ਏषਾਂ ਵਂਸ਼ਪ੍ਰਸੂਤੈਸ਼੍ਚ ਭੁਕ੍ਤੇਯਂ ਪृਥਿਵੀ ਪੁਰਾ
ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਇਸ ਧਰਤੀ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲਿਆ।
ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਮਾਨਂ ਵੋ ਨ ਸ਼ਕ੍ਯਂ ਵਿਸ੍ਤਰੇਣ ਤੁ
ਇਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਵਿਆਪਕਤਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸਣੀ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ।
ਜਨਸ੍ਤਪਸ਼੍ਚ ਸਤ੍ਯਂ ਚ ਲੋਕਾਸ੍ਤ੍ਵਣ੍ਡੋਦ੍ਭਵਾ ਮਤਾਃ
ਜਨਲੋਕ, ਤਪਲੋਕ ਤੇ ਸਤ੍ਯਲੋਕ ਅੰਡ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤਾਵਦ੍ ਭੂਰ੍ਲੋਕ ਆਖ੍ਯਾਤਃ ਪੁਰਾਣੇ ਦ੍ਵਿਜਪੁਙ੍ਗਵਾਃ
ਹੁਣ ਤੱਕ ਭੂਰਲੋਕ ਪੁਰਾਣੇ ਵਿਚ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਦੋਹਾਂ ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ।
ਭੁਵਰ੍ਲੋਕੋ ऽਪਿ ਤਾਵਾਨ੍ਸ੍ਯਾਨ੍ਮਣ੍ਡਲਾਦ੍ ਭਾਸ੍ਕਰਸ੍ਯ ਤੁ
ਭੁਵਰਲੋਕ ਵੀ ਸੂਰਜ ਦੇ ਗੋਲ ਦੇ ਉਤਨੇ ਹੀ ਵਿਆਪਕ ਹੈ।
ਸ੍ਵਰ੍ਲੋਕਃ ਸ ਸਮਾਖ੍ਯਾਤਸ੍ਤਤ੍ਰ ਵਾਯੋਸ੍ਤੁ ਨੇਮਯਃ
ਸਵਰਲੋਕ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਉਥੇ ਵਾਯੂ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਹਨ।
ਸਂਵਹੋ ਵਿਵਹਸ਼੍ਚਾਥ ਤਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਪਰਾਵਹਃ
ਉਥੇ ਸੰਵਹਾ ਤੇ ਵਿਵਹਾ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਉਪਰ ਪਰਾਵਹਾ ਹੈ।
ਭੂਮੇਰ੍ਯੋਜਨਲਕ੍ਸ਼ੇ ਤੁ ਭਾਨੋਰ੍ਵੈ ਮਣ੍ਡਲਂ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਇੱਕ ਲੱਖ ਯੋਜਨ ਦੂਰ ਸੂਰਜ ਦਾ ਗੋਲ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਮਣ੍ਡਲਂ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਂ ਤਲ੍ਲਕ੍ਸ਼ੇਣ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤੇ
ਉਸੇ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਸਾਰੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦਾ ਗੋਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਤਾਵਤ੍ਪ੍ਰਮਾਣਭਾਗੇ ਤੁ ਬੁਧਸ੍ਯਾਪ੍ਯੁਸ਼ਨਾਃ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਉਸੇ ਮਾਪ ਦੇ ਹਿੱਸੇ 'ਚ ਬੁਧ ਤੇ ਉਸ਼ਨਾ ਗ੍ਰਹਿ ਵੀ ਸਥਿਤ ਹਨ।
ਲਕ੍ਸ਼ਦ੍ਵਯੇਨ ਭੌਮਸ੍ਯ ਸ੍ਥਿਤੋ ਦੇਵਪੁਰੋਹਿਤਃ
ਪ੍ਰਥਵੀ ਤੋਂ ਦੋ ਲੱਖ ਯੋਜਨ ਦੂਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪੁਰੋਹਿਤ ਖੜਾ ਹੈ।
ਸਪ੍ਤਰ੍षਿਮਣ੍ਡਲਂ ਤਸ੍ਮਾਲ੍ਲਕ੍ਸ਼ਮਾਤ੍ਰੇ ਪ੍ਰਿਕਾਸ਼ਤੇ
ਉਥੋਂ ਇੱਕ ਲੱਖ ਯੋਜਨ ਦੂਰ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਗੋਲ ਚੱਕਰ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ਰ ਧਰ੍ਮਃ ਸ ਭਗਵਾਨ੍ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਨਾਰਾਯਣਃ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਉਥੇ ਧਰਮ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨਾਰਾਇਣ ਹੀ ਹੈ।
ਤ੍ਰਿਗੁਣਸ੍ਤਸ੍ਯ ਵਿਸ੍ਤਾਰੋ ਮਣ੍ਡਲਸ੍ਯ ਪ੍ਰਮਾਣਤਃ
ਉਸ ਚੱਕਰ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਤਿੰਨ ਗੁਣੀ ਮਾਪੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤੁਲ੍ਯਸ੍ਤਯੋਸ੍ਤੁ ਸ੍ਵਰ੍ਭਾਨੁਰ੍ਭੂਤ੍ਵਾਧਸ੍ਤਾਤ੍ ਪ੍ਰਸਰ੍ਪਤਿ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਸਵਰਭਾਨੁ ਸਮਾਨ ਮਾਪ ਹੋ ਕੇ ਹੇਠਾਂ ਚਲਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਰ੍ਭਾਨੋਸ੍ਤੁ ਵृਹਤ੍ ਸ੍ਥਾਨਂ ਤृਤੀਯਂ ਯਤ੍ ਤਮੋਮਯਮ੍
