ਨृਪੇਣ ਬਲਿਨਾ ਚੈਵ ਪਾਤਾਲਸ੍ਵਰ੍ਗਵਾਸਿਨਾ
ਪਾਤਾਲ-ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਜਾ ਦੁਆਰਾ।
ਸਿਤਂ ਹਿ ਵਿਤਲਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਤਲਂ ਚੈਵ ਸਿਤੇਤਰਮ੍
ਵਿਤਲ ਨੂੰ ਚਿੱਟਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਤਲ ਨੂੰ ਵੀ ਚਿੱਟਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਰਸਾਤਲਮਿਤਿ ਖ੍ਯਾਤਂ ਤਥਾਨ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਨਿषੇਵਿਤਮ੍
ਰਸਾਤਲ ਇਸ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਵਿਆਪਤ ਹੈ।
ਤਲਾਤਲਮਿਤਿ ਖ੍ਯਾਤਂ ਸਰ੍ਵਸ਼ੋਭਾਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍
ਤਲਾਤਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਪੂਰ੍ਵਦੇਵੈਃ ਸਮਾਕੀਰ੍ਣਂ ਸੁਤਲਂ ਚ ਤਥਾਪਰੈਃ
ਸੁਤਲ ਪੁਰਾਣੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਮਹਾਨ੍ਤਕਾਦ੍ਯੈਰ੍ਨਾਗੈਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਹ੍ਮਾਦੇਨਾਸੁਰੇਣ ਚ
ਮਹਾਂਤਕ ਆਦਿ ਵੱਡੇ ਨਾਗਾਂ ਅਤੇ ਅਸੁਰ ਪ੍ਰਹਮਾਦਾ ਦੁਆਰਾ।
ਮਹਾਜਮ੍ਭੇਨ ਵੀਰੇਣ ਹਯਗ੍ਰੀਵੇਣ ਵੈ ਤਥਾ
ਮਹਾਨ ਜੰਭ ਅਤੇ ਸ਼ੂਰ ਹਯਗਰੀਵ ਦੇ ਦੁਆਰਾ,
ਤਥਾਨ੍ਯੈਰ੍ਵਿਵਧੈਰ੍ਨਾਗੈਸ੍ਤਲਂ ਚੈਵ ਸੁਸ਼ੋਭਨਮ੍
ਅਤੇ ਹੋਰ ਭਿਆਨਕ ਨਾਗਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਸੁੰਦਰ ਪਾਤਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਪਾਪਿਨਸ੍ਤੇषੁ ਪਚ੍ਯਨ੍ਤੇ ਨ ਤੇ ਵਰ੍ਣਯਿਤੁਂ ਕ੍ਸ਼ਮਾਃ
ਉਥੇ ਮੰਦ ਲੋਕ ਸਜ਼ਾ ਭੁਗਤਦੇ ਹਨ; ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਬਿਆਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ।
ਕਾਲਾਗ੍ਨਿਰੁਦ੍ਰੋ ਯੋਗਾਤ੍ਮਾ ਨਾਰਸਿਂਹੋ ऽਪਿ ਮਾਧਵਃ
ਕਾਲਾਗਨੀ, ਰੁਦ੍ਰ, ਯੋਗ ਦਾ ਸਰੂਪ, ਨਾਰਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਾਧਵ ਵੀ,
ਤਦਾਧਾਰਮਿਦਂ ਸਰ੍ਵਂ ਸ ਕਾਲਾਗ੍ਨਿਮਪਾਸ਼੍ਰਿਤਃ
ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਉਸ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਾਲਾਗਨੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।
ਵਿषਜ੍ਵਾਲਾਮਯੋ ऽਨ੍ਤੇ ऽਸੌ ਜਗਤ੍ ਸਂਹਰਤਿ ਸ੍ਵਯਮ੍
ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਵਿਸ਼ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਜਲਦਾ ਹੋਇਆ, ਆਪ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਤਾਮਸੀ ਸ਼ਾਂਭਵੀ ਮੂਰ੍ਤਿਃ ਕਾਲੋ ਲੋਕਪ੍ਰਕਾਲਨਃ
ਕਾਲੀ, ਸ਼ਾਂਭਵੀ ਮੂਰਤੀ ਹੀ ਕਾਲ ਹੈ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਅਤਃ ਪਰਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਭੂਰ੍ਲੋਕਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਨਿਰ੍ਣਯਮ੍
ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਸ ਭੂਲੋਕ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰਤਾ ਬਿਆਨ ਕਰਾਂਗਾ।
ਕੁਸ਼ਃ ਕ੍ਰੌਞ੍ਚਸ਼੍ਚ ਸ਼ਾਕਸ਼੍ਚ ਪੁष੍ਕਰਸ਼੍ਚੈਵ ਸਪ੍ਤਮਃ
ਕੁਸ਼, ਕ੍ਰੌਂਚ, ਸ਼ਾਕ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਕਰ ਸੱਤਵੇਂ ਹਨ।
ਦ੍ਵੀਪਾਦ੍ ਦ੍ਵੀਪੋ ਮਹਾਨੁਕ੍ਤਃ ਸਾਗਰਾਦਪਿ ਸਾਗਰਃ
ਹਰ ਟਾਪੂ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਟਾਪੂ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਰ ਸਮੁੰਦਰ ਪਿਛਲੇ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ।
ਦਧ੍ਯੋਦਃ ਕ੍ਸ਼ੀਰਸਲਿਲਃ ਸ੍ਵਾਦੂਦਸ਼੍ਚੇਤਿ ਸਾਗਰਾਃ
ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ: ਦਧਯੋਦ, ਦੁੱਧ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ, ਅਤੇ ਮਿੱਠੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ।
ਦ੍ਵੀਪੈਸ਼੍ਚ ਸਪ੍ਤਭਿਰ੍ਯੁਕ੍ਤਾ ਯੋਜਨਾਨਾਂ ਸਮਾਸਤਃ
ਇਹ ਸੱਤ ਟਾਪੂਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜੋ ਯੋਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਪੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤਸ੍ਯ ਮਧ੍ਯੇ ਮਹਾਮੇਰੁਰ੍ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਃ ਕਨਕਪ੍ਰਭਃ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਮਹਾਂ ਮੇਰੂ ਪਰਬਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।
ਪ੍ਰਵਿष੍ਟਃ षੋਡਸ਼ਾਧਸ੍ਤਾਦ੍ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਨ੍ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਵਿਸ੍ਤृਤਃ
ਇਹ ਪਰਬਤ ਸੋਲਾਂ ਇਕਾਈਆਂ ਹੇਠਾਂ ਅਤੇ ਬਤੀਹ ਮੂੜ ਉੱਤੇ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਭੂਪਦ੍ਮਾਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਸ਼ੈਲੋ ऽਸੌ ਕਰ੍ਣਿਕਾਤ੍ਵੇਨ ਸਂਸ੍ਥਿਤਃ
ਉਹ ਪਰਬਤ ਧਰਤੀ-ਕਮਲ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਆਧਾਰ ਬਣਾਈ ਹੋਇਆ, ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਟਿਕਿਆ ਹੈ।
ਨੀਲਃ ਸ਼੍ਵੇਤਸ਼੍ਚ ਸ਼ृਙ੍ਗੀ ਚ ਉਤ੍ਤਰੇ ਵਰ੍षਪਰ੍ਵਤਾਃ
ਨੀਲਾ, ਸ਼੍ਵੇਤ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰਿੰਗੀ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਹਨ।
ਸਹਸ੍ਤ੍ਰਦ੍ਵਿਤਯੋਚ੍ਛ੍ਰਾਯਾਸ੍ਤਾਵਦ੍ਵਿਸ੍ਤਾਰਿਣਸ਼੍ਚ ਤੇ
ਉਹ ਹਰ ਇੱਕ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਉਚਾਈ ਤੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਚੌੜੇ ਵੀ ਹਨ।
ਹਰਿਵਰ੍षਂ ਤਥੈਵਾਨ੍ਯਨ੍ਮੇਰੋਰ੍ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਤੋ ਦ੍ਵਿਜਾਃ
ਮੇਰੂ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ, ਹਰੀਵਰਸ਼ ਵੀ ਹੈ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮੇ।
ਉਤ੍ਤਰਾਃ ਕੁਰਵਸ਼੍ਚੈਵ ਯਥੈਤੇ ਭਰਤਾਸ੍ਤਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਭਾਰਤ ਹਨ, ਉੱਤਰ ਦੇ ਕੁਰੁ ਵੀ ਐਸੇ ਹੀ ਹਨ।
ਇਲਾਵृਤਂ ਚ ਤਨ੍ਮਧ੍ਯੇ ਤਨ੍ਮਧ੍ਯੇ ਮੇਰੁਰੁਚ੍ਛ੍ਰਿਤਃ
ਉਸ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇਲਾਵ੍ਰਿਤ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਉਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਵਿष੍ਕਮ੍ਭਾ ਰਚਿਤਾ ਮੇਰੋਰ੍ਯੋਜਨਾਯੁਤਮੁਚ੍ਛ੍ਰਿਤਾਃ
ਮੇਰੂ ਉੱਤੇ ਬਣੇ ਹੋਏ ਢਾਂਚੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਉੱਚੇ ਹਨ।
ਵਿਪੁਲਃ ਪਸ਼੍ਚਿਮੇ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਸੁਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ਼੍ਚੋਤ੍ਤਰੇ ਸ੍ਮृਤਃ
ਪੱਛਮੀ ਪਾਸੇ ਵੱਡਾ ਵਿਪੁਲਾ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਤੇ ਉੱਤਰੀ ਪਾਸੇ ਸੁਪਾਰਸ਼ਵਾ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜਮ੍ਬੂਦ੍ਵੀਪਸ੍ਯ ਸਾ ਜਮ੍ਬੂਰ੍ਨਾਮਹੇਤੁਰ੍ਮਹਰ੍षਯਃ
ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਦਾ ਜੰਬੂ ਨਾਮ ਰੱਖਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਹੈ।
ਪਤਨ੍ਤਿ ਭੂਭृਤਃ ਪृष੍ਠੇ ਸ਼ੀਰ੍ਯਮਾਣਾਨਿ ਸਰ੍ਵਤਃ
ਜੰਬੂ ਦੇ ਫਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਥਾਂ-ਥਾਂ ਤੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।