ਇਹ ਲੋਕੇ ਸੁਖੀ ਭੂਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰੇਤ੍ਯਾਨਨ੍ਤ੍ਯਾਯ ਕਲ੍ਪਤੇ
ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਖੁਸ਼ੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਦਾ ਲਈ ਮੁਕਤੀ ਹਾਸਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਏਵਂ ਸਾਧਨਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵਂ ਚਾਤੁਰ੍ਵਿਧ੍ਯੇ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਿਤਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਚਾਰ ਤਰੀਕੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਚਾਨੁਤਿष੍ਠੇਤ ਸ ਚਾਨਨ੍ਤ੍ਯਾਯ ਕਲ੍ਪਤੇ
ਜੋ ਇਸ ਮਹਾਨਤਾ ਨੂੰ ਮੰਨਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਸਦਾ ਲਈ ਮੁਕਤੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਧਰ੍ਮਾਤ੍ ਸਂਜਾਯਤੇ ਸਰ੍ਵਮਿਤ੍ਯਾਹੁਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਾਦਿਨਃ
ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਧਰਮ ਤੋਂ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਅਨਾਦਿਨਿਧਨਾ ਸ਼ਕ੍ਤਿਃ ਸੈषਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੀ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਾਃ
ਇਹ ਸ਼ਕਤੀ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਦੁਜਾਤੀ, ਬ੍ਰਹਮੀ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਉਸ ਦਾ ਆਰੰਭ ਹੈ ਨਾ ਅੰਤ।
ਤਸ੍ਮਾਜ੍ਜ੍ਞਾਨੇਨ ਸਹਿਤਂ ਕਰ੍ਮਯੋਗਂ ਸਮਾਚਰੇਤ੍
ਇਸ ਲਈ, ਗਿਆਨ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕਰਮ-ਯੋਗ ਦੀ ਪ੍ਰਕਟੀਕਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਜ੍ਞਾਨਪੂਰ੍ਵਂ ਨਿਵृਤ੍ਤਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਂ ਯਦਤੋ ऽਨ੍ਯਥਾ
ਜੋ ਕਰਮ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤਿਆਗ ਹੈ; ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਜਾਣਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਨਿਵृਤ੍ਤਂ ਸਂਸੇਵ੍ਯਮਨ੍ਯਥਾ ਸਂਸਰੇਤ੍ ਪੁਨਃ
ਇਸ ਲਈ, ਤਿਆਗ ਦੀ ਰਾਹ ਪਕੜੋ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲੈਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਆਰ੍ਜਵਂ ਚਾਨਸੂਯਾ ਚ ਤੀਰ੍ਥਾਨੁਸਰਣਂ ਤਥਾ
ਸਿੱਧਾ ਸੁਭਾਅ, ਈਰਖਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਣਾ, ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ—
ਦੇਵਤਾਭ੍ਯਰ੍ਚਨਂ ਪੂਜਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਾਂ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ
ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ, ਤੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਇਜ਼ਤ—
ਸਾਮਾਸਿਕਮਿਮਂ ਧਰ੍ਮਂ ਚਾਤੁਰ੍ਵਰ੍ਣ੍ਯੇ ऽਬ੍ਰਵੀਨ੍ਮਨੁਃ
ਮਨੂ ਨੇ ਚਾਰ ਵਰਣਾਂ ਲਈ ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਧਰਮ ਦੱਸਿਆ ਹੈ।
ਸ੍ਥਾਨਮੈਨ੍ਦ੍ਰਂ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਸਂਗ੍ਰਾਮੇष੍ਵਪਲਾਯਿਨਾਮ੍
ਇੰਦਰ ਦਾ ਸਥਾਨ ਉਹ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਲਈ ਹੈ ਜੋ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਹਟਦੇ।
ਗਾਨ੍ਧਰ੍ਵਂ ਸ਼ੂਦ੍ਰਜਾਤੀਨਾਂ ਪਰਿਚਾਰੇਣ ਵਰ੍ਤਤਾਮ੍
ਗਾਂਧਰਵ ਲੋਕ ਉਹ ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਲਈ ਹੈ ਜੋ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ ਜੀਵਨ ਗੁਜ਼ਾਰਦੇ ਹਨ।
ਸ੍ਮृਤਂ ਤੇषਾਂ ਤੁ ਯਤ੍ਸ੍ਥਾਨਂ ਤਦੇਵ ਗੁਰੁਵਾਸਿਨਾਮ੍
ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਜੋ ਸਥਾਨ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ੍ਯਂ ਗृਹਸ੍ਥਾਨਾਂ ਸ੍ਥਾਨਮੁਕ੍ਤਂ ਸ੍ਵਯਂਭੁਵਾ
ਗ੍ਰਿਹਸਥਾਂ ਦਾ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਜਾਪਤਿ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਵਯੰਭੂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ।