ਸਵਰਭਾਨੁ ਦਾ ਵੱਡਾ ਥਾਂ, ਤੀਜਾ, ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਭਾਰ੍ਗਵਾਤ੍ ਪਾਦਹੀਨਸ੍ਤੁ ਵਿਜ੍ਞੇਯੋ ਵੈ ਬृਹਸ੍ਪਤਿਃ
ਭਾਰਗਵ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਪੈਰ ਇਕ ਪੈਰ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਘੱਟ ਹੈ।
ਵਿਸ੍ਤਾਰਾਨ੍ਮਣ੍ਡਲਾਚ੍ਚੈਵ ਪਾਦਹੀਨਸ੍ਤਯੋਰ੍ਬੁਧਃ
ਚੌੜਾਈ ਅਤੇ ਚੱਕਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨਾਲੋਂ ਬੁਧ ਵੀ ਇਕ ਪੈਰ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਘੱਟ ਹੈ।
ਬੁਧੇਨ ਤਾਨਿ ਤੁਲ੍ਯਾਨਿ ਵਿਸ੍ਤਾਰਾਨ੍ਮਣ੍ਡਲਾਤ੍ ਤਥਾ
ਬੁਧ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹਨਾਂ ਦੂਰੀਆਂ ਅਤੇ ਚੱਕਰ ਵੀ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਹਨ।
ਸ਼ਤਾਨਿ ਪਞ੍ਚ ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਤ੍ਰੀਣਿ ਦ੍ਵੇ ਚੈਵ ਯੋਜਨੇ
ਉਥੇ ਪੰਜ, ਚਾਰ, ਤਿੰਨ ਅਤੇ ਦੋ ਸੌ ਯੋਜਨ ਹਨ।
ਯੋਜਨਾਨ੍ਯਰ੍ਧਮਾਤ੍ਰਾਣਿ ਤੇਭ੍ਯੋ ਹ੍ਰਸ੍ਵਂ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਧ-ਯੋਜਨ ਦੀ ਮਾਪ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਤੋਂ ਘੱਟ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ।
ਸੌਰੋ ऽਙ੍ਗਿਰਾਸ਼੍ਚ ਵਕ੍ਰਸ਼੍ਚ ਜ੍ਞੇਯਾ ਮਨ੍ਦਵਿਚਾਰਿਣਃ
ਸ਼ਨੀ, ਅੰਗਿਰਾ ਅਤੇ ਵਕ੍ਰਾ ਮੰਦੇ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸੂਰ੍ਯਃ ਸੌਮੋ ਬੁਧਸ਼੍ਚੈਵ ਭਾਰ੍ਗਵਸ਼੍ਚੈਵ ਸ਼ੀਘ੍ਰਗਾਃ
ਸੂਰਜ, ਚੰਦ, ਬੁਧ ਅਤੇ ਭਾਰਗਵ ਤੇਜ਼ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਹਨ।
ਤਦਾ ਸਰ੍ਵਗ੍ਰਹਾਣਾਂ ਸ ਸੂਰ੍ਯੋ ऽਧਸ੍ਤਾਤ੍ ਪ੍ਰਸਰ੍ਪਤਿ
ਫਿਰ, ਸਾਰੇ ਗ੍ਰਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਸੂਰਜ ਹੇਠਾਂ ਚਲਦਾ ਹੈ।
ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਮਣ੍ਡਲਂ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਂ ਸੋਮਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਪ੍ਰਸਰ੍ਪਤਿ
ਚੰਦ ਤੋਂ ਉਪਰ ਸਾਰੇ ਤਾਰੇਆਂ ਦਾ ਚੱਕਰ ਚਲਦਾ ਹੈ।
ਵਕ੍ਰਸ੍ਤੁ ਭਾਰ੍ਗਵਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਵਕ੍ਰਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਬृਹਸ੍ਪਤਿਃ
ਵਕ੍ਰਾ ਭਾਰਗਵ ਤੋਂ ਉਪਰ ਹੈ, ਤੇ ਵਕ੍ਰਾ ਤੋਂ ਉਪਰ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਹੈ।
ऋषੀਣਾਂ ਚੈਵ ਸਪ੍ਤਾਨਾਨ੍ਧ੍ਰੁ ਵਸ਼੍ਚੋਰ੍ਧ੍ਵਂ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਃ
ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਧ੍ਰੁਵ ਤੋਂ ਉਪਰ ਉਹ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਈषਾਦਣ੍ਡਸ੍ਤਥੈਵ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਦ੍ਵਿਗੁਣੋ ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮਾਃ
ਲਾਟੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਝੁਕੀ ਹੋਈ ਤੇ ਦੋ ਗੁਣੀ ਲੰਬੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਵਾਲੇ।
ਯੋਜਨਾਨਾਂ ਤੁ ਤਸ੍ਯਾਕ੍ਸ਼ਸ੍ਤਤ੍ਰ ਚਕ੍ਰਂ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਮ੍
ਉਸ ਰਥ ਦਾ ਅਕਸ ਇੱਕ ਯੋਜਨ ਲੰਬਾ ਹੈ, ਤੇ ਓਥੇ ਹੀ ਪਹੀਆ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸਂਵਤ੍ਸਰਮੇਯ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਂ ਕਾਲਚਕ੍ਰਂ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਮ੍
ਉਸ ਥਾਂ ਤੇ ਪੂਰਾ ਕਾਲ ਦਾ ਚਕਰ, ਜੋ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦਾ ਹੈ, ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।