ਤृਪ੍ਤਯੇ ਪਰਮੇਸ਼ਸ੍ਯ ਤਤ੍ ਪਦਂ ਯਾਤਿ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਮ੍
ਪਰਮੇਸ਼ਰ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਲਈ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਦਰਜਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਨ ਹ੍ਯੇਤਤ੍ ਸਮਤਿਕ੍ਰਮ੍ਯ ਸਿਦ੍ਧਿਂ ਵਿਨ੍ਦਤਿ ਮਾਨਵਃ
ਇਹ ਰਾਹ ਨਾ ਚੱਲ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਕਦੇ ਸਿਧੀ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦਾ।
ਨਮਸ੍ਕृਤ੍ਯ ਹृषੀਕੇਸ਼ਂ ਪੁਨਰ੍ਵਚਨਮਬ੍ਰੁਵਨ੍
ਹਰਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ, ਉਹ ਫਿਰ ਇਹ ਬੋਲ ਕਹਿ ਦਿੱਤੇ।
ਇਦਾਨੀਂ ਸ਼੍ਰੋਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮੋ ਯਥਾ ਸਂਭਵਤੇ ਜਗਤ੍
ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਜਗਤ ਕਿਵੇਂ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਨਿਯਨ੍ਤਾ ਕਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਵਦਸ੍ਵ ਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮ
ਸਭ ਦਾ ਨਿਯੰਤਾ ਕੌਣ ਹੈ? ਦੱਸੋ ਪਰਮਪੁਰਖ।
ਪ੍ਰਾਹ ਗਮ੍ਭੀਰਯਾ ਵਾਚਾ ਭੂਤਾਨਾਂ ਪ੍ਰਭਵਾਪ੍ਯਯੌ
ਉਸ ਨੇ ਗੰਭੀਰ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਤੇ ਨਾਸ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ।
ਅਨਨ੍ਤਸ਼੍ਚਾਪ੍ਰਮੇਯਸ਼੍ਚ ਨਿਯਨ੍ਤਾ ਵਿਸ਼੍ਵਤੋਮੁਖਃ
ਉਹ ਅਨੰਤ, ਅਪਾਰ, ਨਿਯੰਤਾ ਅਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਮੂੰਹ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਧਾਨਂ ਪ੍ਰਕृਤਿਸ਼੍ਚੇਤਿ ਯਦਾਹੁਸ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਚਿਨ੍ਤਕਾਃ
ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੱਤ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਤੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਅਜਰਂ ਧ੍ਰੁਵਮਕ੍ਸ਼ਯ੍ਯਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਨ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਉਹ ਬੁਢਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਸਦਾ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ, ਨਾਸ ਰਹਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਸਦਾ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
ਵਿਗ੍ਰਹਃ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਮਾਤ੍ਮਨਾਧਿष੍ਠਿਤਂ ਮਹਤ੍
ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਰੂਪ ਆਤਮਾ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਅਸਾਂਪ੍ਰਤਮਵਿਜ੍ਞੇਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਗ੍ਰੇ ਸਮਵਰ੍ਤਤ
ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਬ੍ਰਹਮ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਪ੍ਰਾਕृਤਃ ਪ੍ਰਲਯੋ ਜ੍ਞੇਯੋ ਯਾਵਦ੍ ਵਿਸ਼੍ਵਸਮੁਦ੍ਭਵਃ
ਜਦ ਤੱਕ ਸਾਰਾ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੀ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ ਵਿਨਾਸ਼ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਅਹਰ੍ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਤਸ੍ਯ ਨ ਰਾਤ੍ਰਿਰ੍ਹ੍ਯੁਪਚਾਰਤਃ
ਉਸ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਨਾ ਦਿਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਰਾਤ — ਇੱਥੇ ਤਕ ਕਿ ਉਪਮਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਹੀਂ।
ਸਰ੍ਵਭੂਤਮਯੋ ऽਵ੍ਯਕ੍ਤੋ ਹ੍ਯਨ੍ਤਰ੍ਯਾਮੀਸ਼੍ਵਰਃ ਪਰਃ
ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਉਹ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਅੰਤਰਯਾਮੀ ਹੈ।
ਕ੍ਸ਼ੋਭਯਾਮਾਸ ਯੋਗੇਨ ਪਰੇਣ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰਃ
ਉਸ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਉੱਚੀ ਜੋਗ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਹਿਲਾਇਆ।
