ਭਾਸਤੇ ਵੇਦਵਿਦੁषਾਂ ਨੀਲਗ੍ਰੀਵਃ ਸਨਾਤਨਃ
ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਨੀਲਾ ਗਲਾ ਵਾਲਾ ਉਹ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵਿਚ ਚਮਕਦਾ ਹੈ ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।
ਸ੍ਥਾਨਂ ਤਦ੍ ਵਿਦੁਰਾਦਿਤ੍ਯਂ ਵੇਦਜ੍ਞਾ ਵੇਦਵਿਗ੍ਰਹਮ੍
ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ ਉਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ।
ਕਰੋਤਿ ਨਿਯਤਂ ਕਾਲਂ ਕਾਲਾਤ੍ਮਾ ਹ੍ਯੈਸ਼੍ਵਰੀ ਤਨੁਃ
ਕਾਲ ਦਾ ਰੱਬ, ਜਿਸ ਦੀ ਰੂਪ ਇਸ਼ਵਰੀ ਹੈ, ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਸਦਾ ਠੀਕ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਤੇषਾਂ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾਃ ਪੁਨਃ ਸਪ੍ਤ ਰਸ਼੍ਮਯੋ ਗ੍ਰਹਯੋਨਯਃ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸੱਤ ਰੋਸ਼ਨੀਆਂ, ਜੋ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੀ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਹਨ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹਨ।
ਵਿਸ਼੍ਵਵ੍ਯਚਾਃ ਪੁਨਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯਃ ਸਂਯਦ੍ਵਸੁਰਤਃ ਪਰਃ
ਇੱਕ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਚਾ ਹੈ, ਤੇ ਦੂਜਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ, ਸੰਯਦਵਸੁ ਹੈ।
ਸੁਪੁਮ੍ਨਃ ਸੂਰ੍ਯਰਸ਼੍ਮਿਸ੍ਤੁ ਪੁष੍ਣਾਤਿ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਦ੍ਯੁਤਿਮ੍
ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ 'ਸੁਪੁੰਨਾ' ਹਮੇਸ਼ਾ ਠੰਡੀ ਚਮਕ ਨੂੰ ਪਾਲਦੀ ਹੈ।
ਹਰਿਕੇਸ਼ਸ੍ਤੁ ਯਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੋ ਰਸ਼੍ਮਿਰ੍ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਪੋषਕਃ
ਜੋ ਰੋਸ਼ਨੀ 'ਹਰਿਕੇਸ਼' ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਤਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਪਾਲਦੀ ਹੈ।
ਵਿਸ਼੍ਵਵ੍ਯਚਾਸ੍ਤੁ ਯੋ ਰਸ਼੍ਮਿਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਪੁष੍ਣਾਤਿ ਨਿਤ੍ਯਦਾ
ਜੋ ਰੋਸ਼ਨੀ 'ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਚਾ' ਹੈ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸ਼ੁਕਰ ਨੂੰ ਪਾਲਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ਨੈਸ਼੍ਚਰਂ ਪ੍ਰਪੁष੍ਣਾਤਿ ਸਪ੍ਤਮਸ੍ਤੁ ਸੁਰਾਟ੍ ਤਥਾ
ਸੱਤਵੀਂ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ 'ਸੁਰਾਟ' ਹੈ, ਸ਼ਨੀ ਨੂੰ ਵੀ ਪਾਲਦੀ ਹੈ।
ਵਰ੍ਧਨ੍ਤੇ ਵਰ੍ਧਿਤਾ ਨਿਤ੍ਯਂ ਨਿਤ੍ਯਮਾਪ੍ਯਾਯਯਨ੍ਤਿ ਚ
ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਧਦੇ ਹਨ ਤੇ ਵਧ ਕੇ ਸਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਆਦਾਨਾਨ੍ਨਿਤ੍ਯਮਾਦਿਤ੍ਯਸ੍ਤੇਜਸਾਂ ਤਮਸਾਂ ਪ੍ਰਭੁਃ
ਸੂਰਜ, ਜੋ ਚਮਕ ਤੇ ਹਨੇਰੇ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੈ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਥਾਵਰਾਞ੍ਜਙ੍ਗਮਾਂਸ਼੍ਚੈਵ ਯਚ੍ਚ ਕੁਲ੍ਯਾਦਿਕਂ ਪਯਃ
ਜੋ ਅਡੋਲ ਤੇ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਹਨ, ਤੇ ਦਰਿਆ ਆਦਿ ਦਾ ਪਾਣੀ ਵੀ।
ਤਾਸਾਂ ਚਤੁਃ ਸ਼ਤਂ ਨਾਡ੍ਯੋ ਵਰ੍षਨ੍ਤੇ ਚਿਤ੍ਰਮੂਰ੍ਤਯਃ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਚਾਰ ਸੌ ਨਾਡੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਅਜਬ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਅਮृਤਾ ਨਾਮ ਤਾਃ ਸਰ੍ਵਾ ਰਸ਼੍ਮਯੋ ਵृष੍ਟਿਸਰ੍ਜਨਾਃ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਰੋਸ਼ਨੀਆਂ ਨੂੰ 'ਅੰਮ੍ਰਿਤ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਵਰਖਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਸ੍ਤਾ ਨਾਮਤਃ ਸਰ੍ਵਾਃ ਪੀਤਾਭਾਃ ਸ੍ਯੁਰ੍ਗਭਸ੍ਤਯਃ
