ਭृਗ੍ਵਾਦਯਸ੍ਤਦ੍ਵਦਨਾਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਧਰ੍ਮਾਨਥੋਚਿਰੇ
ਭ੍ਰਿਗੁ ਆਦਿਕ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਧਰਮ ਸੁਣ ਕੇ, ਫਿਰ ਧਰਮ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ।
ਅਧ੍ਯਾਪਨਂ ਚਾਧ੍ਯਯਨਂ षਟ੍ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਾਃ
ਪੜ੍ਹਾਉਣਾ, ਪੜ੍ਹਨਾ ਅਤੇ ਛੇ ਕਰਮ, ਹੇ ਉੱਤਮ ਦੁਜਨ—
ਦਣ੍ਡੋ ਯੁਦ੍ਧਂ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਸ੍ਯ ਕृषਿਰ੍ਵੈਸ਼੍ਯਸ੍ਯ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ
ਕਸ਼ਤਰੀ ਲਈ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣਾ ਤੇ ਜੰਗ ਕਰਨਾ, ਤੇ ਵੈਸ਼ ਲਈ ਖੇਤੀ ਕਰਨੀ ਠੀਕ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ।
ਕਾਰੁਕਰ੍ਮ ਤਥਾਜੀਵਃ ਪਾਕਯਜ੍ਞੋ ऽਪਿ ਧਰ੍ਮਤਃ
ਕਾਰੀਗਰੀ, ਹੋਰ ਜੀਵਿਕਾ ਤੇ ਯਜਨ ਲਈ ਭੋਜਨ ਬਣਾਉਣਾ ਵੀ ਧਰਮ ਦੇ ਕੰਮ ਹਨ।
ਗृਹਸ੍ਥਂ ਚ ਵਨਸ੍ਥਂ ਚ ਭਿਕ੍ਸ਼ੁਕਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰਿਣਮ੍
ਘਰ-ਗ੍ਰਹਸਤੀ, ਜੰਗਲ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ, ਭਿੱਖ ਮੰਗਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ—
ਗृਹਸ੍ਥਸ੍ਯ ਸਮਾਸੇਨ ਧਰ੍ਮੋ ऽਯਂ ਮੁਨਿਪੁਙ੍ਗਵਾਃ
ਮੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵਧੀਆ ਹੋ, ਘਰ-ਗ੍ਰਹਸਤੀ ਦਾ ਧਰਮ ਇਹ ਹੈ, ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ।
ਸਂਵਿਭਾਗੋ ਯਥਾਨ੍ਯਾਯਂ ਧਰ੍ਮੋ ऽਯਂ ਵਨਵਾਸਿਨਾਮ੍
ਜੰਗਲ ਵੱਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵੰਡਣਾ ਹੀ ਧਰਮ ਹੈ।
ਸਮ੍ਯਗ੍ਜ੍ਞਾਨਂ ਚ ਵੈਰਾਗ੍ਯਂ ਧਰ੍ਮੋ ऽਯਂ ਭਿਕ੍ਸ਼ੁਕੇ ਮਤਃ
ਭਿੱਖ ਮੰਗਣ ਵਾਲੇ ਲਈ ਸਹੀ ਗਿਆਨ ਤੇ ਵੈਰਾਗ ਹੀ ਧਰਮ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸਨ੍ਧ੍ਯਾਕਰ੍ਮਾਗ੍ਨਿਕਾਰ੍ਯਂ ਚ ਧਰ੍ਮੋ ऽਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰਿਣਾਮ੍
ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਲਈ ਸੰਧਿਆ ਦੇ ਕੰਮ ਤੇ ਅੱਗ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ ਧਰਮ ਹੈ।
ਸਾਧਾਰਣਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯਂ ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਕਮਲੋਦ੍ਭਵਃ
ਕਮਲ ਤੋਂ ਜੰਮੇ ਨੇ ਸਭ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਨੂੰ ਸਾਂਝਾ ਧਰਮ ਦੱਸਿਆ।
ਪਰ੍ਵਵਰ੍ਜਂ ਗृਹਸ੍ਥਸ੍ਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯਮੁਦਾਹृਤਮ੍
ਘਰ-ਗ੍ਰਹਸਤੀ ਲਈ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਰੱਖਣਾ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਅਕੁਰ੍ਵਾਣਸ੍ਤੁ ਵਿਪ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰਾ ਭ੍ਰੂਣਹਾ ਤੁ ਪ੍ਰਜਾਯਤੇ
ਹੇ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਜੋ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਅਗਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਭ੍ਰੂਣ-ਘਾਤੀ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਗृਹਸ੍ਥਸ੍ਯ ਪਰੋ ਧਰ੍ਮੋ ਦੇਵਤਾਭ੍ਯਰ੍ਚਨਂ ਤਥਾ
ਘਰ-ਗ੍ਰਹਸਤੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਧਰਮ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਵੀ ਹੈ।
ਦੇਸ਼ਾਨ੍ਤਰਗਤੋ ਵਾਥ ਮृਤਪਤ੍ਨੀਕ ਏਵ ਵਾ
ਜੇ ਉਹ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ ਚਲਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਮਰ ਗਈ ਹੋਵੇ,
ਅਨ੍ਯੇ ਤਮੁਪਜੀਵਨ੍ਤਿ ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਛ੍ਰੇਯਾਨ੍ ਗृਹਾਸ਼੍ਰਮੀ
ਹੋਰ ਲੋਕ ਉਸ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਘਰ-ਗ੍ਰਹਸਤੀ ਜੀਵਨ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਗਾਰ੍ਹਸ੍ਥ੍ਯਮੇਵੈਕਂ ਵਿਜ੍ਞੇਯਂ ਧਰ੍ਮਸਾਧਨਮ੍
ਇਸ ਕਰਕੇ ਘਰ-ਗ੍ਰਹਸਤੀ ਨੂੰ ਹੀ ਧਰਮ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦਾ ਸਾਧਨ ਜਾਣੋ।
