ਨਾਲ ਉਥੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੱਤ ਸਚੀ ਤੇ ਸੁਧਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਜਾਮ੍ਬੂਨਦਾਖ੍ਯਂ ਭਵਤਿ ਸੁਵਰ੍ਣਂ ਸਿਦ੍ਧਭੂषਣਮ੍
ਉਸ ਤੋਂ ਜੰਬੂਨਦਾ ਨਾਮ ਦਾ ਸੋਨਾ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਿੱਧਾਂ ਦੀ ਸਜਾਵਟ ਲਈ ਯੋਗ ਹੈ।
ਵਰ੍षੇ ਦ੍ਵੇ ਤੁ ਮੁਨਿਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾਸ੍ਤਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਇਲਾਵृਤਮ੍
ਹੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਉਹ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇਲਾਵ੍ਰਿਤ ਹੈ।
ਵੈਭ੍ਰਾਜਂ ਪਸ਼੍ਚਿਮੇ ਵਿਦ੍ਯਾਦੁਤ੍ਤਰੇ ਸਵਿਤੁਰ੍ਵਨਮ੍
ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਵੈਭ੍ਰਾਜਾ ਹੈ, ਤੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਸਵਿਤਰ ਦਾ ਜੰਗਲ ਹੈ।
ਸਰਾਂਸ੍ਯੇਤਾਨਿ ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਦੇਵਯੋਗ੍ਯਾਨਿ ਸਰ੍ਵਦਾ
ਇਹ ਚਾਰ ਝੀਲਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਯੋਗ ਹਨ।
ਵੈਕਙ੍ਕੋ ਮਣਿਸ਼ੈਲਸ਼੍ਚ ऋਕ੍ਸ਼ਵਾਂਸ਼੍ਚਾਚਲੋਤ੍ਤਮਾਃ
ਵੈਕੰਕ, ਮਣਿਸ਼ੈਲ ਤੇ ਰਿਕਸ਼ਵਾਨ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪਹਾੜ ਹਨ।
ਇਤ੍ਯੇਤੇ ਦੇਵਰਚਿਤਾਃ ਸਿਦ੍ਧਾਵਾਸਾਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ
ਇਹ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਏ ਹੋਏ, ਸਿੱਧਾਂ ਦੇ ਵਾਸ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ।
ਤ੍ਰਿਕੂਟਸ਼ਿਖਰਸ਼੍ਚੈਵ ਪਤਙ੍ਗੋ ਰੁਚਕਸ੍ਤਥਾ
ਤ੍ਰਿਕੂਟ, ਸ਼ਿਖਰ, ਪਤੰਗਾ ਤੇ ਰੁਚਕ ਵੀ ਨਾਮ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸਮੂਲੋ ਵਸੁਧਾਰਸ਼੍ਚ ਕੁਰਵਸ਼੍ਚੈਵ ਸਾਨੁਮਾਨ੍
ਸਮੂਲਾ, ਵਸੁਧਾਰਾ, ਕੁਰੁ ਤੇ ਸਾਨੁਮਾਨ ਵੀ ਉਲੇਖ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।