ਹੈਰਣ੍ਯਗਰ੍ਭਂ ਤਤ੍ ਸ੍ਥਾਨਂ ਯਸ੍ਮਾਨ੍ਨਾਵਰ੍ਤਤੇ ਪੁਨਃ
ਉਹ ਸਥਾਨ ਹੈਰਣਯਗਰਭ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਮੁੜ ਆਉਣਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਆਨਨ੍ਦਮੈਸ਼੍ਵਰਂ ਧਾਮ ਸਾ ਕਾष੍ਠਾ ਸਾ ਪਰਾਗਤਿਃ
ਆਨੰਦ ਤੇ ਪ੍ਰਭੂਤਾ ਵਾਲਾ ਧਾਮ, ਉਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਸਥਾਨ ਤੇ ਪਰਮ ਲਕੜੀ ਹੈ।
ਚਤ੍ਵਾਰੋ ਹ੍ਯਾਸ਼੍ਰਮਾਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਯੋਗਿਨਾਮੇਕ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਚਾਰ ਆਸ਼ਰਮ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ, ਪਰ ਯੋਗੀਆਂ ਲਈ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਹੀ ਆਸ਼ਰਮ ਹੈ।
ਯ ਆਸ੍ਤੇ ਨਿਸ਼੍ਚਲੋ ਯੋਗੀ ਸ ਸਂਨ੍ਯਾਸੀ ਨ ਪਞ੍ਚਮਃ
ਜੋ ਯੋਗੀ ਅਡੋਲ ਬੈਠਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੰਨਿਆਸੀ ਹੈ; ਪੰਜਵਾਂ ਕੋਈ ਅਵਸਥਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰ੍ਯੁਪਕੁਰ੍ਵਾਣੋ ਨੈष੍ਠਿਕੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਤਤ੍ਪਰਃ
ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਦਾ ਵ੍ਰਤ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਉਪਕੁਰਵਾਣ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨੈਸ਼ਠਿਕ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਮੂਲ ਨਾਲ ਲਗਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਉਪਕੁਰ੍ਵਾਣਕੋ ਜ੍ਞੇਯੋ ਨੈष੍ਠਿਕੋ ਮਰਣਾਨ੍ਤਿਕਃ
ਉਪਕੁਰਵਾਣਾ ਵੱਖਰਾ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਨੈਸ਼ਠਿਕ ਮਰਨ ਤੱਕ ਆਪਣਾ ਵ੍ਰਤ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਕੁਟੁਮ੍ਬਭਰਣੇ ਯਤ੍ਤਃ ਸਾਧਕੋ ऽਸੌ ਗृਹੀ ਭਵੇਤ੍
ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਰੋਟੀ-ਰੋਜ਼ੀ ਲਈ ਜੁਟਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਏਕਾਕੀ ਯਸ੍ਤੁ ਵਿਚਰੇਦੁਦਾਸੀਨਃ ਸ ਮੌਕ੍ਸ਼ਿਕਃ
ਜੋ ਇਕੱਲਾ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨਾਲ ਲਗਾਵ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ, ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਾਧ੍ਯਾਯੇ ਚੈਵ ਨਿਰਤੋ ਵਨਸ੍ਥਸ੍ਤਾਪਸੋ ਮਤਃ
ਜੋ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤਪਸੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਾਂਨ੍ਯਾਸਿਕਃ ਸ ਵਿਜ੍ਞੇਯੋ ਵਾਨਪ੍ਰਸ੍ਥਾਸ਼੍ਰਮੇ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਜੋ ਵਾਨਪ੍ਰਸਥ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਨਿਆਸੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜ੍ਞਾਨਾਯ ਵਰ੍ਤਤੇ ਭਿਕ੍ਸ਼ੁਃ ਪ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ ਪਾਰਮੇष੍ਠਿਕਃ
ਜੋ ਗਿਆਨ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭਿਖਾਰੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਸੰਨਿਆਸੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਮ੍ਯਗ੍ ਦਰ੍ਸ਼ਨਸਂਪਨ੍ਨਃ ਸ ਯੋਗੀ ਭਿਕ੍ਸ਼ੁਰੁਚ੍ਯਤੇ
ਜਿਸ ਕੋਲ ਸੱਚੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੈ, ਉਹ ਯੋਗੀ ਤੇ ਭਿਖਾਰੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕਰ੍ਮਸਨ੍ਯਾਸਿਨਃ ਕੇਚਿਤ੍ ਤ੍ਰਿਵਿਧਾਃ ਪਰਾਮੇष੍ਠਿਕਾਃ
ਕਈ ਕਰਮ ਛੱਡਣ ਵਾਲੇ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਸੰਨਿਆਸੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤृਤੀਯੋਤ੍ਯਾਸ਼੍ਰਮੀ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੀ ਯੋਗਮੁਤ੍ਤਮਮਾਸ੍ਥਿਤਃ
ਜੋ ਉੱਚਤਮ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਤੀਜੇ ਤੇ ਆਖਰੀ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤृਤੀਯੇ ਚਾਨ੍ਤਿਮਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਭਾਵਨਾ ਪਾਰਮੇਸ਼੍ਵਰੀ
ਤੀਜੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਭਾਵਨਾ ਆਖਰੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।