ਗੁਪ੍ਤਯੇ ਸਰ੍ਵਵੇਦਾਨਾਂ ਤੇਭ੍ਯੋ ਯਜ੍ਞੋ ਹਿ ਨਿਰ੍ਬਭੌ
ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਯਜਨ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਸਹਜਂ ਰੂਪਂ ਨਿਤ੍ਯੈषਾ ਸ਼ਕ੍ਤਿਰਵ੍ਯਯਾ
ਇਹ ਸਦੀਵੀ ਤੇ ਅਟੱਲ ਸ਼ਕਤੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਕੁਦਰਤੀ ਰੂਪ ਹੈ।
ਆਦੌ ਵੇਦਮਯੀ ਭੂਤਾ ਯਤਃ ਸਰ੍ਵਾਃ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਯਃ
ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਵੇਦਮਈ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਨ ਤੇषੁ ਰਮਤੇ ਧੀਰਃ ਪਾषਣ੍ਡੀ ਤੇਨ ਜਾਯਤੇ
ਬੁਧੀਮਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਪਾਥੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ ਜ੍ਞੇਯਃ ਪਰਮੋ ਧਰ੍ਮੋ ਨਾਨ੍ਯਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇषੁ ਸਂਸ੍ਥਿਤਃ
ਉਹੀ ਸਰਵੋਤਮ ਧਰਮ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਹੋਰ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।
ਸਰ੍ਵਾਸ੍ਤਾ ਨਿष੍ਫਲਾਃ ਪ੍ਰੇਤ੍ਯਤਮੋਨਿष੍ਠਾਹਿਤਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ
ਉਹ ਸਾਰੇ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਫਲ ਰਹਿਤ, ਹਨੇਰੇ ਤੇ ਅਸ਼ੁਭਤਾ ਵਾਲੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਨ੍ਤਃ ਕਰਣਾਃ ਸਰ੍ਵਾਃ ਸ੍ਵਧਰ੍ਮਨਿਰਤਾਃ ਸਦਾ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਭਾਵ ਸ਼ੁੱਧ ਹਨ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ—
ਅਧਰ੍ਮੋ ਮੁਨਿਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲਾਃ ਸ੍ਵਧਰ੍ਮਪ੍ਰਤਿਬਨ੍ਧਕਃ
ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਅਧਰਮ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਰਜੋਮਾਤ੍ਰਾਤ੍ਮਿਕਾਸ੍ਤਾਸਾਂ ਸਿਦ੍ਧਯੋ ऽਨ੍ਯਾਸ੍ਤਦਾਭਵਨ੍
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਧੀਆਂ ਸਿਰਫ ਰਜੋ ਗੁਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਨ; ਹੋਰ ਉਪਲਬਧੀਆਂ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਹੋਈਆਂ।
ਤਤਸ੍ਤਾਸਾਂ ਵਿਭੁਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਕਰ੍ਮਾਜੀਵਮਕਲ੍ਪਯਤ੍
ਫਿਰ, ਸਰਵਵਿਆਪਕ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਕਰਮ ਤੇ ਜੀਵਨ-ਜੀਵਿਕਾ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ।
ਭृਗ੍ਵਾਦਯਸ੍ਤਦ੍ਵਦਨਾਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਧਰ੍ਮਾਨਥੋਚਿਰੇ
ਭ੍ਰਿਗੁ ਆਦਿਕ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਧਰਮ ਸੁਣ ਕੇ, ਫਿਰ ਧਰਮ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ।
ਅਧ੍ਯਾਪਨਂ ਚਾਧ੍ਯਯਨਂ षਟ੍ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਾਃ
ਪੜ੍ਹਾਉਣਾ, ਪੜ੍ਹਨਾ ਅਤੇ ਛੇ ਕਰਮ, ਹੇ ਉੱਤਮ ਦੁਜਨ—
ਦਣ੍ਡੋ ਯੁਦ੍ਧਂ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਸ੍ਯ ਕृषਿਰ੍ਵੈਸ਼੍ਯਸ੍ਯ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ
ਕਸ਼ਤਰੀ ਲਈ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣਾ ਤੇ ਜੰਗ ਕਰਨਾ, ਤੇ ਵੈਸ਼ ਲਈ ਖੇਤੀ ਕਰਨੀ ਠੀਕ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ।
ਕਾਰੁਕਰ੍ਮ ਤਥਾਜੀਵਃ ਪਾਕਯਜ੍ਞੋ ऽਪਿ ਧਰ੍ਮਤਃ
ਕਾਰੀਗਰੀ, ਹੋਰ ਜੀਵਿਕਾ ਤੇ ਯਜਨ ਲਈ ਭੋਜਨ ਬਣਾਉਣਾ ਵੀ ਧਰਮ ਦੇ ਕੰਮ ਹਨ।
ਗृਹਸ੍ਥਂ ਚ ਵਨਸ੍ਥਂ ਚ ਭਿਕ੍ਸ਼ੁਕਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰਿਣਮ੍
ਘਰ-ਗ੍ਰਹਸਤੀ, ਜੰਗਲ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ, ਭਿੱਖ ਮੰਗਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ—
ਗृਹਸ੍ਥਸ੍ਯ ਸਮਾਸੇਨ ਧਰ੍ਮੋ ऽਯਂ ਮੁਨਿਪੁਙ੍ਗਵਾਃ
ਮੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵਧੀਆ ਹੋ, ਘਰ-ਗ੍ਰਹਸਤੀ ਦਾ ਧਰਮ ਇਹ ਹੈ, ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ।
ਸਂਵਿਭਾਗੋ ਯਥਾਨ੍ਯਾਯਂ ਧਰ੍ਮੋ ऽਯਂ ਵਨਵਾਸਿਨਾਮ੍
ਜੰਗਲ ਵੱਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵੰਡਣਾ ਹੀ ਧਰਮ ਹੈ।
ਸਮ੍ਯਗ੍ਜ੍ਞਾਨਂ ਚ ਵੈਰਾਗ੍ਯਂ ਧਰ੍ਮੋ ऽਯਂ ਭਿਕ੍ਸ਼ੁਕੇ ਮਤਃ
ਭਿੱਖ ਮੰਗਣ ਵਾਲੇ ਲਈ ਸਹੀ ਗਿਆਨ ਤੇ ਵੈਰਾਗ ਹੀ ਧਰਮ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸਨ੍ਧ੍ਯਾਕਰ੍ਮਾਗ੍ਨਿਕਾਰ੍ਯਂ ਚ ਧਰ੍ਮੋ ऽਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰਿਣਾਮ੍
ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਲਈ ਸੰਧਿਆ ਦੇ ਕੰਮ ਤੇ ਅੱਗ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ ਧਰਮ ਹੈ।
ਸਾਧਾਰਣਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯਂ ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਕਮਲੋਦ੍ਭਵਃ
ਕਮਲ ਤੋਂ ਜੰਮੇ ਨੇ ਸਭ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਨੂੰ ਸਾਂਝਾ ਧਰਮ ਦੱਸਿਆ।
ਪਰ੍ਵਵਰ੍ਜਂ ਗृਹਸ੍ਥਸ੍ਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯਮੁਦਾਹृਤਮ੍
ਘਰ-ਗ੍ਰਹਸਤੀ ਲਈ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਰੱਖਣਾ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਅਕੁਰ੍ਵਾਣਸ੍ਤੁ ਵਿਪ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰਾ ਭ੍ਰੂਣਹਾ ਤੁ ਪ੍ਰਜਾਯਤੇ
ਹੇ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਜੋ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਅਗਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਭ੍ਰੂਣ-ਘਾਤੀ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਗृਹਸ੍ਥਸ੍ਯ ਪਰੋ ਧਰ੍ਮੋ ਦੇਵਤਾਭ੍ਯਰ੍ਚਨਂ ਤਥਾ
ਘਰ-ਗ੍ਰਹਸਤੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਧਰਮ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਵੀ ਹੈ।
ਦੇਸ਼ਾਨ੍ਤਰਗਤੋ ਵਾਥ ਮृਤਪਤ੍ਨੀਕ ਏਵ ਵਾ
ਜੇ ਉਹ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ ਚਲਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਮਰ ਗਈ ਹੋਵੇ,
ਅਨ੍ਯੇ ਤਮੁਪਜੀਵਨ੍ਤਿ ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਛ੍ਰੇਯਾਨ੍ ਗृਹਾਸ਼੍ਰਮੀ
ਹੋਰ ਲੋਕ ਉਸ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਘਰ-ਗ੍ਰਹਸਤੀ ਜੀਵਨ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਗਾਰ੍ਹਸ੍ਥ੍ਯਮੇਵੈਕਂ ਵਿਜ੍ਞੇਯਂ ਧਰ੍ਮਸਾਧਨਮ੍
ਇਸ ਕਰਕੇ ਘਰ-ਗ੍ਰਹਸਤੀ ਨੂੰ ਹੀ ਧਰਮ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦਾ ਸਾਧਨ ਜਾਣੋ।
ਸਰ੍ਵਲੋਕਵਿਰੁਦ੍ਧਂ ਚ ਧਰ੍ਮਮਪ੍ਯਾਚਰੇਨ੍ਨ ਤੁ
ਜੇਕਰ ਸਾਰਾ ਲੋਕ ਵਿਰੋਧ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਧਰਮ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।
ਧਰ੍ਮ ਏਵਾਪਵਰ੍ਗਾਯ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਧਰ੍ਮਂ ਸਮਾਸ਼੍ਰਯੇਤ੍
ਕੇਵਲ ਧਰਮ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਧਰਮ ਨੂੰ ਹੀ ਅਪਣਾਉ।
ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਰਜਸ੍ਤਮਸ਼੍ਚੇਤਿ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਧਰ੍ਮਂ ਸਮਾਸ਼੍ਰਯੇਤ੍
ਕਿਉਂਕਿ ਸਤ, ਰਜ ਤੇ ਤਮ ਇਹ ਤਿੰਨ ਗੁਣ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਧਰਮ ਨੂੰ ਹੀ ਅਪਣਾਉ।
ਜਘਨ੍ਯਗੁਣਵृਤ੍ਤਿਸ੍ਥਾ ਅਧੋ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਤਾਮਸਾਃ
ਜੋ ਲੋਕ ਸਭ ਤੋਂ ਹੇਠਲੇ ਤਮੋਗੁਣ ਵਾਲੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਹੇਠਾਂ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।