ਆਰਾਧ੍ਯੋ ਭਗਵਾਨ੍ ਵਿष੍ਣੁਃ ਕੇਸ਼ਵਃ ਕੇਸ਼ਿਮਰ੍ਦਨਃ
ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਕੇਸ਼ਵ, ਕੇਸ਼ੀ ਦੇ ਮਾਰਨ ਵਾਲੇ, ਉਹ ਪੂਜਣ ਯੋਗ ਹੈ।
ਪ੍ਰੋਚੁਃ ਸਂਹਾਰਕृਦ੍ ਰੁਦ੍ਰਃ ਪੂਜਨੀਯੋ ਮੁਮੁਕ੍ਸ਼ੁਭਿਃ
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸੰਘਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰੁਦਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ।
ਤਮੋਗੁਣਂ ਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਕਲ੍ਪਾਨ੍ਤੇ ਸਂਹਰੇਤ੍ ਪ੍ਰਭੁਃ
ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਤਮੋ ਗੁਣ ਨੂੰ ਅਪਣਾਕੇ ਸੰਘਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸਂਹਰੇਦ੍ ਵਿਦ੍ਯਯਾ ਸਰ੍ਵਂ ਸਂਸਾਰਂ ਸ਼ੂਲਭृਤ੍ ਤਯਾ
ਤ੍ਰਿਸੂਲ ਧਾਰੀ, ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸਤ੍ਤ੍ਵੇਨ ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਜਨ੍ਤੁਃ ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਤ੍ਮਾ ਭਗਵਾਨ੍ ਹਰਿਃ
ਸਤ੍ਵ ਗੁਣ ਨਾਲ ਜੀਵ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਭਗਵਾਨ ਹਰੀ ਦੀ ਸੁਰਤ ਵੀ ਸਤ੍ਵ ਗੁਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।
ਮੋਚਯੇਤ੍ ਸਤ੍ਤ੍ਵਸਂਯੁਕ੍ਤਃ ਪੂਜਯੇਸ਼ਂ ਤਤੋ ਹਰਮ੍
ਜੋ ਸਤ੍ਵ ਗੁਣ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ, ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਹਰਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ।
ਸ੍ਵਧਰ੍ਮੋ ਮੁਕ੍ਤਯੇ ਪਨ੍ਥਾ ਨਾਨ੍ਯੋ ਮੁਨਿਭਿਰष੍ਯਤੇ
ਆਪਣਾ ਧਰਮ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਰਾਹ ਹੈ; ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਾਹ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ।
ਆਰਾਧਨਂ ਪਰੋ ਧਰ੍ਮੋ ਪੁਰਾਰੇਰਮਿਤੌਜਸਃ
ਪੁਰਾਣੇ ਤੇ ਅਪਾਰ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਨੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਧਰਮ ਹੈ।
ਯਦਰ੍ਜੁਨੋ ऽਸ੍ਮਜ੍ਜਨਕਃ ਸ੍ਵਧਰ੍ਮਂ ਕृਤਵਾਨਿਤਿ
ਅਰਜੁਨ, ਜੋ ਸਾਡੇ ਪੂਰਵਜ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਧਰਮ ਨਿਭਾਇਆ ਸੀ।
ਪ੍ਰਮਾਣਮृषਯੋ ਹ੍ਯਤ੍ਰ ਬ੍ਰੂਯੁਸ੍ਤੇ ਯਤ੍ ਤਥੈਵ ਤਤ੍
ਇਥੇ ਰਿਸ਼ੀ ਹੀ ਮਾਪਦੰਡ ਹਨ; ਜੋ ਕੁਝ ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਸੱਚ ਹੈ।
ਗਤ੍ਵਾ ਸਰ੍ਵੇ ਸੁਸਂਰਬ੍ਧਾਃ ਸਪ੍ਤਰ੍षੋਣਾਂ ਤਦਾਸ਼੍ਰਮਮ੍
ਫਿਰ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਸਪਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਲ ਚਲੇ ਗਏ।
ਯਾ ਯਸ੍ਯਾਭਿਮਤਾ ਪੁਂਸਃ ਸਾ ਹਿ ਤਸ੍ਯੈਵ ਦੇਵਤਾ
ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਜਿਹੜੀ ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤਾ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਦੇਵਤਾ ਹੈ।
ਵਿਸ਼ੇषਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਦਾ ਨਾਯਂ ਨਿਯਮੋ ਹ੍ਯਨ੍ਯਥਾ ਨृਪਾਃ
ਮਹਾਰਾਜੋ, ਇਹ ਨਿਯਮ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਕਈ ਵਾਰੀ ਇਹ ਵੱਖਰਾ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਵਿਪ੍ਰਾਣਾਮਗ੍ਨਿਰਾਦਿਤ੍ਯੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਚੈਵ ਪਿਨਾਕਧृਕ੍
ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ ਅੱਗ, ਸੂਰਜ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਪਿਨਾਕ ਧਾਰੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾਣਾਂ ਤਥਾ ਸੋਮੋ ਯਕ੍ਸ਼ਾਣਾਮਪਿ ਕਥ੍ਯਤੇ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੰਧਰਵਾਂ ਲਈ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਅਤੇ ਯਕਸ਼ਾਂ ਲਈ ਵੀ ਉਹੀ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਰਕ੍ਸ਼ਸਾਂ ਸ਼ਙ੍ਕਰੋ ਰੁਦ੍ਰਃ ਕਿਂਨਰਾਣਾਂ ਚ ਪਾਰ੍ਵਤੀ
ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਲਈ ਸ਼ੰਕਰ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ, ਤੇ ਕਿੰਨਰਾਂ ਲਈ ਪਾਰਵਤੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਮਨੂਨਾਂ ਸ੍ਯਾਦੁਮਾ ਦੇਵੀ ਤਥਾ ਵਿष੍ਣੁਃ ਸਭਾਸ੍ਕਰਃ
ਮਨੂਆਂ ਲਈ ਉਮਾ ਦੇਵੀ, ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਤੇ ਸੂਰਜ ਵੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਵੈਖਾਨਸਾਨਾਮਰ੍ਕਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਯਤੀਨਾਂ ਚ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਃ
ਵੈਖਾਨਸ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਲਈ ਸੂਰਜ, ਤੇ ਯਤੀ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਭਗਵਾਨ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਦੇਵਦੇਵਃ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ
ਸਭ ਲਈ ਭਗਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾ ਦੇ ਮਾਲਕ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤਸ੍ਮਾਜ੍ਜਯਧ੍ਵਜੋ ਨੂਨਂ ਵਿष੍ਣ੍ਵਾਰਾਧਨਮਰ੍ਹਤਿ
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਜਿਸਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਜਿੱਤ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨ ਜੋਗ ਹੈ।
ਪਾਲਯਾਞ੍ਚਕ੍ਰਿਰੇ ਪृਥ੍ਵੀਂ ਜਿਤ੍ਵਾ ਸਰ੍ਵਰਿਪੂਨ੍ ਰਣੇ
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਕੇ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜ ਕੀਤਾ।
ਭੀषਣਃ ਸਰ੍ਵਸਤ੍ਤ੍ਵਾਨਾਂ ਪੁਰੀਂ ਤੇषਾਂ ਸਮਾਯਯੌ
ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਡਰਾਉਣਾ ਜੀਵ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ।
ਸ਼ੂਲਮਾਦਾਯ ਸੂਰ੍ਯਾਭਂ ਨਾਦਯਨ੍ ਵੈ ਦਿਸ਼ੋ ਦਸ਼
ਉਸਨੇ ਸੂਰਜ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾ ਤ੍ਰਿਸੂਲ ਫੜਿਆ ਅਤੇ ਦੱਸੋ ਪਾਸਿਆਂ ਨੂੰ ਗੂੰਜਾ ਦਿੱਤਾ।
ਤਤ੍ਯਜੁਰ੍ਜੋਵਿਤਂ ਤ੍ਵਨ੍ਯੇ ਦੁਦ੍ਰੁਵੁਰ੍ਭਯਵਿਹ੍ਵਲਾਃ
ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ, ਹੋਰ ਡਰ ਕਰ ਭੱਜ ਪਏ।
ਯੁਯੁਧੁਰ੍ਦਾਨਵਂ ਸ਼ਕ੍ਤਿਗਿਰਿਕੂਟਾਸਿਮੁਦ੍ਗਰੈਃ
ਦਾਨਵਾਂ ਨੇ ਭਾਲਿਆਂ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਚੋਟੀਆਂ, ਤਲਵਾਰਾਂ ਅਤੇ ਗਦਿਆਂ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਕੀਤੀ।
ਵਾਰਯਾਮਾਸ ਘੋਰਾਤ੍ਮਾ ਕਲ੍ਪਾਨ੍ਤੇ ਭੈਰਵੋ ਯਥਾ
ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਆਤਮਾ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਭੈਰਵ ਰੋਕਦਾ ਹੈ।
ਯੁਦ੍ਧਾਯ ਕृਤਸਂਰਮ੍ਭਾ ਵਿਦੇਹਂ ਤ੍ਵਭਿਦੁਦ੍ਰੁਵੁਃ
ਜੰਗ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਨਿਰਦੇਹ ਵੱਲ ਦੌੜ ਲਾਈ।
ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ੍ਯਂ ਤਥਾ ਕृष੍ਣੋ ਵਾਯਵ੍ਯਂ ਧृष੍ਣ ਏਵ ਚ
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿ ਅਤੇ ਵਾਯੂ ਦੇ ਅਸਤਰ ਵਰਤੇ, ਅਤੇ ਧ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਵੀ।
ਭਞ੍ਜਯਾਮਾਸ ਸ਼ੂਲੇਨ ਤਾਨ੍ਯਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਸ ਦਾਨਵਃ
ਉਹ ਦਾਨਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤ੍ਰਿਸੂਲ ਨਾਲ ਉਹ ਸਾਰੇ ਅਸਤਰ ਤੋੜ ਦਿੱਤੇ।
ਸ੍ਪृष੍ਟ੍ਵਾ ਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਤਰਸਾ ਚਿਕ੍ਸ਼ੇਪ ਨ ਨਨਾਦ ਚ
ਉਸਨੇ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਛੂਹ ਕੇ ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਉਹ ਅਸਤਰ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੇ, ਪਰ ਉਹ ਚੀਖਿਆ ਨਹੀਂ।