ਉਪਕੁਰ੍ਵਾਣਕੋ ਜ੍ਞੇਯੋ ਨੈष੍ਠਿਕੋ ਮਰਣਾਨ੍ਤਿਕਃ
ਉਪਕੁਰਵਾਣਾ ਵੱਖਰਾ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਨੈਸ਼ਠਿਕ ਮਰਨ ਤੱਕ ਆਪਣਾ ਵ੍ਰਤ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਕੁਟੁਮ੍ਬਭਰਣੇ ਯਤ੍ਤਃ ਸਾਧਕੋ ऽਸੌ ਗृਹੀ ਭਵੇਤ੍
ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਰੋਟੀ-ਰੋਜ਼ੀ ਲਈ ਜੁਟਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਏਕਾਕੀ ਯਸ੍ਤੁ ਵਿਚਰੇਦੁਦਾਸੀਨਃ ਸ ਮੌਕ੍ਸ਼ਿਕਃ
ਜੋ ਇਕੱਲਾ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨਾਲ ਲਗਾਵ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ, ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਾਧ੍ਯਾਯੇ ਚੈਵ ਨਿਰਤੋ ਵਨਸ੍ਥਸ੍ਤਾਪਸੋ ਮਤਃ
ਜੋ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤਪਸੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਾਂਨ੍ਯਾਸਿਕਃ ਸ ਵਿਜ੍ਞੇਯੋ ਵਾਨਪ੍ਰਸ੍ਥਾਸ਼੍ਰਮੇ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਜੋ ਵਾਨਪ੍ਰਸਥ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਨਿਆਸੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜ੍ਞਾਨਾਯ ਵਰ੍ਤਤੇ ਭਿਕ੍ਸ਼ੁਃ ਪ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ ਪਾਰਮੇष੍ਠਿਕਃ
ਜੋ ਗਿਆਨ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭਿਖਾਰੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਸੰਨਿਆਸੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਮ੍ਯਗ੍ ਦਰ੍ਸ਼ਨਸਂਪਨ੍ਨਃ ਸ ਯੋਗੀ ਭਿਕ੍ਸ਼ੁਰੁਚ੍ਯਤੇ
ਜਿਸ ਕੋਲ ਸੱਚੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੈ, ਉਹ ਯੋਗੀ ਤੇ ਭਿਖਾਰੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕਰ੍ਮਸਨ੍ਯਾਸਿਨਃ ਕੇਚਿਤ੍ ਤ੍ਰਿਵਿਧਾਃ ਪਰਾਮੇष੍ਠਿਕਾਃ
ਕਈ ਕਰਮ ਛੱਡਣ ਵਾਲੇ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਸੰਨਿਆਸੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤृਤੀਯੋਤ੍ਯਾਸ਼੍ਰਮੀ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੀ ਯੋਗਮੁਤ੍ਤਮਮਾਸ੍ਥਿਤਃ
ਜੋ ਉੱਚਤਮ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਤੀਜੇ ਤੇ ਆਖਰੀ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤृਤੀਯੇ ਚਾਨ੍ਤਿਮਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਭਾਵਨਾ ਪਾਰਮੇਸ਼੍ਵਰੀ
ਤੀਜੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਭਾਵਨਾ ਆਖਰੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵੇषੁ ਵੇਦਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇषੁ ਪਞ੍ਚਮੋ ਨੋਪਪਦ੍ਯਤੇ
ਸਾਰੇ ਵੇਦ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਵਾਂ ਆਸ਼ਰਮ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ।
ਦਕ੍ਸ਼ਾਦੀਨ੍ ਪ੍ਰਾਹ ਵਿਸ਼੍ਵਾਤ੍ਮਾ ਸृਜਧ੍ਵਂ ਵਿਵਿਧਾਃ ਪ੍ਰਜਾਃ
ਸਰਵਵਿਆਪਕ ਆਤਮਾ ਨੇ ਦਕਸ਼ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: 'ਤੁਸੀਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਕਰੋ।'
ਅਸृਜਨ੍ਤ ਪ੍ਰਜਾਃ ਸਰ੍ਵਾ ਦੇਵਮਾਨੁषਪੂਰ੍ਵਿਕਾਃ
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ, ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ।
ਅਹਂ ਵੈ ਪਾਲਯਾਮੀਦਂ ਸਂਹਰਿष੍ਯਤਿ ਸ਼ੂਲਭृਤ੍
ਮੈਂ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਧਾਰੀ ਇਸ ਨੂੰ ਸਮਾਪਤ ਕਰੇਗਾ।
ਰਜਃ ਸਤ੍ਤ੍ਵਤਮੋਯੋਗਾਤ੍ ਪਰਸ੍ਯ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਃ
ਰਜ, ਸਤ, ਤੇ ਤਮ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਤੋਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਉਪਜਦਾ ਹੈ।
ਅਨ੍ਯੋਨ੍ਯਂ ਪ੍ਰਣਤਾਸ਼੍ਚੈਵ ਲੀਲਯਾ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰਾਃ
ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਨਮਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤਿਸ੍ਤ੍ਰਸ੍ਤੁ ਭਾਵਨਾ ਰੁਦ੍ਰੇ ਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਸਤਤਂ ਦ੍ਵਿਜਾਃ
ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ ਹੋਏ, ਰੁਦਰ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕੇ ਦੀ ਧਿਆਨ ਸਦਾ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਦ੍ਵਿਤੀਯਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਦੇਵਸ੍ਯਾਕ੍ਸ਼ਰਭਾਵਨਾ
ਦੂਜਾ ਧਿਆਨ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਅਟੱਲ ਰੂਪ ਉੱਤੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿਭਜ੍ਯਸ੍ਵੇਚ੍ਛਯਾਤ੍ਮਾਨਂ ਸੋ ऽਨ੍ਯਰ੍ਯਾਮੀਸ਼੍ਵਰਃ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਆਪ ਨੂੰ ਵੰਡ ਕੇ, ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਰਾਜਾ ਵਜੋਂ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਪੁਰੁषਃ ਪਰਤੋ ऽਵ੍ਯਕ੍ਤਾਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਤ੍ਵਂ ਸਮੁਪਾਗਮਤ੍
ਉਹ ਸਰਵੋਤਮ ਪੁਰਖ, ਜੋ ਅਪਰਗਟ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਏਕਸ੍ਯੈਵ ਸ੍ਮृਤਾਸ੍ਤਿਸ੍ਤ੍ਰਸ੍ਤਨੂਃ ਕਾਰ੍ਯਵਸ਼ਾਤ੍ ਪ੍ਰਭੋਃ
ਇੱਕ ਹੀ ਪ੍ਰਭੂ, ਕੰਮ ਦੀ ਲੋੜ ਕਰਕੇ, ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਦੀਚ੍ਛੇਦਚਿਰਾਤ੍ ਸ੍ਥਾਨਂ ਯਤ੍ਤਨ੍ਮੋਕ੍ਸ਼ਾਖ੍ਯਮਵ੍ਯਯਮ੍
ਜੇ ਕੋਈ ਉਸ ਅਟੱਲ ਮੁਕਤੀ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੇ—
ਪੂਜਯੇਦ੍ ਭਾਵਯੁਕ੍ਤੇਨ ਯਾਵਜ੍ਜੀਵਂ ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਯਾ
ਉਹ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਉਮਰ ਭਰ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ, ਵਚਨ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।
ਆਸ਼੍ਰਮੋ ਵੈष੍ਣਵੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੋ ਹਰਾਸ਼੍ਰਮ ਇਤਿ ਤ੍ਰਯਃ
ਤਿੰਨ ਆਸ਼ਰਮ ਹਨ: ਵੈਸ਼ਣਵ, ਬ੍ਰਹਮ ਅਤੇ ਹਰਾ ਦਾ ਆਸ਼ਰਮ।
ਧ੍ਯਾਯੇਦਥਾਰ੍ਚਯੇਦੇਤਾਨ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਦ੍ਯਾਪਰਾਯਣਃ
ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ ਵਿਚ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੇ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।
ਸਿਤੇਨ ਭਸ੍ਮਨਾ ਕਾਰ੍ਯਂ ਲਲਾਟੇ ਤੁ ਤ੍ਰਿਪੁਣ੍ਡ੍ਰਕਮ੍
ਚਿੱਟੇ ਭਸਮ ਨਾਲ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਤ੍ਰਿਪੁੰਡਰ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲਗਾਇਆ ਜਾਵੇ।
ਧਾਰਯੇਤ੍ ਸਰ੍ਵਦਾ ਸ਼ੂਲਂ ਲਲਾਟੇ ਗਨ੍ਧਵਾਰਿਭਿਃ
ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਸੁਗੰਧਤ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਸੂਲ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਧਾਰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਤੇषਾਂ ਲਲਾਟੇ ਤਿਲਕਂ ਧਾਰਣੀਯਂ ਤੁ ਸਰ੍ਵਦਾ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤਿਲਕ ਲਗਾਇਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਉਪਰ੍ਯਧੋ ਭਾਵਯੋਗਾਤ੍ ਤ੍ਰਿਪੁਣ੍ਡ੍ਰਸ੍ਯ ਤੁ ਧਾਰਣਾਤ੍
ਉਪਰਲੇ ਤੇ ਹੇਠਲੇ ਧਿਆਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਪੁੰਡਰ ਦੇ ਧਾਰਨ ਨਾਲ—
ਧृਤਂ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਰਣਾਦ੍ ਭਵਤ੍ਯੇਵ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ
ਤ੍ਰਿਸੂਲ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉਹ ਅਵਸਥਾ ਜ਼ਰੂਰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।