ਜੋ ਰੋਸ਼ਨੀਆਂ 'ਚੰਦ' ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਸੁਨਹਿਰੀ ਰੰਗ ਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਸ੍ਤਾ ਨਾਮਤਃ ਸਰ੍ਵਾਸ੍ਤ੍ਰਿਵਿਧਾ ਘਰ੍ਮਸਰ੍ਜਨਾਃ
ਜੋ ਰੋਸ਼ਨੀਆਂ 'ਸ਼ੁਕਰ' ਨਾਮ ਨਾਲ ਹਨ, ਉਹ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਗਰਮੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਅਮृਤੇਨ ਸੁਰਾਨ੍ ਸਰ੍ਵਾਂਸ੍ਤ੍ਰਿਭਿਸ੍ਤ੍ਰਰਿਂਸ੍ਤਰ੍ਪਯਤ੍ਯਸੌ
ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਤਿੰਨ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਹੇਮਨ੍ਤੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰੇ ਚੈਵ ਹਿਮਮੁਤ੍ਸृਜਤਿ ਤ੍ਰਿਭਿਃ
ਹੇਮੰਤ ਤੇ ਸੀਤਲ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਤਿੰਨ ਰੋਸ਼ਨੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਹਿਮ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਚੈਤ੍ਰੇ ਮਾਸਿ ਭਵੇਦਂਸ਼ੋ ਧਾਤਾ ਵੈਸ਼ਾਖਤਾਪਨਃ
ਚੈਤ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ 'ਧਾਤਾ' ਨਾਂ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਵਿਸਾਖ ਵਿੱਚ 'ਤਾਪਨ'।
ਵਿਵਸ੍ਵਾਨ੍ ਸ਼੍ਰਾਵਣੇ ਮਾਸਿ ਪ੍ਰੌष੍ਠਪਦ੍ਯਾਂ ਭਗਃ ਸ੍ਮृਤਃ
ਸਾਵਣ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ 'ਵਿਵਸਵਾਨ' ਨਾਂ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਪ੍ਰੌਸ਼ਠਪਦ ਵਿੱਚ 'ਭਾਗ'।
ਮਾਰ੍ਗਸ਼ੀਰ੍ष ਭਵੇਨ੍ਮਿਤ੍ਰਃ ਪੌषੇ ਵਿष੍ਣੁਃ ਸਨਾਤਨਃ
ਮਾਰਗਸ਼ੀਰ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ 'ਮਿਤ੍ਰ', ਤੇ ਪੌਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਦਾ-ਕਾਇਮ 'ਵਿਸ਼ਨੂ'।
षਡ੍ਭਿਃ ਸਹਸ੍ਤ੍ਰੈਃ ਪੂषਾ ਤੁ ਦੇਵੋਂਸ਼ਃ ਸਪ੍ਤਭਿਸ੍ਤਥਾ
ਦੇਵਤਾ 'ਪੂਸ਼ਨ' ਕੋਲ ਛੇ ਹਜ਼ਾਰ ਰੋਸ਼ਨੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ 'ਸਪਤਭਿਸ' ਨਾਂ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵੀ।
ਵਿਵਸ੍ਵਾਨ੍ ਦਸ਼ਭਿਃ ਪਾਤਿ ਪਾਤ੍ਯੇਕਾਦਸ਼ਭਿਰ੍ਭਗਃ
'ਵਿਵਸਵਾਨ' ਦਸ ਰੋਸ਼ਨੀਆਂ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ 'ਭਾਗ' ਗਿਆਰਾਂ ਨਾਲ।
षਡ੍ਭੀ ਰਸ਼੍ਮਿਸਹਸ੍ਤ੍ਰੈਸ੍ਤੁ ਵਿष੍ਣੁਸ੍ਤਪਤਿ ਵਿਸ਼੍ਵਸृਕ੍
ਵਿਸ਼ਨੂ, ਜੋ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ ਹੈ, ਛੇ ਹਜ਼ਾਰ ਰੋਸ਼ਨੀਆਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਹੇਮਨ੍ਤੇ ਤਾਮ੍ਰਵਰ੍ਣਃ ਸ੍ਯਾਚ੍ਛਿਸ਼ਿਰੇ ਲੋਹਿਤੋ ਰਵਿਃ
ਹੇਮੰਤ ਵਿੱਚ ਉਹ ਤਾਮਰ ਰੰਗ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸੀਤਲ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਰਵੀ ਲਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸੂਰ੍ਯੋ ऽਮਰਤ੍ਵਮਮृਤੇ ਤ੍ਰਯਂ ਤ੍ਰਿषੁ ਨਿਯਚ੍ਛਤਿ
ਸੂਰਜ ਤਿੰਨ ਢੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਅਮਰਤਾ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਤੇ ਤਿੰਨ ਗੁਣ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਭੌਮੋ ਮਨ੍ਦਸ੍ਤਥਾ ਰਾਹੁਃ ਕੇਤੁਮਾਨਪਿ ਚਾष੍ਟਮਃ
ਭੂਮ, ਮੰਦ, ਰਾਹੂ ਤੇ ਕੇਤੂ ਵੀ ਅੱਠਵੇਂ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਭ੍ਰਾਮ੍ਯਮਾਣਾ ਯਥਾਯੋਗਂ ਭ੍ਰਮਨ੍ਤ੍ਯਨੁਦਿਵਾਕਰਮ੍
ਇਹ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਚਲਦੇ ਹਨ।
ਯਸ੍ਮਾਦ੍ ਵਹਤਿ ਤਾਨ੍ ਵਾਯੁਃ ਪ੍ਰਵਹਸ੍ਤੇਨ ਸ ਸ੍ਮृਤਃ
ਕਿਉਂਕਿ ਹਵਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ 'ਪ੍ਰਵਾਹ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਾਮਦਕ੍ਸ਼ਿਣਤੋ ਯੁਕ੍ਤਾ ਦਸ਼ ਤੇਨ ਨਿਸ਼ਾਕਰਃ
ਦਸ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ ਖੱਬੇ ਤੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ 'ਨਿਸ਼ਾਕਰ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।