ਅਨੁਪ੍ਰਵਿष੍ਟਃ ਕ੍ਸ਼ੋਭਾਯ ਤਥਾਸੌ ਯੋਗਮੂਰ੍ਤਿਮਾਨ੍
ਉਹ ਜੋਗ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਹਿਲਚਲ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ।
ਸ ਸਂਕੋਚਵਿਕਾਸਾਭ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਧਾਨਤ੍ਵੇ ऽਪਿ ਚ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਉਹ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ, ਸੁੰਘੜ ਅਤੇ ਫੈਲਾਅ ਦੇ ਨਾਲ ਟਿਕਿਆ ਰਿਹਾ।
ਪ੍ਰਾਦੁਰਾਸੀਨ੍ਮਹਦ੍ ਬੀਜਂ ਪ੍ਰਧਾਨਪੁਰੁषਾਤ੍ਮਕਮ੍
ਉਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਪੁਰੁਸ਼ ਰੂਪ ਮਹਾਨ ਬੀਜ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ।
ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਧृਤਿਃ ਸ੍ਮृਤਿਃ ਸਂਵਿਦੇਤਸ੍ਮਾਦਿਤਿ ਤਤ੍ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਉਸ ਤੋਂ ਬੁਧੀ, ਧੀਰਜ, ਯਾਦ ਅਤੇ ਚੇਤਨਾ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ — ਇਹ ਹੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤ੍ਰਿਵਿਧੋ ऽਯਮਹਙ੍ਕਾਰੋ ਮਹਤਃ ਸਂਬਭੂਵ ਹ
ਮਹਤ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਹੰਕਾਰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ।
ਆਤ੍ਮਾ ਚ ਪੁਦ੍ਗਲੋ ਜੀਵੋ ਯਤਃ ਸਰ੍ਵਾਃ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਯਃ
ਉਸ ਤੋਂ ਆਤਮਾ, ਵਿਅਕਤੀ ਅਤੇ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਰਤਾਵਾਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਤਥਾ ਦੇਵਾਃ ਸਰ੍ਵਂ ਤਸ੍ਯਾਤ੍ਮਜਂ ਜਗਤ੍
ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ, ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਉਸ ਦੇ ਹੀ ਪੁੱਤਰ ਹਨ।
ਯੇਨਾਸੌ ਜਾਯਤੇ ਕਰ੍ਤਾ ਭੂਤਾਦੀਂਸ਼੍ਚਾਨੁਪਸ਼੍ਯਤਿ
ਜਿਸ ਤੋਂ ਇਹ ਜੀਵ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ, ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਭੂਤਾਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੂਲ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
ਤੈਜਸਾਨੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਸ੍ਯੁਰ੍ਦੇਵਾ ਵੈਕਾਰਿਕਾ ਦਸ਼
ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੈਜਸ ਰੂਪ ਹਨ ਅਤੇ ਦਸ ਦੇਵਤੇ ਵੈਕਾਰਿਕ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਭੂਤਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰਸਰ੍ਗੋ ऽਯਂ ਭੂਤਾਦੇਰਭਵਨ੍ ਪ੍ਰਜਾਃ
ਇਹ ਭੂਤ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੈ; ਭੂਤਾਂ ਤੋਂ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਹੋਏ।
ਆਕਾਸ਼ਂ ਸ਼ੁषਿਰਂ ਤਸ੍ਮਾਦੁਤ੍ਪਨ੍ਨਂ ਸ਼ਬ੍ਦਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍
ਉਸ ਤੋਂ ਆਕਾਸ਼ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਖਾਲੀ ਹੈ ਅਤੇ ਧੁਨੀ ਨਾਲ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਾਯੁਰੁਤ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਤਸ੍ਯ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੋ ਗੁਣੋ ਮਤਃ
ਉਸ ਤੋਂ ਹਵਾ ਪੈਦਾ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਦੀ ਖਾਸੀਅਤ ਸਪਰਸ਼ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਜ੍ਯੋਤਿਰੁਤ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਵਾਯੋਸ੍ਤਦ੍ਰੂਪਗੁਣਮੁਚ੍ਯਤੇ
ਹਵਾ ਤੋਂ ਅੱਗ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰੂਪ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਂਭਵਨ੍ਤਿ ਤਤੋ ऽਮ੍ਭਾਂਸਿ ਰਸਾਧਾਰਾਣਿ ਤਾਨਿ ਤੁ
ਉਸ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਸਵਾਦਾਂ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ।
ਸਂਘਾਤੋ ਜਾਯਤੇ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਤਸ੍ਯ ਗਨ੍ਧੋ ਗੁਣੋ ਮਤਃ
ਉਸ ਤੋਂ ਮਿਲਾਪ ਬਣਿਆ; ਉਸ ਦੀ ਖਾਸੀਅਤ ਸੁਗੰਧ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।