ਸਰ੍ਵਲੋਕਵਿਰੁਦ੍ਧਂ ਚ ਧਰ੍ਮਮਪ੍ਯਾਚਰੇਨ੍ਨ ਤੁ
ਜੇਕਰ ਸਾਰਾ ਲੋਕ ਵਿਰੋਧ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਧਰਮ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।
ਧਰ੍ਮ ਏਵਾਪਵਰ੍ਗਾਯ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਧਰ੍ਮਂ ਸਮਾਸ਼੍ਰਯੇਤ੍
ਕੇਵਲ ਧਰਮ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਧਰਮ ਨੂੰ ਹੀ ਅਪਣਾਉ।
ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਰਜਸ੍ਤਮਸ਼੍ਚੇਤਿ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਧਰ੍ਮਂ ਸਮਾਸ਼੍ਰਯੇਤ੍
ਕਿਉਂਕਿ ਸਤ, ਰਜ ਤੇ ਤਮ ਇਹ ਤਿੰਨ ਗੁਣ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਧਰਮ ਨੂੰ ਹੀ ਅਪਣਾਉ।
ਜਘਨ੍ਯਗੁਣਵृਤ੍ਤਿਸ੍ਥਾ ਅਧੋ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਤਾਮਸਾਃ
ਜੋ ਲੋਕ ਸਭ ਤੋਂ ਹੇਠਲੇ ਤਮੋਗੁਣ ਵਾਲੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਹੇਠਾਂ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਇਹ ਲੋਕੇ ਸੁਖੀ ਭੂਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰੇਤ੍ਯਾਨਨ੍ਤ੍ਯਾਯ ਕਲ੍ਪਤੇ
ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਖੁਸ਼ੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਦਾ ਲਈ ਮੁਕਤੀ ਹਾਸਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਏਵਂ ਸਾਧਨਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵਂ ਚਾਤੁਰ੍ਵਿਧ੍ਯੇ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਿਤਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਚਾਰ ਤਰੀਕੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਚਾਨੁਤਿष੍ਠੇਤ ਸ ਚਾਨਨ੍ਤ੍ਯਾਯ ਕਲ੍ਪਤੇ
ਜੋ ਇਸ ਮਹਾਨਤਾ ਨੂੰ ਮੰਨਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਸਦਾ ਲਈ ਮੁਕਤੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਧਰ੍ਮਾਤ੍ ਸਂਜਾਯਤੇ ਸਰ੍ਵਮਿਤ੍ਯਾਹੁਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਾਦਿਨਃ
ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਧਰਮ ਤੋਂ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਅਨਾਦਿਨਿਧਨਾ ਸ਼ਕ੍ਤਿਃ ਸੈषਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੀ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਾਃ
ਇਹ ਸ਼ਕਤੀ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਦੁਜਾਤੀ, ਬ੍ਰਹਮੀ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਉਸ ਦਾ ਆਰੰਭ ਹੈ ਨਾ ਅੰਤ।
ਤਸ੍ਮਾਜ੍ਜ੍ਞਾਨੇਨ ਸਹਿਤਂ ਕਰ੍ਮਯੋਗਂ ਸਮਾਚਰੇਤ੍
ਇਸ ਲਈ, ਗਿਆਨ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕਰਮ-ਯੋਗ ਦੀ ਪ੍ਰਕਟੀਕਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਜ੍ਞਾਨਪੂਰ੍ਵਂ ਨਿਵृਤ੍ਤਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਂ ਯਦਤੋ ऽਨ੍ਯਥਾ
ਜੋ ਕਰਮ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤਿਆਗ ਹੈ; ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਜਾਣਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਨਿਵृਤ੍ਤਂ ਸਂਸੇਵ੍ਯਮਨ੍ਯਥਾ ਸਂਸਰੇਤ੍ ਪੁਨਃ
ਇਸ ਲਈ, ਤਿਆਗ ਦੀ ਰਾਹ ਪਕੜੋ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲੈਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਆਰ੍ਜਵਂ ਚਾਨਸੂਯਾ ਚ ਤੀਰ੍ਥਾਨੁਸਰਣਂ ਤਥਾ
ਸਿੱਧਾ ਸੁਭਾਅ, ਈਰਖਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਣਾ, ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ—
ਦੇਵਤਾਭ੍ਯਰ੍ਚਨਂ ਪੂਜਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਾਂ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ
ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ, ਤੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਇਜ਼ਤ—